Prediction of Conspicuous Consumpiton from Spiritualy and Life Satisfaction

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 491 - 520, 31.12.2025

Soner Ercan

https://doi.org/10.61272/duid.1751562

Öz

Though the relationship between spirituality, life satisfaction and conspicuous consumption has been studied separately in the literature, it is seen that the studies evaluating these three concepts together are limited. This study aims to fill this important gap and to identify the relationship between spirituality, life satisfaction and conspicuous consumption. The study aims to develop a model that theoretically determines the relationship between spirituality, life satisfaction, and conspicuous consumption, and to provide practical guidance to stakeholders in this area. The study group consisted of individuals between the ages of 18 and 65. The average age of the study group was 43.02 (min. 18, max. 65, ss. 9.921). An Information Form, Spirituality, Conspicuous Consumption, and Adult Life Satisfaction Scales were used in the study. Significant differences were found in the scores for spiritual coping, search for meaning, connection, and conspicuous consumption across age. No significant differences were found between gender and conspicuous consumption, marital status and spirituality scale total scores and subscales. Significant differences were found between socioeconomic status and conspicuous consumption, and age and self- and job satisfaction. The hierarchical regression analysis revealed that the model encompassing harmony with nature, spiritual contentment, self satisfaction, and transcendence explained 11.5% of the variance in conspicuous consumption. Spiritual contentment and transcendence dimensions were found to reduce conspicuous consumption, while harmony with nature and self-satisfaction dimensions increased conspicuous consumption. It is recommended that future research be conducted with different groups and in different locations, with mediating variables that detect causality.

Anahtar Kelimeler

Psychology of Religion , Spirituality , Conspicuous Consumption , Life Satisfaction , Demographic Variables

Maneviyat ile Yaşam Doyumunun Gösterişçi Tüketimi Yordaması

Öz

Literatürde; maneviyat, yaşam doyumu ve gösterişçi tüketim ilişkisi müstakil olarak işlenmiş olsa da bu üç kavramın birlikte değerlendirildiği araştırmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Çalışma, bu önemli boşluğu doldurmayı ve maneviyat ile yaşam doyumunun gösterişçi tüketim ilişkisini belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışma; teoride maneviyat, yaşam doyumu ve gösterişçi tüketim ilişkisini belirleyen bir model geliştirme, pratikte ise konunun paydaşlarına rehberlik etme niyetindedir. Çalışma grubunu 18-65 yaş arası bireyler oluşturmaktadır. Çalışma grubunun yaş ortalaması 43,02 olarak tespit edilmiştir (min.18, max.65, ss. 9,921). Çalışmada; Bilgi formu, Maneviyat, Gösterişçi Tüketim ve Yetişkin Yaşam Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Yaş ile manevi başa çıkma, anlam arayışı, bağlantı ve gösterişçi tüketim puanlarında anlamlı farklılık bulgulanmıştır. Cinsiyet ile gösterişçi tüketim ve medeni durum ile maneviyat ölçek toplam puanı ve alt boyutlarında anlamlı farklılaşma tespit edilmemiştir. Sosyoekonomik durum ile gösterişçi tüketim ve yaş ile benlik ve iş doyumu arasında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Yapılan hiyerarşik regresyon analizi sonucuna göre; tabiatla uyum, manevi hoşnutluk, benlik doyumu ve aşkınlık boyutunu kapsayan modelin gösterişçi tüketimin %11,5’ini açıkladığı tespit edilmiştir. Manevi hoşnutluk ve aşkınlık boyutlarının gösterişçi tüketimi azalttığı, tabiatla uyum ve benlik doyumu boyutlarının gösterişçi tüketimi arttırdığı bulgulanmıştır. Gelecek araştırmaların; nedenselliği bulgulayan, aracı değişkenlerle, farklı yerlerde ve farklı gruplarla yapılması tavsiye edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Din Psikolojisi , Maneviyat , Gösterişçi Tüketim , Yaşam Doyumu , Demografik Değişkenler

Etik Beyan

Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulundan 08/01/2025 tarihli ve GO 2025/999 karar numaralı izin alınmıştır.

Kaynakça

• Akal (Değirmenci), Çiğdem. Evde Yaşayan Yaşlı Bireylerin Yaşam Kalitesine Etki Eden Etmenlerin Değerlendirilmesi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2005.
• Akbaba, Ayşe - Dal, Nil Esra. “Tüketicilerin Alışverişlerinde Hedonik, Faydacı ve Gösterişçi Tüketim Davranışları Hakkında Bir Araştırma”. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute 11/30 (2019), 956-977. https://doi.org/10.20875/makusobed.643655
• Aslan, Melda. “Gösterişçi Tüketim Eğilimi Ölçeğinin (GTE) Türkçe Uyarlaması: Geçerlilik ve Güvenirlik Çalışması”. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi 6/15 (2021), 271-281. https://doi.org/10.25204/iktisad.848114
• Avcı, İbrahim - Hacıkeleşoğlu, Hızır. “The Effect of Religiosity on Hedonic Consumption and Wasteful Consumption Behavior / Dindarlığın Savurgan Tüketim ve Hedonik Tüketim Davranışları Üzerindeki Etkisi”. Ilted: Ilahiyat Tetkikleri Dergisi / Journal of Ilahiyat Researches 55 (2021), 353-378. https://doi.org/10.29288/ilted.871339
• Aydın, Gökhan - Karamehmet, Bilge. “Gösterişçi Tüketimin Cinsiyetler Arasında Tercih Sebepleriyle İlgili Bir Deneysel Çalışma”. Journal of Academic Social Science Studies 7/37 (Autumn 2015), 503-517. https://doi.org/10.9761/JASSS2985
• Aydın, Merve. “Genç Yetişkinlerde Mutluluk, Maneviyat ve Kanaat”. The Journal of Social Science 3/6 (2019), 439-448. https://doi.org/10.30520/tjsosci.571198
• Aydın, Mustafa - Gülerarslan Özdengül, Aşina. “Kadın Yaşam Doyumu: Erdemli Davranışların Katkısı”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24/3 (2024), 1035-1050. https://doi.org/10.18037/ausbd.1478652
• Aytekin, Pınar - Ay, Canan. “Hedonik Tüketim ve Anlık Satın Alma İlişkisi”. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 8/1 (2015), 141-156.
• Barak, Ayşenur - Kaplan, Hasan. “Dindarlık ve Tüketici Tarzları Arasındaki İlişki Üzerine Nicel Bir Araştırma”. Türk Din Psikolojisi Dergisi 4 (2021), 119-153.
• Cengil, Muammer - Koç, Ahmet. “Ailede Eşler Arasında Algılanan Manevi Doyum ile Yaşam Doyumu Arasındaki İlişki”. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi 8/3 (Aralık 2024), 433-466. https://doi.org/10.52115/apjir.1587185
• Cesur, Zafer - Candan Çam, Burcu. “Tüketicilerin Gösterişçi Tüketim Eğilimlerinin Y ve Z Kuşağı Açısından İncelenmesi”. Balkan & Near Eastern Journal of Social Sciences (BNEJSS) 8/Special Issue (2022), 73-80.
• Choung, Youngjoo vd. “Consumption and Life Satisfaction: The Korean Evidence”. International Journal of Consumer Studies 45/5 (2021), 1007-1019. https://doi.org/10.1111/ijcs.12620
• Chaudhuri, Himadri Roy vd. “Conspicuous Consumption Orientation: Conceptualisation, Scale Development and Validation”. Journal of Consumer Behaviour 10/4 (2011), 216-224. https://doi.org/10.1002/cb.364
• Çakır, Süleyman. Bilgi Evlerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Maneviyatlarının Örgütsel Bağlılıklarıyla İlişkisi. İstanbul: Marmara Üniversitesi İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Eğitim Yönetimi ve Denetimi Ortak Yüksek Lisans Programı, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
• Çavuş, Şenol - Cumaliyeva, Diana. “İş Doyumu ve Yaşam Doyumu İlişkisi: Özel Güvenlikte Çalışanlar Üzerine Bir Araştırma”. Akademik Bakış: Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi 37 (Ağustos 2013), 1-17.
• Çinar, İbrahim. “Ölüm Kaygısı ve Gösterişçi Tüketim Eğilimi”. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 5 (2014), 89-104.
• Dein, Simon vd. “Religion, spirituality and mental health”. The Psychiatrist 34/2 (2010), 63-64. https://doi.org/10.1192/pb.bp.109.025924
• Diener, Ed vd. “Theory and Validity of Life Satisfaction Scales”. Social Indicators Research 112/3 (2013), 497-527. https://doi.org/10.1007/s11205-012-0076-y
• Diener, Ed - Seligman, Martin E. P. “Beyond Money: Toward an Economy of Well-Being”. Psychological Science in the Public Interest 5/1 (2004), 1-31. https://doi.org/10.1111/j.0963-7214.2004.00501001.x
• Durğun, Arif - Durğun, Kübra Nur. “Yaşlı Bireylerin Yaşam Doyumları ve Dini Tutumları Üzerine Bir Araştırma”. APJEC - Academic Platform Journal of Education and Change 3/2 (2020), 208-231.
• Düzgüner, Sevde. Maneviyat Algısı ve Yansımaları (Türkiye-Amerika Karşılaştırması). İstanbul: Çamlıca Yayınları, 1. b., 2021.
• Elkins, David N. vd. “Toward a Humanistic-Phenomenological Spirituality: Definition, Description, and Measurement”. Journal of Humanistic Psychology 28/4 (1988), 5-18. https://doi.org/10.1177/0022167888284002
• Erol, Saime vd. “Yaşlılarda Yalnızlık Algısı ve Yaşam Doyumu”. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 5/3 (2016), 60-69.
• Eser, Ayşe Betül - Certel, Hüseyin. “Dindarlık, Benlik Saygısı, Yaşam Doyumu Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma: Süleyman Demirel Üniversitesi Örneği”. Dicle Akademi Dergisi 4/2 (2024), 183-208. https://doi.org/10.61964/dade.1481076
• Göka, Erol. Psikoloji Varoluş Maneviyat. İstanbul: Kapı Yayınları, 1. b., 2021.
• Gündoğar, Duru vd. “Üniversite Öğrencilerinde Yaşam Doyumunu Yordayan Etkenlerin İncelenmesi”. Klinik Psikiyatri 10/1 (2007), 14-27.
• Gürbüz, Sait - Şahin, Faruk. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri Felsefe-Yöntem-Analiz. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 5. b., 2018.
• Güven, İbrahim Furkan. “Hedonik Tüketim, Bencillik ve Dindarlık Arasındaki İlişki Üzerine Nicel Bir Araştırma /A Quantitative Study on the Relationship between Hedonic Consumption, Selfishness and Religiosity”. Gifad: Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / The Journal of Gumushane University Faculty of Theology 13/26 (Temmuz/July 2024/2), 446-481. https://doi.org/10.53683/gifad.1459937
• Hofmann, Wilhelm vd. “Yes, but Are They Happy? Effects of Trait Self-Control on Affective Well-Being and Life Satisfaction”. Journal of Personality 82/4 (2014), 265-277. https://doi.org/10.1111/jopy.12050
• Hu, Jing vd. “Awe, Spirituality and Conspicuous Consumer Behavior”. International Journal of Consumer Studies 42/6 (2018), 829-839. https://doi.org/10.1111/ijcs.12470
• İlhan, Mustafa. Benlik Saygısı, Beğenilme Arzusu ve Narsisizmin Gösterişçi Tüketim Üzerindeki Rolünün İncelenmesi. Lefkoşa: Yakın Doğu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
• İslamoğlu, Ahmet Hamdi - Alnıaçık, Ümit. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri (SPSS Uygulamalı). İstanbul: Beta, 5. b., 2016.
• Jondeau, Eric - Rockinger, Michael. “Conditional Volatility, Skewness, and Kurtosis: Existence, Persistence, and Comovements”. Journal of Economic Dynamics and Control 27/10 (2003), 1699-1737. https://doi.org/10.1016/S0165-1889(02)00079-9
• Kaba, İlker vd. “Yetişkin Yaşam Doyumu Ölçeğinin Geliştirilmesi”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 18/1 (2018), 1-14. https://doi.org/10.18037/ausbd.550232
• Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar İlkeler Teknikler. Ankara: Nobel Yayınları, 33. b., 2018.
• Karayaman, Saffet. “Banka Çalışanlarının Öz Yeterlik, İş ve Yaşam Doyumu ile Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi”. Akademik Hassasiyetler 11/24 (2024), 752-777. https://doi.org/10.58884/akademik-hassasiyetler.1333700
• Kilsheimer, Jacqueline Cambere. Status Consumption: the Development and Implications of a Scale Measuring the Motivation to Consume for Status. Florida: The Florida State University, Doktora Tezi, 1993.
• Köroğlu, Cemile Zehra. Tüketim Kültürü ve Din. Ankara: Gümüşhane Üniversitesi, 2012.
• Köroğlu, Cemile Zehra. “Tüketim Kültürü ve Din Olgusu Üzerine Uygulamalı Bir Araştırma”. Toplum Bilimleri Dergisi 8/15 (2014), 85-120.
• Kur’ân Yolu. Erişim 17 Nisan 2025. https://kuran.diyanet.gov.tr/Tefsir/
• Küçükşen, Kübra vd. “Yetişkin Bireylerde Aile Bütünlük Duygusunun Yaşam Doyumu Üzerindeki Etkisi”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 13/1 (Mart 2023), 119-130. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1123493
• Mata, Jennifer. Children’s Spirituality as Experienced and Expressed in a Kindergarten Classroom. Teachers College, Columbia University, Doktora Tezi, 2010.
• McKibben, Bill. “Returning God to the Center: Consumerism & the Environmental Threat”. The Consuming Passion Christianity & the Consumer Culture. ed. Rodney Clapp. 40-50. Downers Grove, Illinois: InterVarsity Press, 1998.
• TÜİK, Türkiye İstatistik Kurumu. “Merkezi Dağıtım Sistemi”. Erişim 22 Mart 2025. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr.
• Nandram, Sharda S. “Spirituality and Business”. Spirituality and Business Exploring Possibilities for a New Management Paradigm. ed. Sharda S. Nandram - Margot Esther Borden. 17-32. London - New York: Springer-Verlag Berlin Heidelberg, 2010.
• Nelson, James M. Psychology, Religion, and Spirituality. New York: Springer, 2009.
• Niyazibeyoğlu, Tuğrul - Yağlı Soykan, Nurdan. “İş Hayatında Başarı ve Maneviyat Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Rize İlahiyat Dergisi 24 (2023), 29-41. https://doi.org/10.32950/rid.1251402
• O’Cass, Aron - Frost, Hmily. “Status Brands: Examining the Effects of Non-Product-Related Brand Associations on Status and Conspicuous Consumption”. Journal of Product & Brand Management 11/2 (2002), 67-88. https://doi.org/10.1108/10610420210423455
• Özdoğan, Öznur. Aşkın Yanımız Maneviyat. Ankara: Özdenöze Yayınları, 2009.
• Patsiaouras, Georgios - Fitchett, James A. “the Evolution of Conspicuous Consumption”. Journal of Historical Research in Marketing 4/1 (2012), 154-176. https://doi.org/10.1108/17557501211195109
• Peterson, Christopher - Seligman, Martin E. P. Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification. New York: American Psychological Association, Oxford University Press, 2004.
• Ramazani, Ali - Kermani, Mahdi. “Spiritualism Versus Materialism: Can Religiosity Reduce Conspicuous Consumption?” Journal of Islamic Marketing 13/8 (2022), 1639-1655. https://doi.org/10.1108/JIMA-09-2019-0184
• Sousa, Lorie - Lyubomirsky, Sonja. “Life Satisfaction”. Encylopedia of Women and Gender: Sex Similarities and Differences and the Impact of Society on Gender. ed. J. Worell. Vol. 2, 667-676. San Diego, CA: Academic Press, 2001.
• Söylev, Ömer Faruk - Kapucu Öztürk, Canan. “Özel Gereksinimli Çocuğu Olan Ailelerin Psikolojik Sağlamlığı ile Maneviyat İlişkisi”. Turkish Academic Research Review 7/2 (2022), 373-394. https://doi.org/10.30622/tarr.1128523
• Stillman, Tyler F. vd. “The Material and Immaterial in Conflict: Spirituality Reduces Conspicuous Consumption”. Journal of Economic Psychology 33/1 (2012), 1-7. https://doi.org/10.1016/j.joep.2011.08.012
• Şahin, Baki. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. ed. Abdurrahman Tanrıöğen. Ankara: Anı Yayıncılık, 5. b., 2021.
• Şimşek, Ali. “Araştırma Modelleri”. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. ed. Ali Şimşek. 80-107. Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2653 Açıköğretim Fakültesi Yayını No:1619, 2012.
• Şirin, Turgay. “Maneviyat Ölçeği’nin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Turkish Studies - International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 13/18 (Summer 2018), 1283-1309. ISSN: 1308-2140, www.turkishstudies.net, ANKARA-TURKEY https://doi.org/10.7827/TurkishStu-dies.13996
• Şirin, Turgay. “Sosyal Yardım Alan Düşük Gelirli Ailelerde Sosyal Değerler ve Psikolojik İyi Oluşun Evlilik Yaşam Doyumu Üzerindeki Yordayıcı Etkisi”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 24/2 (Eylül 2024), 815-840. https://doi.org/10.33415/daad.1486599
• Şirin, Turgay - Dursun, Neslihan. “Evli ve Bekâr Bireylerde Yaşamın Anlamı ve Maneviyat Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. EKEV Akademi Dergisi 85 (2021), 469-482.
• Taşkın, Büşra - Angın, Nakşiye Yasemin. “Genç Yetişkinlerde Maneviyat ve Sıkıntıya Dayanma (Erzurum Örneklemi)”. Akif 54/2 (2024), 234-257. https://doi.org/10.51121/akif.2024.65
• Temirak Yüzbaşı, Hatice - Ayten, Ali. “Dindarlığın Gösterişçi Tüketim, Savurgan Tüketim ve Dini Öncelikli Tüketim Davranışına Etkileri Üzerine Nicel Bir Araştırma”. TheoSophia 6 (2023), 19-31.
• Tor Kadıoğlu, Cansu - Yağcı, Mehmet. “Gösterişçi Tüketimin ve Motivasyonlarının Yaş Kuşakları Ekseninde İncelenmesi”. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty 8/1 (2021), 479-507. https://doi.org/10.30798/makuiibf.858836
• Torun, Selin - İnan, Hilal. “Sosyal Medya Kullanımının ve Benlik Saygısının Gösterişçi Tüketim Üzerindeki Etkisi”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 32/2 (2023), 685-701. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1216513
• Tosyalıoğlu, Mustafa Burak - Albayrak, Ahmet. “Maneviyat ve Ruh Sağlığı: Maneviyat ve Psikolojik İyi Oluş Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma”. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi 8 (2023), 9-50. https://doi.org/10.56432/tmdrd.1369342
• Uzun, Sevda - Aslan, Çimen. “Türkiye’de Öğrenim Gören Yabancı Uyruklu Üniversite Öğrencilerinin Maneviyat ve Dindarlığa Yönelik Yaşadıkları Sorunlar: Nitel Bir Çalışma”. Turkish Research Journal of Academic Social Science 7/1 (2024), 12-18. https://doi.org/10.59372/turajas.1316725
• Ünal, Süheyla vd. “Hekimlerde Tükenmişlik ve İş Doyumu Düzeylerinin Yaşam Doyumu Düzeyleri ile İlişkisi”. Klinik Psikiyatri 4/2 (2001), 113-118.
• Veblen, Thorstein. Aylak Sınıfın Teorisi. çev. Zeynep Gültekin - Cumhur Atay. İstanbul: Babil Yayınları, 2005.
• Veblen, Thorstein. the Theory of the Leisure Class an Economic Study of Institutions. New York: B.W. Huebsch, 4. b., 1924.
• Wu, Fengyu. “An Examination of the Effects of Consumption Expenditures on Life Satisfaction in Australia”. Journal of Happiness Studies 21/8 (2020), 2735-2771. https://doi.org/10.1007/s10902-019-00161-3
• Yaden, David B. vd. “A Meta-Analysis of Religion/Spirituality and Life Satisfaction”. Journal of Happiness Studies 23/8 (2022), 4147-4163. https://doi.org/10.1007/s10902-022-00558-7