Temizlik ve Estetik Aracı Olarak Hz. Peygamber’in Hayatında Güzel Koku

Öz

İslâm öncesi dönemde Araplar arasında güzel koku kullanımı yaygın bir adetti. Bu devirde gündelik hayatta güzel kokunun kullanımına önem verilir, bu işin ticareti yapılırdı. İnsanlar menfi bir olay yaşadıklarında koku sürünmeyeceklerine dair yeminler eder, onsuz bir hayatı zor da olsa tercih edeceklerini söylerlerdi. Güzel koku, gündelik hayatta olduğu kadar zamanın edebiyatında da ilgi görmekteydi. Şairler şiirde koku kullanmayı konu edinen mısralar dile getirirlerdi. İslâm öncesi toplumsal hayatın önemli geleneklerinden biri olan güzel koku kullanımı Hz. Peygamber Dönemi’nde de devam ettirilmiş, hayatın birçok alanına dahil edilmiştir. Hz. Peygamber’in örnekliği yalnızca dini hayatta değil aynı zamanda insanları ilgilendiren diğer alanlarda da gerçekleşmiştir. Onun örnekliğinde kişisel bakım, temizlik, nezaket ve bakımlı görünme önemliydi. O, hayatı boyunca güzel görünmeye gayret etmiş, çevresine de bu manada örnek olmaya çalışmıştır. Başta çevre ve sokaklar olmak üzere insanın içinde olduğu her yerin temiz ve güzel görünmesi için çabalar ortaya koymuştur. Öz bakımın önemli göstergelerinden bir olan güzel koku kullanımı Resûlullah (s.a.v.) tarafından bizzat tatbik ve teşvik edilmiş, sünnet olarak devam ettirilmiştir. Kişisel ve toplumsal hayatta insanlar için önemli bir gösterge olan güzel koku aynı zamanda ibadet, aile hayatı, özel hayat ve iş hayatında farklı yönleri ile tezahür etmiştir. Güzel koku aynı zamanda sevgi, iletişim, muhabbet ve diplomasi hayatında yer almış; bir hediyeleşme aracı olarak görülmüştür. Çalışmada Hz. Peygamber’in hayatında güzel kokunun yeri ve önemi anlatılmıştır. Ayrıca güzel kokunun insana sağladığı avantajlara işaret edilmiştir. Bu maksatla İslâm tarihi, siyer, hadis kaynakları başta olmak üzere günümüzde yapılan bazı çalışmalardan istifade edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İslam Tarihi
• Câhiliye
• Hz. Peygamber
• Gündelik Hayat
• Temizlik
• Güzel koku

Fragrance as a Means of Cleanliness and Aesthetics in the Life of the Prophet Muhammad

Öz

In the pre-Islamic period, the use of fragrances was a widespread custom amongst the Arabs. During this era, great importance was attached to the use of fragrances in daily life, and a trade in them flourished. When people experienced an unfortunate event, they would swear that they would not apply perfume, declaring that they would prefer a life without it, however difficult that might be. Fragrances attracted as much attention in the literature of the time as they did in everyday life. Poets would compose verses that explored the use of fragrances in their poetry. The use of fragrances, one of the important traditions of pre-Islamic social life, continued during the time of the Prophet Muhammad and was incorporated into many aspects of life. The Prophet’s example was evident not only in religious life but also in other areas of human concern. In his example, personal hygiene, cleanliness, courtesy and a well-groomed appearance were of great importance. Throughout his life, Prophet Muhammad strove to look his best and sought to set an example to those around him in this regard. He made efforts to ensure that every place where people gathered—particularly the environment and the streets—was clean and attractive. The use of pleasant fragrances, one of the key indicators of personal care, was personally practised and encouraged by the Messenger of Allah (peace be upon him) and has been continued as a Sunnah. A pleasant fragrance, which is an important indicator for people in both their personal and social lives, has also manifested itself in various ways in worship, family life, private life and professional life. It has also played a part in matters of love, communication, fellowship and diplomacy; it has been regarded as a means of giftgiving. This study discusses the place and importance of a pleasant fragrance in the life of the Prophet Muhammad. Furthermore, the benefits that a pleasant scent offers to people are highlighted. To this end, use has been made of sources from Islamic history, the Sirah and Hadith, as well as some contemporary studies.

Anahtar Kelimeler

• Islamic History
• Jahiliyya
• The Prophet
• Daily Life
• Cleanliness
• Pleasant fragrance

Kaynakça

1. Algül, Hüseyin. Peygamberimiz’in Şemâili, Ahlâk ve Âdabı (s.a.s.). İstanbul: Işık Yayınları, 2010.
2. Araz, Ramazan. “İslam Hukukunda Koku Sürünmenin Hükümleri”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 15/1 (2024), 38-50.
3. Belâzürî, Ebû’l-Hasen Ahmed b. Yahyâ b. Câbir. Ensâbü’l-eşrâf. ed. Süheyl Zekkâr - Riyad Zirikli. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1997.
4. Bilgin, Emine Zülfa. Sünnette Koku Kullanımı ve “Bana Güzel Koku Sevdirildi” Hadisi. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
5. Bozkurt, Nebi. “Koku”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/150-151. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
6. Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail. et-Târîhu’l-kebîr. Haydarabad: Dâiretü’l-Maârifi’l-Osmâniyye, ts.
7. Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail. Sahîh-i Buhârî (Fihristli Baskı). ed. Bedreddin Çetiner. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2. Basım, 1992.
8. Dârimî, Ebû Muhammed Abdullah b. Abdirrahman b. el-Fazl. Sünenü’d-Dârimî (Fihristli Baskı). ed. Bedreddin Çetiner. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.

9. Demircan, Adnan (ed.). Hz. Peygamber (s.a.s.) Döneminde Gündelik Yaşam. İstanbul: Siyer Yayınları, 2015.
10. Ebû Dâvûd, Süleyman b. Eş’as b. İshâk. Sünenü Ebî Dâvûd (Fihristli Baskı). ed. Bedreddin Çetiner. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2. Basım, 1992.
11. Hamidullah, Muhammed. İslâm Peygamberi. çev. Salih Tuğ. Ankara: İmaj Yayınları, 2003.
12. Hanbel, Ahmed b. el-Müsned. ed. Şuayb el-Arnavut - Adil Murşid. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 2001.
13. İbn Abdülber, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdullah b. Muhammed. el-İstîâb fî ma‘rifeti’l-ashâb. ed. Abdullah b Abdülmuhsin et-Türkî. B.y.: Y.y., 2019.
14. İbn Ebi Şeybe, Ebû Bekir Abdullah b. Muhammed b Ebî Şeybe el-Absî. el-Musannef. ed. Sa’d b. Nasır b. Abdülazîz Ebû Habîb eş-Şesrî. Riyad, Suudi Arabistan: Dâr Kunûz İşbîliyye, 2014.
15. İbn Habîb, Ebû Ca‘fer Muhammed el-Bağdâdî. el-Münemmak fî ahbâri Kureyş. ed. Hurşid Ahmed Fârûk. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1985.
16. İbn Hacer el-Askalânî, Ebû’l-Fazl Ahmed b. Ali. el-İsâbe fî temyîzi’s-sahâbe. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1992.
17. İbn Hişâm, Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdülmelik. es-Sîretü’n-nebeviyye. ed. Mustafa es-Sekkâ vd. Beyrut: Dâr İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
18. İbn Kesîr, Ebû’l-Fidâ İmâdüddîn İsmâîl b. Ömer. el-Bidâye ve’n-Nihâye. ed. Abdullah b Abdülmuhsin et-Türkî. Cîze: Dârü’l-Hicr, 1997.
19. İbn Kesîr, Ebû'l-Fidâ İmâmüddîn İsmâîl b. Ömer b. Kesîr, Tefsîru'l-Ḳur'âni'l-Aẓîm. nşr. Sâmî b. Muḥammed Selâme. Riyad: Dâru Ṭayyibe, 1999.
20. İbn Mâce, Ebû Abdillah Muhammed b. Yezîd. Sünenü İbn Mâce. ed. Muhammed Fuad Abdülbâkî. Kahire: Dâr İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
21. İbn Sa‘d, Ebû Abdillah Muhammed. et-Tabakâtü’l-kübrâ. ed. Ali Muhammed Ömer. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 2001.
22. İbnü’l-Esîr, Ebû’l-Hasen İzzüddîn Ali b. Muhammed. Üsdü’l-gâbe fî ma‘rifeti’s-sahâbe. ed. Ali Muhammed Muavviz vd. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1996.
23. Kamacı, Fatımatüz Zehra. “Câhiliye ve Hz. Peygamber Devri Süslenme Anlayışına Mukayeseli Bir Bakış”. Akademik Araştırmalar Dergisi 14/54 (2012), 139-162.
24. Kettânî, Muhammed Abdülhay b. Abdilkebîr b. Muhammed. Nizâmü’l-hükûmeti’n-nebeviyye (Terâtîbü’l-idâriyye). ed. Abdullah el-Hâlidî. Beyrut: Şirketü Dârü’l-Erkâm İbn Ebî’l-Erkâm, 2. Basım, ts.
25. Müslim b. el-Haccâc, Ebû’l-Hüseyn. Sahîh-i Müslim (Fihristli Baskı). ed. Bedreddin Çetiner. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2. Basım, 1992.
26. Müslim, Ebû’l-Hüseyin Müslim b. Haccâc el-Kuşeyrî en-Nîsâbûrî. Sahîh-i Müslim. ed. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. Kahire: Matbaat İsa el-Bâbî el-Halebî, 1954.
27. Nesâî, Ebû Abdirrahman Ahmed b. Şuayb b. Ali. Sünenü’n-Nesâî (Fihristli Baskı). ed. Bedreddin Çetiner. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2. Basım, 1992.
28. Numânî, Şiblî. Son Peygamber Hz. Muhammed: Sîretü’n-Nebî. çev. Yusuf Karaca. İstanbul: İz Yayıncılık, 2. Basım, 2005.
29. Özafşar, M. Emin vd (ed.). Hadislerle İslam. İstanbul: DİB Yayınları, 4. Basım, 2020.
30. Peköz, Emine. “Ümmü Habibe”, Mü’minlerin Anneleri. ed: Adnan Demircan, Ömer Sabuncu. İstanbul: Siyer İstanbul 2017.
31. Peköz, Emine. Hz. Peygamber Döneminde Kadının Dinî Hayatı. İstanbul: Kuramer Yayınları, 2023.
32. Sallabî, Ali Muhammed. İslâm Tarihi: Asr-ı Saadet Dönemi Siyer-i Nebî. çev. Mustafa Kasadar. İstanbul: Ravza Yayınları, 4. Basım, 2015.
33. San‘ânî, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm. el-Musannef. Kahire: Dârü’t-Te’sîl, 2015.
34. Şâmî, Ebû Abdillah Şemsüddîn Muhammed b. Yusuf b. Ali b. Yusuf. Sübülü’l-hüdâ ve’r-reşâd fî sîreti hayri’l-ibâd. ed. Mustafa Abdülvahid vd. Kahire: Vizâretü’l-Evkaf ve’ş-Şuûni’l-İslâmiyye, 1997.
35. Şeker, Mehmet (ed.). İslâm Tarihi ve Medeniyeti: Hz. Peygamber Dönemi. İstanbul: Siyer Yayınları, 2018.
36. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr. Târîhu’r-rusül ve’l-mülûk. ed. Muhammed Ebû’l-Fazl İbrahim. Mısır: Dârü’l-Meârif, 2. Basım, 1968.
37. Ṭaberî, Ebû Caʿfer Muḥammed b. Cerîr. Câmiʿu'l-Beyân fî Teʾvîli ʾÂyi'l-Ḳur'ân, nşr. Aḥmed Muḥammed Şâkir. Beyrut: Muʾessesetu'r-Risâle, 2000.
38. Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre. Sünenü’t-Tirmizî (Fihristli Baskı). ed. Bedreddin Çetiner. İstanbul: Çağrı Yayınları, 2. Basım, 1992.
39. Uysal, Muhittin. Peygamber Günlerinde Giyim Kuşam ve Süslenme. Konya: Yediveren Kitap, 2004.
40. Vâkıdî, Muhammed b. Ömer. Kitâbü’l-Meğâzî. ed. Marsden Jones. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1984.
41. Watt, W. Montgomery. Hz. Muhammed Mekke’de. çev. Süleyman Kalkan. İstanbul: Kuramer Yayınları, 2016.
42. Yardım, Ali. Peygamberimiz’in Şemâili. İstanbul: Damla Yayınevi, 9. Basım, 2011.
43. Yüksel, Ahmet Turan. İslâm’ın İlk Döneminde Ticârî Hayat. İstanbul: Beyan Yayınları, 1999.
44. Zehebî, Ebû Abdillah Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân. Siyeru a‘lâmi’n-nübelâ. ed. Beşşar Avvad Ma‘ruf. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1996.
45. Zehebî, Ebû Abdillah Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân. Târîhü’l-İslâm ve vefeyâtü’l-meşâhir ve’l-a‘lâm. ed. Ömer Abdüsselâm Tedmürî. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, 1987.
46. Zeydan, Corci. İslâm Uygarlıklar Tarihi. çev. Nejat Gök. İstanbul: İletişim Yayınları, 2. Basım, 2015.
47. Zührî, Ebû Bekr Muhammed b. Müslim b. Ubeydillah İbn Şihâb. el-Meğâzi'n-nebeviyye. ed. Süheyl Zekkâr. Dımaşk: Dârü’l-Fikr, 1981.