A Study on the Principled Manifestations of the Law-Ethics Relationship in Islamic Contract Law
Öz
This article aims to analyse how the relationship between law and ethics is shaped within the framework of various types of contracts found in Islamic Contract Law, and how this relationship manifests itself in concrete cases. Based on classical sources of Islamic law, the study employs a deductive method to derive ethical principles and discusses their reflections at the normative level. The scope of the study is limited to contractual relationships arising specifically within the context of Islamic Contract Law. Within this framework, three fundamental ethical principles have been identified: the prohibition of allowing obvious harm to the buyer; the rejection of unilateral benefit in contracts; and the prevention of the artificial inflation of market prices. In this context, the article examines the theory of ḥālāt al-tarārī (unexpected circumstances), as well as practices such as ribā (usury), safqa al-safqatayn (combining two sales in one transaction), ṣufṭaja (a financial instrument used to transfer funds securely over distance or time, similar to a bill of exchange), talaqqī al-rukbān (intercepting traders before they reach the market), najash (artificial bidding), and bayʿ ʿalā bayʿ akhīh (undercutting a sale initiated by another), thereby revealing the ethical sensitivities embedded within Islamic legal thought. The significance of this study lies in its attempt to re-evaluate the place and influence of ethics in Islamic law within the context of contemporary legal debates. It demonstrates that ethical values, which are often neglected in modern legal systems, are in fact fundamental determinants in the formation of normative structures in Islamic law. In particular, ethical principles that aim to prevent the advancement of individual interests at the expense of the public good guide the formulation of legal norms. The limitation of the article is that the examples discussed are confined to classical fiqh sources, and their direct implications for contemporary applications of Islamic law have not been thoroughly examined. Nevertheless, even within this scope, the article claims to offer a significant theoretical and methodological contribution to the contemporary Islamic legal literature, especially in the context of the relationship between law and ethics. The conclusion reached by the study is that in Islamic Contract Law, ethics constitutes an essential parameter in the determination of legal rules. The unity of religion, law, and ethics in Islam strengthens the authority of Islamic law. In this respect, it can be said that the addressees of this legal system (Muslims) embrace it with confidence, as the religious and ethical foundations reinforce the law, which in turn implies that Islamic law possesses a stronger motivational force compared to secular legal systems.
Anahtar Kelimeler
İslam Borçlar Hukukunda Hukuk-Ahlâk İlişkisinin İlkesel Tezahürleri Üzerine Bir İnceleme
Öz
Bu makale, İslam borçlar hukukundaki çeşitli sözleşme türlerinden hareketle, hukuk-ahlâk ilişkisinin nasıl şekillendiğini ve bu ilişkinin somut örneklerde nasıl tezahür ettiğini ele almaktadır. Klasik fıkıh kaynaklarına dayanan bu çalışmada, betimsel tasvir yöntemiyle ahlâkî ilkelere ulaşılmakta ve bu ilkelerin normatif düzeydeki tezahürleri incelenmektedir. Çalışmanın kapsamı, özellikle borçlar hukuku ekseninde ortaya çıkan borç ilişkileri ile sınırlıdır. Bu kapsamda üç temel ahlâkî ilke belirlenmiştir: Alıcının/satıcının bariz zararına izin verilmemesi, akitlerde tek taraflı menfaatin reddedilmesi ve pazarın fiyat-mal dengesini bozacak davranışların önlenmesi. Bu ilkeler çerçevesinde beklenmeyen hal teorisi; ribâ, süftece, safkateyn; telakki’l-celeb, neceş ve sevm alâ sevmi ehîhi uygulamaları incelenerek İslam hukukundaki ahlâkî duyarlılıklar ortaya konmuştur. Makalenin bulguları: ahlâkın İslam hukukundaki etkisinin güncel hukuk tartışmaları bağlamında değerlendirildiğinde modern hukuk sistemlerinde sıklıkla göz ardı edilen ahlâki değerlerin, İslam hukukunda normatif yapıların oluşumda temel belirleyicilerden biri olduğunu ortaya koymaktır. Özellikle bireysel çıkarların toplumsal fayda aleyhine gelişmesinin önlenmesine yönelik ahlâkî ilkeler, hukuki normlara yön vermektedir. Makalenin sınırlılığı, zikredilen örneklerin klasik fıkıh kaynaklarıyla sınırlı olması ve çağdaş İslam hukuku uygulamalarına doğrudan yansımalarının derinlemesine incelenmemiş olmasıdır. Ne var ki makale bu yönüyle bile çağdaş İslam hukuku literatürüne hukuk-ahlâk ilişkisi bağlamında önemli bir teorik ve metodolojik katkı sunma iddiasındadır. Çalışmanın ulaştığı sonuç, İslam borçlar hukukunda ahlâkî, hukuk kurallarının belirlenmesinde önemli bir parametredir. İslam’daki din-hukuk-ahlâk birlikteliği hukukun elini güçlendiren bir özelliktir. Bu anlamda ilgili hukuk sisteminin muhataplarının (Müslümanlar) dinî ve ahlâkî alt yapının hukuku desteklemesinden ötürü onu gönül rahatlığı ile benimsediklerini söylemek mümkündür ki bu İslam hukukunun seküler hukuk sistemlerinden daha güçlü bir motivasyon alt yapısına sahip olduğu anlamına gelmektedir.
Anahtar Kelimeler
