Emevîler Döneminde Hâricî Muhalefetin Söylem Yöntemi ve Siyaset Ahlâkı
Öz
Bu çalışma, Emevîler döneminde Hâricî muhalefetin söylemi ile fiilî uygulamaları arasındaki ilişkiyi siyaset ahlâkı ve muhalefet yöntemi perspektifinden incelemektedir. Araştırmanın konusu ve kapsamı, Hâricîliğin erken safhada öne çıkardığı adalet, eşitlik, şûrâ, ehliyet ve dinî sorumluluk ilkelerinin Emevî siyasi düzeniyle karşılaşma sürecinde nasıl temsil edildiği, bu temsil biçiminin zaman içinde hangi yönlerden dönüştüğü ve söz konusu dönüşümün muhalefetin ahlâkî tutarlılığı üzerindeki etkileridir. Çalışmanın temel amacı, Hâricî muhalefetin savunduğu ilkesel söylem ile benimsediği mücadele yöntemleri arasındaki uyumun ya da kopuşun, siyasi meşruiyet üretme kapasitesini hangi ölçülerde etkilediğini ortaya koymaktır. Araştırma, Hâricîliği yalnızca mezhepsel bir ayrışma ya da ardışık isyanlar dizisi olarak ele almak yerine, muhalefetin ahlâkî gerekçeleri, kurduğu meşruiyet dili ve yöntem tercihleri arasındaki ilişkiyi merkeze alması bakımından önem taşımaktadır. Bu doğrultuda siyaset ahlâkı, normatif bir değerlendirme alanı olmanın ötesinde, muhalefetin eylem sınırlarını ve yöntem tercihlerinin meşruiyetini belirleyen kurucu bir ölçüt olarak ele alınmıştır. Yöntem olarak erken dönem İslâm tarihi kaynakları ile modern araştırmalar birlikte kullanılmış; tarihî rivâyetler betimleyici bir kronoloji kurmak amacıyla değil söylem ile uygulama arasındaki ilişkiyi analiz etmek için değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Hâricî muhalefetin söylem düzeyinde siyasi otoriteyi ahlâkî ölçütlerle sınırlandırma iddiasını güçlü biçimde muhafaza ettiğini, buna karşılık uygulamada bu iddianın çoğu zaman daralan bir aidiyet anlayışı, yaygınlaşan tekfir dili ve sertleşen mücadele yöntemleriyle temsil edildiğini göstermektedir. Bununla birlikte Hâricî gelenek içinde şiddeti sınırlayan ve dışlamayı azaltan yaklaşımların varlığı, hareketin tek tip ve tekdüze bir siyasi tutumdan ibaret olmadığını ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Bu araştırma için herhangi bir dış finansman alınmamıştır.
Etik Beyan
Bu makale etik beyan gerektirmemektedir.
Teşekkür
Yazar herhangi bir kişi veya kuruma teşekkür etmek istememektedir
The Discourse Strategy and Political Ethics of Khārijite Opposition during the Umayyad Period
Öz
This study examines the relationship between discourse and practical application in Khārijite opposition during the Umayyad period, from the perspective of political ethics and methods of opposition. The subject and scope of the research focus on how the principles of justice, equality, shūrā, competence, and religious responsibility, emphasized in the early phase of Khārijism, were represented in the encounter with the Umayyad political order, how these representations transformed over time, and how such transformations affected the moral consistency of opposition. The main aim of the study is to reveal to what extent the harmony or rupture between the principled discourse advocated by Khārijite opposition and the methods of struggle it adopted influenced its capacity to produce political legitimacy. Rather than approaching Khārijism merely as a sectarian split or a sequence of successive rebellions, the study emphasizes the relationship between the moral justifications of opposition, its language of legitimacy, and its methodological preferences, which constitutes the primary significance of this research. In this context, political ethics is treated not only as a normative field of evaluation but also as a constitutive criterion that defines the boundaries of action and legitimizes methodological choices. Methodologically, early Islamic historical sources and modern studies are used together, and historical reports are evaluated not to construct a descriptive chronology but to analyze the relationship between discourse and practice. The findings demonstrate that while Khārijite opposition strongly preserved its claim to restrict political authority through moral criteria at the discursive level, in practice this claim was often represented through a narrowing sense of affiliation, the expansion of takfīr discourse, and increasingly rigid methods of struggle. Nevertheless, the existence of approaches within the Khārijite tradition that sought to limit violence and reduce exclusion reveals that the movement cannot be characterized as a monolithic or uniform political stance.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
It has not been supported by any institution
Etik Beyan
This study does not require ethical approval
Teşekkür
The author does not wish to acknowledge any individual or institution.
