Din Eğitimi Akademisyenlerinin Öğretmenlik Mesleği Tutum ve Değerler Yeterlik Alanına İlişkin Görüşleri

Öz

Bu makale Din Eğitimi Anabilim Dalı akademisyenlerinin 2017’de yayımlanan Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri belgesinde yer alan Tutum ve Değerler Yeterlik Alanını, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ve İmam Hatip Lisesi meslek dersi öğretmenlerinin sahip olması gereken tutum, değer ve nitelikler bağlamında nasıl değerlendirdiklerini incelemektedir. Araştırmanın amacı, bu yeterlik alanının niteliğini akademisyen görüşlerine dayalı betimleyici bir bakış açısıyla ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışma, betimsel nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülmüştür. Çalışma grubu amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme, benzeşik örnekleme ve kartopu örnekleme teknikleri kullanılarak belirlenen 12 akademisyenden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler araştırma soruları doğrultusunda önceden belirlenen temalara dayalı tematik içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları akademisyenlerin millî, manevî ve evrensel değerlere dair göstergelerin somutlaştırılmasını önemsediklerini; öğrenciye yaklaşımda bireysel farklılıklara dikkat edilmesi, saygı, empati ve öğrenciyi tanıma boyutlarını vurguladıklarını; öğretmenlerin iletişim engellerini aşmada öteki ile etkileşime geçmelerini gerekli gördüklerini; kişisel ve meslekî nitelikleri, öğretmenlik mesleğinde bir ön koşul olarak algıladıklarını ortaya koymaktadır. Akademisyenler bu yeterlik alanının kapsamını genel hatlarıyla yeterli bulmakla birlikte alanın içerik ve göstergelerinin uygulamaya dönük biçimde netleştirilmesi ve somutlaştırılması gerektiğini belirtmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Akademisyen
• Öğretmenlik
• Tutum
• Değerler

Opinions of Religious Education Academicians on the Attitude and Values’ Competency Domain in Teaching Profession

Öz

This article examines how academicians in the Department of Religious Education evaluate the Competency Area of Attitudes and Values, included in the 2017 document on General Competencies of the Teaching Profession, in the context of the attitudes, values, and qualities that Religious Culture and Moral Knowledge and Imam-Hatip High Schools vocational course teachers are expected to possess. The study aims to present, from a descriptive perspective based on academicians’ views, the quality of this competency domain. For this purpose, the research was conducted using a descriptive qualitative research approach. The study group consisted of 12 academicians, determined through criterion sampling, homogeneous sampling, and snowball sampling techniques, which are among the purposeful sampling methods. A semi-structured interview form was used as the data collection tool. The collected data were analyzed using the descriptive analysis method, based on predetermined themes in line with the research questions. The findings indicate that academicians emphasize the importance of concretizing indicators related to national, moral and universal values; highlight the dimensions of paying attention to individual differences, respect, empathy, and recognizing students in approaching learners; consider it necessary for teachers to engage with others in overcoming communication barriers; and perceive personal and professional qualities as prerequisites in the teaching profession. Although the academicians find the overall scope of this competency domain generally adequate, they state that its content and indicators need to be clarified and concretized in a practice-oriented manner.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Academician
• Teaching Profession
• Attitude
• Values

Kaynakça

1. Acuner, Hacı Yusuf - Erbaş, Ahmet Akif. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ve Diğer Branş Öğretmenlerine Göre Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Yeterlikleri”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi 16/1 (2016), 147-70.
2. Akkaya, Nevin. “Öğretmen Adaylarının Değer Tercihleri”. Folklor/Edebiyat Dergisi 19/74 (2013), 185-98.
3. Akyürek, Süleyman. “İmam-Hatip Lisesi Meslek Dersiyle Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretmenlerinin Eğitim-Öğretim Yeterliklerine İlişkin Algıları”. Değerler Eğitimi Dergisi 16/1 (2012), 7-47.
4. Altıntaş, Muhammed Esat. “İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Gözüyle Değer Öğretimini Gerçekleştiren Öğretmenlerde Olması Gereken Nitelikler –Nitel Bir Araştırma-”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD) 18/34 (2016), 1-19. https://doi.org/10.17335/sakaifd.293006
5. Aran, Özge Can - Demirel, Özcan. “Dördüncü ve Beşinci Sınıf Öğretmenlerinin Sosyal Bilgiler Dersinde Değerler Eğitimi Uygulamalarına İlişkin Görüşleri”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 12/46 (2013), 151-68.
6. Aras, İbrahim. İmam Hatip Ortaokulu Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Özel Alan Yeterlikleri. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2018.
7. Arpacı, Mücahit. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretmenlerinin Yeterlikleri: İzmir İli Örneğinde Bir Alan Araştırması. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2004.
8. Arpacı, Mücahit. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni Adaylarının Değer ve Değerler Eğitimine İlişkin Görüşleri”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi 13/2 (2013), 205-28.

9. Asrı, Safinaz. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Meslekî Yeterlikleri. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2005.
10. Aşık Ev, Hacer. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) Öğretmeninin Nitelik ve Meslekî Yeterlikleri”. İlköğretim Online 10/2 (2011), 523-38.
11. Aşlamacı, İbrahim. “İmam Hatip Lisesi Öğrencilerinin Meslek Dersi Öğretmenlerinin Yeterliklerine İlişkin Algıları”. Hikmet Yurdu Düşünce-Yorum Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi 11/22 (2018), 87-106.
12. Atman, Banu. Öğretmenlerin Liderlik Niteliklerinin Sınıf Yönetme Becerilerine Etkisi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
13. Ay, Şule - Yurdabakan, İrfan. “Öğretmen Adaylarına Göre Etkili Öğretmen Özellikleri ve Bu Özellikler Açısından Öz-Yeterlik Algıları”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 33 (2015), 148-66.
14. Aydın, Muhammed Şevki. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Pedagojik Formasyon Yeterlikleri. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Doktora Tezi, 1992.
15. Balay, Refik - Kaya, Ahmet. “Eğitim Fakültesinde Okuyan Öğretmen Adaylarının Ahlaki Değer Yönelimleri”. Değerler Eğitimi Dergisi 12/28 (2014), 7-45.
16. Cebeci, Suat. İmam Hatip Lisesi Meslek Dersleri Öğretmenlerinin Yeterlikleri. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1994.
17. Çermik, Hülya vd. “Öğretmen Adaylarında İz Bırakan Öğretmenlerle Yaşanan Deneyimlerin Meslek Tercihleri Açısından İncelenmesi”. e-Journal of New World Sciences Academy 6/4 (2011), 2675-88.
18. Çetin, Abdullah - Ünsal, Serkan. “Öğretmen Adaylarının Değerlerle İlgili Zihinsel Yapıları”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 49 (2019), 187-210.
19. Demir, Ömer - Cesur, Fatma. “DKAB ve İHL Meslek Dersleri Öğretmenlerinin Derslerinde Kullandıkları Öğretim Teknolojileri-Materyaller ve Konuya İlişkin Görüşleri”. Bayburt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10 (2019), 63-97.
20. Demir, Rıdvan. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Araç-Gereç Kullanma Bilgi ve Alışkanlıkları (Adana Örneği). Adana: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2008.
21. Doğan, Recai - Altaş, Nurullah. “İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Yeterlik Ölçeği Üzerine Bir Ön Araştırma”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 43/1 (2002), 109-22.
22. Doğan, Recai - Altaş, Nurullah. “İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Yeterlik Düzeyini Belirleyen Faktörler (Ankara Örneği)”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 44/2 (2003), 173-86.
23. Dündar, Naci. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Kişilik ve Karakter Bakımından Değerlendirilmesi. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2001.
24. Fakioğlu Bağcı, Hatice. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Sınıf Yönetimi Yeterlikleri: Beykoz Örneği. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
25. Gökçe, Orhan. Klasik ve Nitel İçerik Analizi. Konya: Çizgi Kitabevi Yayınları, 2019.
26. Gündoğan, Aslı. “Sınıf Öğretmeni Adaylarının Görüşlerine Göre Değer Eğitiminin Gerekliliği ve Hayat Bilgisi Dersi Bağlamında İşlevselliği”. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi 8/2 (2020), 599-628. https://doi.org/10.14689/issn.2148-
27. Gündoğdu, Yusuf Bahri. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Öğrenci Başarısını Değerlendirme Yeterlikleri (İstanbul Örneği). İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2011.
28. Güven, Devrim. “Profesyonel Bir Meslek Olarak Türkiye’de Öğretmenlik”. Bogazici University Journal of Education 27/2 (2015), 13-21.
29. Işıkdoğan, Davut. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenliği Bölümü Mezunu Öğretmenlerin Yeterlikleri. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2006.
30. Kaya, Umut. “Din Derslerine Giren Öğretmenlerin Yeterliklerine Dair Bir İnceleme”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 55/55 (2018), 78-110. https://doi.org/10.15370/maruifd.515283
31. Kaya, Umut. “Din Öğretmeni Adaylarının Öğretmenlik Mesleği Öz Yeterlik Algıları: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği”. Van İlahiyat Dergisi 7/10 (2019), 65-112. https://doi.org/10.5281/ZENODO.3250322
32. Kazu, İbrahim Yaşar - Çam, Hüseyin. “Öğretmen Yeterliği ve Nitelikleri Üzerine Yapılmış Lisansüstü Çalışmaların İncelenmesi: Bir İçerik Analizi Çalışması”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 18/71 (2019), 1349-67. https://doi.org/10.17755/esosder.516910
33. Kılıç, Abdurrahman vd. “An Investigation of Teacher Behaviors in Terms of Values Education According to Their Colleagues’ Views”. Journal of Theoretical Educational Sciences 9/3 (2016), 441-60. https://doi.org/10.5578/keg.9123
34. Koç, Ahmet. “İmam Hatip Lisesi Meslek Dersleri Öğretmenlerinin Yeterlikleri Üzerine Bir Araştırma”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 13/2 (2009), 131-74.
35. Koç, Ahmet. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Yeterlikleri”. Değerler Eğitimi Dergisi 8/19 (2010), 107-49.
36. Mızrak Karcı, Meryem. “Öğrenci Gözüyle İdeal Öğretmenin Özellikleri: Gazi Meslekî ve Teknik Anadolu Lisesi Örneği”. Millî Eğitim 209 (2016), 80-101. ÖYGM, Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü. Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2017.
37. Öner, Mehmet - Karadağ Yılmaz, Ruhan. “Sınıf Öğretmenliği Eğitiminin Niteliğinin Artırılmasına Yönelik Öğretmen Adayları ve Öğretim Elemanı Görüşleri”. Trakya Eğitim Dergisi 9/4 (2019), 847-68. https://doi.org/10.24315/tred.533604
38. Sandelowski, Margarete. “Whatever Happened to Qualitative Description?”. Research in Nursing & Health 23/4 (2000), 334-40. https://doi.org/10.1002/1098-240X(200008)23:4<334::AID-NUR9>3.0.CO;2-G
39. Sandelowski, Margarete. “What's in a Name? Qualitative Description Revisited”. Research in Nursing & Health 33/1 (2010), 77-84. https://doi.org/10.1002/nur.20362
40. Şimşek, Eyüp. İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretmenlerinin Yeterlikleri (Erzurum Örneği). Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
41. Şimşek, Eyüp. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretmenlerinin Öğretim Teknolojileri Alanındaki Yeterlikleri”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 22/3 (2018), 1631-48.
42. Tan, Hümeyra Nazlı. “Din Öğretimi Sürecinde Öğretmenlerin Yeterliliklerine, İhtiyaçlarına ve Sosyo-Psikolojik Problemlerine Yönelik Bir Meta-sentez Çalışması”. Amasya İlahiyat Dergisi 24 (2024), 407-46. https://doi.org/10.18498/amailad.1522389
43. Taşcı, Cuma. İmam Hatip Liselerinde Meslek Dersi Öğretiminin Yeterlik Durumu ve Meslek Dersi Öğretmenlerinin Temel Yeterliklere Sahip Olma Düzeyleri. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
44. Taşkaya, Serdarhan Musa. “Nitelikli Bir Öğretmende Bulunması Gereken Özelliklerin Öğretmen Adaylarının Görüşlerine Göre İncelenmesi”. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 33 (2012), 283-98.
45. Uçar, Recep. İlköğretim Okulları II. Kademedeki Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Sınıf Yönetimi Yeterlikleri (Kayseri İl Merkezi Örneği). Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2004.
46. Üzümcü, Muzaffer. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Kaynaştırma Eğitimine İlişkin Yeterlikleri, Sorunları ve Beklentileri. Rize: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2016. Yeşilyurt, Etem. “Öğretmen Adaylarının Öğretmenlik Mesleğinin Genel Yeterliklerine Yönelik Yeterlik Algıları”. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 9/1 (2011), 71-100.
47. Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2011.
48. Yıldız, Mehmet. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmen Adaylarının Alan Bilgisine İlişkin Yeterlik Algıları. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019. YÖK, Yükseköğretim Kurulu. YÖK/Dünya Bankası Millî Eğitimi Geliştirme Projesi: Hizmet Öncesi Öğretmen Eğitimi, Türkiye’de Öğretmen Eğitiminde Standartlar ve Akreditasyon. Ankara: YÖK, 1999.
49. Zengin, Mahmut. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Eğitim-Öğretim Yeterlik Algıları”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15/27 (2013), 1-28.