TEŞHİS İŞLEMİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ VE TEŞHİS TUTANAKLARININ KOVUŞTURMA EVRESİNDEKİ FONKSİYONU

Yıl 2026, Cilt: 30 Sayı: 53, 621 - 655, 14.01.2026

Hamide Zafer

Öz

Teşhis tutanaklarının uygulamada, zaman zaman belge delili olarak doğrudan hükme esas alındığı görülmektedir. Yine uygulamada teşhis işleminin hukuka aykırı yapılması ile hukuka aykırı delil kavramı arasında ilişki kurulmakta, teşhis sonucunda elde edilen teşhis tutanağı delilinden, teşhis işleminin delil teşkil etmesinden söz edilmektedir.
Teşhis işlemi maddi yapısı itibariyle şüpheli açısından eylemsel, olayın tanık ve mağduru açısından ise sözlü bir soruşturma işlemidir. Bu eylemsel ve sözlü işlemin tutanağa bağlanmış olması bu işlemi eylemsel ve sözlü bir işlem olmaktan çıkarmamaktadır. Bu kapsamda soruşturma evresinde ortaya çıkan teşhis işleminin ve tutanaklarının hukuki niteliği ve kovuşturma evresindeki fonksiyonu önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, gerçekten soruşturma evresinde yapılan bir soruşturma işleminin kayda alınmasını ifade eden teşhis tutanaklarının belge delili sayılıp sayılamayacağı ve soruşturma evresinin bu işlem tutanağının kovuşturma evresinde tartışmaya açılması ve hükme esas alınması ele alınacaktır. Bu çalışmada konu, ceza muhakemesinin ana kuralları üzerinden ele alınmış, istisnalar üzerinden bir değerlendirme yapılmamıştır.
Anahtar Kelimeler: Teşhis, teşhis işlemi, teşhis işleminin hukuki niteliği, ifade alma, teşhis tutanakları, teşhis tutanaklarının delil değeri, soruşturma evresi, kovuşturma evresi

Anahtar Kelimeler

Teşhis , teşhis işlemi , teşhis işleminin hukuki niteliği , ifade alma , teşhis tutanakları , teşhis tutanaklarının delil değeri , soruşturma evresi , kovuşturma evresi

Teşhis tutanaklarının uygulamada, zaman zaman belge delili olarak doğrudan hükme esas alındığı görülmektedir. Yine uygulamada teşhis işleminin hukuka aykırı yapılması ile hukuka aykırı delil kavramı arasında ilişki kurulmakta, teşhis sonucunda elde edilen teşhis tutanağı delilinden, teşhis işleminin delil teşkil etmesinden söz edilmektedir. Teşhis işlemi maddi yapısı itibariyle şüpheli açısından eylemsel, olayın tanık ve mağduru açısından ise sözlü bir soruşturma işlemidir. Bu eylemsel ve sözlü işlemin tutanağa bağlanmış olması bu işlemi eylemsel ve sözlü bir işlem olmaktan çıkarmamaktadır. Bu kapsamda soruşturma evresinde ortaya çıkan teşhis işleminin ve tutanaklarının hukuki niteliği ve kovuşturma evresindeki fonksiyonu önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, gerçekten soruşturma evresinde yapılan bir soruşturma işleminin kayda alınmasını ifade eden teşhis tutanaklarının belge delili sayılıp sayılamayacağı ve soruşturma evresinin bu işlem tutanağının kovuşturma evresinde tartışmaya açılması ve hükme esas alınması ele alınacaktır. Bu çalışmada konu, ceza muhakemesinin ana kuralları üzerinden ele alınmış, istisnalar üzerinden bir değerlendirme yapılmamıştır. Anahtar Kelimeler: Teşhis, teşhis işlemi, teşhis işleminin hukuki niteliği, ifade alma, teşhis tutanakları, teşhis tutanaklarının delil değeri, soruşturma evresi, kovuşturma evresi

Öz

In practice, it is observed that identification reports are sometimes directly used as documentary evidence in court rulings. Furthermore, in practice, a connection is established between the unlawful conduct of the identification process and the concept of unlawful evidence, and reference is made both to the identification report evidence obtained as a result of the procedure and to the evidentiary value of the identification process itself.
The identification process is, in terms of its material structure, an act-based for the suspect and a verbal investigative technique for the witnesses and victims of the incident. The fact that this act-based and verbal process is recorded in a report does not remove it from being an act-based and verbal process. Within this context, the legal nature of the identification procedure and its records emerged in the investigation phase, as well as their function in the trial phase, become significant. This study examines whether identification reports—representing the documentation of an investigative act conducted during the investigation phase—can be considered documentary evidence, and whether such reports may be introduced during the trial phase and relied upon in judgement. The subject is analyzed through the fundamental principles of criminal procedure, without reference to exceptional circumstances.
Keywords: Identification, identification procedure, legal nature of the identification, taking statements, identification reports, evidentiary value of identification reports, investigation phase, prosecution phase.

Anahtar Kelimeler

Identification , identification procedure , legal nature of the identification , taking statements , identification reports , evidentiary value of identification reports , investigation phase , prosecution phase

Kaynakça

• Centel, Nur, Zafer, Hamide, Ceza Muhakemesi Hukuku, 23.Bası, İstanbul 2025.
• Centel, Nur, Zafer, Hamide, Ceza Muhakemesi Hukuku, 4.Bası, İstanbul 2006.
• Kunter, Nurullah, Ceza Muhakemesi Hukuku, İstanbul 1989.
• Kunter, Nurullah/Yenisey, Feridun/Nuhoğlu, Ayşe, Muhakeme Hukuku Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku, İstanbul 2006.
• Öztürk, Bahri/Tezcan, Durmuş/ Erdem, Mustafa Ruhan/Gezer, Özge Sırma/Saygılar Kırat, Yasemin F./.Alan Akcan, Esra/Özaydın, Özdem/Erden Tütüncü, Efser/Altınok Villemin, Derya/Tok, Mehmet Can, Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku, Ankara 2019.
• Sevdiren, Özlem, “Çelişmeli Yargılama ve Silahların Eşitliği İlkeleri Bağlamında Teşhis İşlemi ve Bu İşlemde Müdafiin Hazır Bulunma Yetkisi”, Galatasaray ÜHFD, 2019/1, 15-55.
• Şahin, Cumhur/Göktürk, Neslihan, Ceza Muhakemesi Hukuku, 16.Bası, Ankara 2025.
• Tosun, Öztekin, Türk Suç Muhakemesi Hukuku Dersleri, Cilt I, Genel Kısım, İstanbul 1984.
• Yenisey, Feridun, “Örgütlü Suçluluk ve Hukuka Aykırı Deliller”, Hukuka Aykırı Deliller Sempozyumu, İstanbul 1996.
• Yenisey, Feridun, Hazırlık Soruşturması ve Polis, İstanbul 1987.
• Yenisey, Feridun, İnsan Hakları Açısından Arama, Elkoyma, Yakalama ve İfade Alma, Ankara 1995
• Zafer, Hamide, “Ceza Muhakemesinde Duruşmada Teşhis”, F.Yenisey/U.Sieber, Criminal Law in the Global Risk Society, Prof. Dr. Dr. h.c. mult. Hans-Heinrich Jescheck Onuruna 27-29 Eylül 2009 Tarihlerinde İstanbul’da Düzenlenen Uluslararası Kolokyumun Kitabı, Kitap No.1, Basım tarihi: 2011, 419-429.