The Importance of the Telescope for the Philosophy of Cosmology

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 821 - 854, 31.12.2025

Metin Koçhan

https://doi.org/10.61272/duid.1747912

Öz

Owing to their impact on expanding observational proof, uncovering new phenomena, and deepening our understanding of the essence of the universe, telescopes have become revolutionary tools in humanity’s efforts to understand and explain the universe. In this sense, they have remarkably impressed the debate of the philosophy of cosmology. Telescope observations, which began with Galileo era, questioned Aristotle’s opinion of the universe. This created a paradigm shift in philosophical opinion based on this conception of the universe and played an important role in the scientific revolution. In the 20th century, technological progresses in telescopes further enhanced this impact. American astronomer who used Hooker telescope Edwin Hubble, discovered that the universe was expanding. This discovery was demonstrated as an evidence for the Big Bang Theory. In this regard, they significantly support to the reevaluation of philosophical debates about whether the universe is eternal or not. Today, space telescopes can remerkably test the resilience of our universe models, impacting philosophical thought based on these cosmological models. In this context, this study try to illuminate the telescope’s influence on the scientific revolution and simplify its significance in the philosophy of cosmology. Finally, it concludes that the telescope essentially establishes the relationship between science and philosophy, impacts our current or future cosmological models, and ultimately contributes to answering metaphysical questions arising in the field of cosmology. In this context, the relevant literature is evaluated in the introduction, and the historical context of the topic is analyzed throughout the text to reach relevant conclusions. This study primarily focuses on emphasizing the telescope’s role in scientific activity. However, it also attempts to highlight that its impact can be partially addressed within the context of social factors such as ideological, institutional, and economic.

Anahtar Kelimeler

Philosophy , Cosmology , Telescope , The Scientific Revolution , Big Bang.

Kozmoloji Felsefesi Açısından Teleskopun Önemi

Öz

Gözleme dayalı verilerin genişletilmesine, yeni fenomenlerin gün yüzüne çıkarılmasına ve evrenin doğası ile ilgili anlayışımızı derinleştirmesine yaptığı katkılar nedeniyle, teleskop, insanın evreni anlama ve yorumlama çabasında önemli bir araç olmuştur. Galileo dönemi ile başlayan teleskop gözlemleri, Aristoteles’in evren anlayışını daha fazla sorguya açmış, bu evren tasavvuruna dayanan felsefi düşüncenin dönüşümünde önemli bir rol üstlenmiştir. Teknolojik olarak gelişimlerini sürdüren teleskop, 20. yüzyıla gelindiğinde bu etkisini daha da arttırmıştır. Bu yüzyılda Edwin Hubble, Hooker teleskobuyla yaptığı gözlemler neticesinde, evrenin genişlediği yönündeki görüşünü ortaya koymuştur. Bu gelişme, Big Bang teorisine kanıt olarak sunulmuş; bu yönüyle de evrenin ezelî olup olmadığı yönündeki felsefi tartışmaların tekrardan değerlendirilmesine katkı sağlamıştır. Günümüzde ise geliştirilen uzay teleskopları ile atmosfer etkisi kırılarak, kozmolojik modellerin geçerliliği daha etkili test edilebilmekte; bu durum kozmoloji modellerine dayalı öne sürülen felsefi düşünceleri de etkilemektedir. Bu çalışmada bilimsel devrimin yaşanmasında kozmolojideki değişimin önemli bir rol üstlendiği, bu değişimde de teleskopun önemli bir katkısının olduğu görünür kılınmaya çalışılmıştır. Teleskopun bilimsel devrimdeki bu etkisi göz önünde bulundurularak, kozmoloji felsefesi açısından nasıl bir öneme sahip olduğu da açıklanmaya çalışılmıştır. Neticede teleskopun, bilim ile felsefe ilişkisini sağladığını, kurguladığımız veya kurgulayacağımız kozmolojik modellerimize etki ettiğini/edeceğini ve nihayetinde de kozmoloji alanında ortaya çıkan metafiziksel sorularımıza cevap üretmeye katkı sağladığı sonucuna varılmıştır. Konuyla ilgili literatür giriş kısmında değerlendirilmeye çalışılmış, konunun tarihsel süreci analiz edilmiştir. Bu çalışma, temel olarak teleskopun bilimsel etkinlikteki rolüne odaklanmış, yeri geldiğinde de yarattığı etkileri ideolojik, kurumsal ve iktisadi tarzda sosyal faktörler bağlamında ele almıştır.

Anahtar Kelimeler

Felsefe , Kozmoloji , Teleskop , Bilimsel Devrim , Big Bang.

Kaynakça

• Aaboe, Asger. Episodes From The Early History of Astronomy. New York: Springer, 2001.
• Alpher, R. A. vd. “The Origin of Chemical Elements”. Physical Review 73/7 (1948), 803-804.
• Aristoteles. Gökyüzü Üzerine. çev. Saffet Babür. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, 1997.
• Ateş, Alper. “Hubble Uzay Teleskobu”. Bilim Ve Teknik 314 (1994), 14-18. Aydın, Cengiz - Aydın, Gülseren. “Batlamyus”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 5/196-199. İstanbul: TDV, 1992.
• Ayer, A. J. Dil, Doğruluk ve Mantık. çev. Vehbi Hacıkadiroğlu. İstanbul: Metis Yayınları, 1998.
• Babür, Saffet. “Çeviriye Not”. Gökyüzü Üzerine. 7-9. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, 1997.
• Best, Steven - Douglas, Kellner. The Postmodern Adventure: Science, Technology And Cultural Studies At The Third Millennium. London: Routledge, 2001.
• Cartwright, Mark. “Teleskop ve Bilimsel Devrim”. çev. Serkan Songur. World History Encyclopedia. 2023. Erişim 19 Nisan 2025. https://www.worldhistory.org/trans/tr/2-2270/teleskop-ve-bilimsel- devrim/
• Copernicus, Nicolaus. Gökcisimlerinin Dönüşleri Üzerine. çev. Saffet Babür. İstanbul: YKY, 2006.
• Daştan, Uğur. “Anarşist Galileo: Feyerabend’in Galileo Yorumu”. Felsefe Dünyası 75 (2022), 263-297.
• Davies, Paul. Son Üç Dakika. çev. Sinem Gül. İstanbul: Varlık Yayınları, 1999.
• Dick, Steven J. - Launius, Roger D. “Introduction”. Societal Impact of Spaceflight. ed. Steven J. Dick - Roger D. Launius. ix-xv. Washington, 2007.
• Dickens, Peter - Ormrod, James S. Cosmic Society:Towards a Sociology of The Universe. New York: Routledge, 2007.
• Esen, Gülsüm. “Bilimsel Realist Perspektiften ‘Gözlem’ Kavramı”. Academic Platform Journal of Islamic Researches 4/1 (2020), 60-69.
• Feyerabend, Paul. Akla Veda. çev. Ertuğrul Başer. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2012.
• Feyerabend, Paul. Realism, Rationalism and Scientific Method. Cambridge Universty Press, 1981.
• Feyerabend, Paul. Yönteme Karşı. çev. Ertuğrul Başer. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1999.
• Galileo, Galilei. İki Büyük Dünya Sistemi Hakkında Diyalog. ed. Ruken Kızıler. çev. Reşit Aşçıoğlu. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2008.
• Galileo, Galilei. The Sideral Messenger. çev. Edward Stafford Carlos. London: Rivingtons, 1880.
• Ghassib, Hisham. “A Theory of the Knowledge Industry”. International Studies in the Philosophy of Science 26/4 (2012), 447-456. http://dx.doi.org/10.1080/02698595.2012.748499
• Gribbin, John. The Future Of Cosmology. London: Phoenix, 1997. Gürol, Birol. “Neden Büyük Teleskoplar?” Bilim Ve Teknik 519 (2011), 66-71.
• Halliday, David vd. Fundamentals Of Physics. USA: Wiley, 2007.
• Hawking, Stephen. Zamanın Kısa Tarihi. çev. Mehmet Ata Arslan. İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım, 2019.
• Hawley, John F - Holcomb, Katherine A. Foundationsof Modern Cosmology. New York: Oxford University Press, 2005.
• Herakleitos. Fragmanlar. çev. Cengiz Çakmak. Ankara: Kabalcı Yayınevi, 2009. Herzfeld, Karl F. “The Process of Giordano Bruno”. Science 75/1939 (1932), 241-242.
• Hoyle, Fred. “A New Model for the Expanding Universe”. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 108/5 (1948), 372-382.
• Hubble, Edwin. “A Relation Between Distance And Aadial Velocity Among Extra-Galactic Nebulae”. PNAS 15/3 (1929), 168-173. https://doi.org/10.1073/pnas.15.3.168
• Hubble, Edwin. The Realm Of The Nebulae. London: Oxford University Press, 1936.
• Kandemir, Ahmet Mekin. Big Bang ve Yaratılış. Ankara: Oku Okut Yayınları, 2022.
• King, Henry C. The History Of The Telescope. New York: Dover Publications, 1979.
• Koestler, Arthur. Uyurgezerler: İnsanın Değişen Evren Görüşünün Bir Tarihi. çev. Ekrem Berkay Ersöz. Ankara: Phoneix, 2013.
• Koyré, Alexandre. Kapalı Dünyadan Sonsuz Evrene. çev. Aziz Yardımlı. İstanbul: İdea, 1998.
• Kragh, Helge. Conceptions of Cosmos: From Myths to the Accelerating Universe: A History of Cosmology. New York: Oxford University Press, 2007.
• Kragh, Helge. Higher Speculations: Grand Theories and Failed Revolutions in Physics and Cosmology. New York: Oxford University Press, 2011.
• Kuhn, Thomas S. Kopernik Devrimi. çev. Halil Turan vd. Ankara: İmge Kitabevi, 2007.
• Livio, Mario. “A Truly Great Observatory”. NASA. Erişim 16 Haziran 2025. https://www.nasa.gov/wp- content/uploads/2012/06/327688main_09_sm4_media_guide_rev1.pdf?emr c=6d401d
• Luminet, Jean-Pierre. The Wraparound Universe. çev. Eric Novak. Canada: A K Peters, 2008.
• Maury, Jean-Pierre. Galilei Yılzdızların Habercisi. çev. Ali Berktay. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2006.
• NASA. “A Short Q&A With Nobel Laureate Dr. John Mather”. NASA Science. Erişim 23 Haziran 2025. https://science.nasa.gov/mission/webb/big-bang- q-and-a/
• NASA. “Cosmic Background Explorer (COBE)”. General Press Release, 1989. https://science.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/06/cobe-press- kit.pdf?emrc=9bc992
• Newton, Isaac. Opticks. New York: Dover Publications, 1952.
• Pederson, Olaf. A Survey of the Almagest. New York: Springer, 2011.
• Polatoğlu, Ahmet. Astronomi ve Astrofiziğe Giriş. İstanbul: Kitapyurdu Doğrudan Yayıncılık: KDY, 2022.
• Ruiz-Lapuente, Pilar. “Tycho Brahe’s Supernova: Light From Centuries Past”. The Astrophysical Journal 612 (2004), 357-363.
• Ryden, Barbara. Introduction to Cosmology. New York: Cambridge Universty Press, 2017.
• Sagan, Carl. Kozmos. çev. Reşit Aşçıoğlu. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi, 2015. Saliba, George. Islamic Science and the Making of the European Renaissance. Cambridge, MA & London: MIT Press, 2007.
• Soydugan, Faruk. “Uzaydaki Dev Aynada Evren ve Geçmişe Yolculuk: James Webb Uzay Teleskobu”. Bilim Ve Teknik 653 (2022), 44-53.
• Taslaman, Caner. Big Bang Ve Tanrı. İstanbul: İstanbul Yayınevi, 2024.
• Thoren, Victor E. - Hetherington, Norriss S. “Brahe’s Cosmology”. Encyclopedia of Cosmology: Historical, Philosophical, and Scientific Foundations of Modern Cosmology. ed. Norriss S. Hetherington. 46-48. New York: Garland Publishing, 1993.
• Topdemir, Hüseyin Gazi. “Galileo ve Modern Bilim”. Bilim Ve Teknik 514 (2010), 78-83.
• Topdemir, Hüseyin Gazi - Unat, Yavuz. Bilim Tarihi ve Felsefesi. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2019.
• Turner, Michael S. “The Road to Precision Cosmology”. Annual Review of Nuclear and Particle Science 72 (2022), 1-35. https://doi.org/10.1146/annurev-nucl-111119-041046
• Van Helden, Albert. “The Invention of the Telescope”. Transactions of the American Philosophical Society 67/4 (1977), 1-67. https://doi.org/10.2307/1006276
• Weinberg, Steven. İlk Üç Dakika. çev. Zekeriya Aydın - Zeki Aslan. Ankara: Tübitak Popüler Bilim Kitapları, 1996.
• Weld, Charles Richard. The History of the Royal Society With Memoirs of The Presidents. London: John W. Parker, 1848.
• Yates, Frances A. Giordano Bruno and the Hermetic Tradition. London: Routledge and Kegan Paul, 1964.