Main Types Of Alcohol And Their Islamic Rulings

Öz

When people talk about alcohol, they generally mean ethyl alcohol, which causes intoxication. However, chemically speaking, alcohol is a class of compounds that contain a hydroxyl (-OH) group. Types such as methyl, ethyl, isopropyl, glycerol and sugar alcohols differ in their structure and areas of use. This diversity demonstrates that alcohol is widely used not only in beverages but also in food, cosmetics, medicines, cleaning products, and industrial products. Ethanol, which is naturally produced through the fermentation process, can be found in many products, from fruit juices to bread dough. Some alcohol derivatives, such as sugar alcohols, are preferred in diabetic foods because they are low in calories and do not affect blood sugar. Likewise, they are widely used in the food industry due to their sweetening and flavouring properties. In this context, the fiqh assessment of alcohol should not be limited to intoxicating beverages. Rulings should be made by distinguishing between chemical types. This is because it is of great importance for Muslim individuals to know the type of alcohol present in the products they encounter in terms of their religious responsibilities. While the prohibition of intoxicating ethyl alcohol is established by textual evidence, the ruling on harmless types such as glycerol, which have no intoxicating effect, may differ. Therefore, the term ‘alcohol’ cannot be evaluated with a single ruling. Each type should be considered separately, taking into account its nature, purpose of use, and effects. This study introduces the basic types of alcohol along with their chemical properties. Subsequently, fiqh evaluations are made from the perspective of Islamic law. The research method employed is ‘text analysis,’ one of the qualitative research techniques. Through this method, classical fiqh literature, Qur'anic and hadith texts, and contemporary fatwa sources are examined. Fiqh rulings on different types of alcohol are presented in a systematic manner. Thus, the aim is to provide the necessary information base for Muslim individuals to maintain conscious consumption and religious sensitivities.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Law
• Ruling
• Alcohol
• Ethanol
• Methanol

Başlıca Alkol Çeşitleri ve Fıkhî Hükümleri

Öz

Halk arasında alkol denildiğinde genellikle sarhoşluk veren etil alkol anlaşılmaktdır. Oysa kimyasal olarak alkol, hidroksil (-OH) grubu taşıyan çok sayıda bileşiği kapsayan bir sınıftır. Metil, etil, izopropil, gliserol ve şeker alkolleri gibi türler yapılarına ve kullanım alanlarına göre farklılık göstermektedir. Bu çeşitlilik alkolün yalnızca içki olarak değil gıda, kozmetik, ilaç, temizlik ve endüstriyel ürünlerde de yaygın biçimde yer aldığını göstermektedir. Özellikle fermantasyon süreciyle doğal olarak oluşan etanol, meyve sularından ekmek hamuruna kadar birçok üründe izlenebilmektedir. Şeker alkolleri gibi bazı alkol türevleri düşük kalorili olmaları ve kan şekerini etkilememeleri nedeniyle özellikle diyabetik gıdalarda tercih edilmektedir. Keza tatlandırıcı ve aroma verici özellikleri sayesinde gıda endüstrisinde yaygın biçimde kullanılmaktadır. Bu bağlamda, alkolün fıkhî açıdan değerlendirilmesi yalnızca sarhoşluk veren içkilerle sınırlı kalmamalıdır. Kimyasal türlerine göre ayrıştırılarak hüküm verilmelidir. Zira Müslüman bireylerin karşılaştıkları ürünlerde yer alan alkolün hangi tür olduğunu bilmesi dinî sorumlulukları açısından büyük önem taşımaktadır. Sarhoşluk veren etil alkolün haramlığı nasslarla sabitken, gliserol gibi zararsız ve sarhoşluk etkisi olmayan türlerin hükmü farklılık arz edebilir. Bu nedenle “alkol” ifadesi tek bir hükümle değerlendirilemez. Her türün mahiyeti, kullanım amacı ve etkisi dikkate alınarak ayrı ayrı ele alınmalıdır. Bu çalışmada, alkolün temel türleri kimyasal özellikleriyle birlikte tanıtılmaktadır. Ardından İslâm hukuku perspektifinden fıkhî değerlendirmeler yapılmaktadır. Araştırma yöntemi olarak nitel araştırma tekniklerinden “metin analizi” kullanılmaktadır. Bu yöntem aracılığıyla klasik fıkıh literatürü, Kur’ân ve hadis metinleri ile çağdaş fetva kaynakları incelenmektedir. Alkolün farklı türlerine dair fıkhî hükümler sistematik biçimde ortaya konulmaktadır. Böylece Müslüman bireylerin bilinçli tüketim ve dinî hassasiyetlerini sürdürebilmeleri için gerekli bilgi zemininin sağlanması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İslam Hukuku
• Hüküm
• Alkol
• Etanol
• Metanol

Kaynakça

1. Akgül, Filiz Yıldız. “Kımız”. Fermente Gıdalar: Mikrobiyoloji, Teknoloji ve Sağlık. ed. Rahmi Ertan Anlı - Pınar Şanlıbaba. İstanbul: Nobel Akademik Yayıncılık, 2019.
2. Altural, Behzat. Organik Kimya. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayınları, 2008.
3. Anlı, Rahmi Ertan. “Şarap”, Fermente Gıdalar: Mikrobiyoloji, Teknoloji ve Sağlık. ed. Rahmi Ertan Anlı - Pınar Şanlıbaba. İstanbul: Nobel Akademik Yayıncılık, 2019.
4. Asar, Hatice. Heteroatom Sübstitüe Kinon ve Nitrodien Bileşiklerinin Sentezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
5. Asıl, Aydın. “Etil Alkol İçeren Gıdaların Fıkhî Açıdan Değerlendirilmesi”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 42 (2023), 191-218.
6. Asirdizer, Mahmut vd. “Toksikolojik, Klinik ve Adli Tıp Yönleriyle Etilen Glikol Zehirlenmesi. [Ethylene Glycol Poisoning with Aspect of Toxicological, Clinical and Forensic Medical]”. Türkiye Klinikleri- Adli Tıp Dergisi 7 (01 Ocak 2010), 79-90.
7. Aslan, Mehmet Selim. “İslam Hukukuna Göre İstihâle ve İstihlâkın Necis Katkı Maddesi İçeren Gıda, İlaç, Kozmetik ve Temizlik Malzemelerinin Hükmüne Etkisi”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 9/43 (2016), 2326-2345.
8. Atkins, Robert C. - Carey, Francis A. Organik Kimya. ed. Gürol Okay - Yılmaz Yıldırır. çev. Atilla Öktemer vd. Ankara: Bilim Yayınevi, 2009.

9. Aydın, Ahmet. “Antifriz İçen Bir Hastada Etilen Glikole Bağlı Gelişen Akut Böbrek Yetmezliği: Olgu Sunumu.” Adıyaman Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1109-1115. https://doi.org/10.30569/adiyamansaglik.461162
10. Bilişli, Arslan. Gıda Kimyası. Çanakkale: Sidas Medya, 2019.
11. Boran, Mustafa. Yiyecek ve İçeceklerimizde Helal Haram Ölçüleri: Hanefi Mezhebinde Yiyecek ve İçeceklerde Helallik ve Haramlık Ölçüleri. Çanakkale: Ravza Yayınları, 2019.
12. Bulur, Ayşen. Çukurova Bölgesinde Üretilen Boğma Rakıların Kimyasal Bileşi̇mleri Üzerine Bir Araştırma. Adana: Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
13. C. Atkins, Robert - A. Carey, Francis. Organik Kimya. ed. Gürol Okay - Yılmaz Yıldırır. çev. Atilla Öktemer vd. Ankara: Bilim Yayınevi, 2009.
14. Cıbız, Yunus Naci. “İslam Hukukunda İstihlâk ve Hükümleri”. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi 5/9 (30 Ekim 2015), 225-248.
15. Çağlar, Ahmet. “Mentol Zehirlenmesi: Sıradışı Bir Olgunun Sunumu”. Aksaray Üniversitesi Tıp Bilimleri Dergisi 1/2 (2020), 7-9.
16. Çeker, Orhan. İlm-i Hâl’im. Ankara: MGV Yayınları, 2022.
17. Dârekutnî, Ebû’l-Hasen Ali b. Ömer. Sünen. thk. Şuayb el-Arnaût vd. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2004.
18. Demir, Hasan. İslam’a Göre Alkol A’dan Z’ye Alkol Hükümleri Bilinenler, Bilinmeyenler, Yanlış Bilinenler. İstanbul: Hikmetevi Yayınları, 2025.
19. Demirci, Mehmet. Gıda Kimyası. İstanbul: Gıda Teknolojisi Derneği Yayınları, 5. Basım, 2010.
20. Demirkol, Omca. “Fermantasyon Teknolojisi”, Her Yönüyle Gıda. ed. Figen Durlu Özkaya vd. İzmir: Sidas Medya, 2015.
21. Devîş, Ahmed b. Abdürrezzâk (ed.). Fetâva’l-lecneti’d-dâime li’l- buhûsi’l-ilmiyye ve’l-iftâ. Riyad: Risâletü’l-İdârati’l-Buhûsi’l-İlmiyye ve’l-İftâ, ts.
22. Ebubekir Sifil. “Gazlı İçecekler, Kefir ve Alkol-1”. 04 Kasım 2006. https://ebubekirsifil.com/gazete-yazilari/gazli-icecekler-kefir-ve-alkol-1/
23. Ekinci, Ahmet. Zeydî Fıkhının Gelişimi ve Hâdî-İlelhak. İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2019.
24. Elgün, Adem. “Helalli̇k Açısından Alkollü İçkiler, İçecekler ve Gıda Maddelerinde Alkol”. Helal ve Etik Araştırmaları Dergisi 1/1 (2019), 18-29.
25. Eren, Hüseyin - Tenagüler, Hasan. “Fermente Bitkisel Ürünler”, Gıda Biyoteknolojisi. ed. Necla Aran. İstanbul: Nobel Yayınları, 2010.
26. Fessenden vd, Ralph J. Organik Kimya. ed. Tahsin Uyar. çev. Hüseyin Anıl vd. Ankara: Güneş Kitapevi, 2001.
27. Gökçe, Nihan Doğusan. Yaralamalı Trafik Kazalarında Alkol ve Bazı Benzodiazepin Grubu İlaçların Aranması ve Yöntem Optimizasyonu. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, 2018.
28. Gözen, Orhan. Türk Rakılarının Bazı Uçucu Bi̇leşikleri Üzerine Bir Araştırma. Adana: Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2005.
29. Güneş, Zeynep Saliha - Yetim, Hasan. “Helâl Gıda Üretimi ve Tüketimi”. Journal of Halal Life Style 2/2 (2020), 70-94.
30. Irâkî, Ebü’l-Fazl Zeynüddîn Abdürrahîm b. el-Hüseyin. Tarhu’t-tesrîb fî şerhi’t-Takrîb. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, ts.
31. İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. es-Sünen. thk. Şuayb Arnavut. Beyrut: Dâru Risâleti’l-Alemiyye, 2009.
32. İsrafilova, Faime. “Kur’an-ı Kerim ve Fen Bilimlerinde Alkol”. Uluslararası Din ve Medeniyet -I Sempozyumu (Din ve Sağlık): Tebliğler Kitabı. ed. Erkan Yar - Mesut Şen. 2/311-325. Elazığ Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 2021. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/338824
33. İşgören, Ayşenur - Sungur, Sıdıka. “Tatlandırıcılar”. Lectio Scientific 3/1 (2019), 19-33.
34. J. Fessenden, Ralph vd. Organik Kimya. ed. Tahsin Uyar. çev. Hüseyin Anıl vd. Ankara: Güneş Kitapevi, 2001.
35. Kaçer, İlker. “Transdermal Metanol Zehi̇rlenmesi̇”. Aksaray Üniversitesi Tıp Bilimleri Dergisi 1/2 (20 Kasım 2020), 21-23.
36. Kanımdan, Ebru. Maya Hücrelerinde 1-Butanol Üretilmesi İle İlgili Genlerin Anlatımının Araştırılması. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
37. Karaman, Hayrettin. “Alkollü Nesneler, Peruk, Aile İçi İlişkiler" Erişim 17 Temmuz 2021. http://www.hayrettinkaraman.net/yazi/hayat2/0131.htm
38. Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd. Bedâʾiʿu’s-sanâʾiʿ fî tertîbi’ş-şerâʾiʿ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 2. Basım, 1986.
39. Kaya, Mükerrem - Kaban, Güzin. “Fermente Et Ürünleri”. Gıda Biyoteknolojisi. ed. Necla Aran. İstanbul: Nobel Yayınları, 2010.
40. Kholodenko, Yu. V. vd. “Formation and Conversions of Titanium(Iii) Complexes in the Photocatalytic Production of Hydrogen from Alcohols”. Theoretical and Experimental Chemistry 23/3 (01 Mayıs 1987), 274-280.
41. Köktürk, Mine. Zebra Balığı (Danio rerio) Gelişimi Üzerine N-butanol’un Teratojenik ve Nörotoksik Etkileri. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2018.
42. Köse, Saffet. “Fıkhi Açıdan Helal Gıdanın Temel İlkeleri”. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi 2/1 (2020), 1-18.
43. Köse, Saffet - Şimşek, Murat. “İstihlâk”. 1. Ulusal Helal ve Sağlıklı Gıda Kongresi. ed. Fatih Gültekin. Ankara: Helal ve Sağlıklı Gıda Platformu, 2011.
44. Kudûrî, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Ebî Bekr. et-Tecrîd. thk. Muhammed Sirâc - Ali Cum‘a. Kahire: Dâru’s-Selâm, 2. Basım, 2006.
45. Küçükkömürler, Saime. Gıdaların Özelli̇ği̇ ve Yi̇yecek Hazırlama I. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2021.
46. Mâlik, Ebu Abdillâh Mâlik b. Enes b. Mâlik. Muvattâ. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1985.
47. Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed el-Basrî. el-Hâvi’l-kebîr. thk. Alî Muhammed Mu‘avvad - ‘Âdil Ahmed ‘Abdulmevcûd. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1999.
48. Mergînânî, Alî b. Ebî Bekr b. Abdilcelîl el-Fergânî Ebü’l-Hasen Burhânüddîn. el-Hidâye fî şerhi Bidâyeti’l-mübtedî. ed. Tılâl Yûsuf. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
49. Meriç, Gürsoy. Genel Kimya 4 Organik Kimya. ed. Hüseyin Bağ - Giray Topal. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, ts.
50. Mevsılî, Ebü’l-Fazl Mecdüddîn Abdullâh b. Mahmûd b. Mevdûd. el-İhtiyâr li-taʿlîli’l-Muhtâr. thk. Mahmûd Ebû Dakika. Kahire: Matbatü’l-Halebî, 1937.
51. Millî Eğitim Bakanlığı. Kimya Teknolojisi Alkoller ve Eterler. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Basımevi, 2012.
52. Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. el-Câmiʿu’s-sahîh. thk. Muhammed Fuâd Abdulbakî. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
53. Najiha, Anis. “Determination of Halal Limits for Alcohol Content in Foods by simulated fermentation”. 3 IMT-GT International Symposıum On Halal Science And Management. ed. Hashim Hashim vd. Malaysia: Halal Products Research Institute, Universiti Putra Malaysia (UPM) Putra Infoport, 2009. https://www.academia.edu/1367215/Determination_of_Halal_Limits_for_Alcohol_Content_in_Foods_by_simulated_fermentation
54. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. Ravdatü’t-tâlibîn ve umdetü’l-müttakîn. ed. Zuheyr eş-Şâvîş. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 2. Basım, 1991.
55. Norris, James F. - Ashdown, Avery A. “The Reactivity of Atoms and Groups in Organic Compounds. I. the Relative Reactivities of the Hydroxyl-Hydrogen Atoms in Certain Alcohols”. Journal of the American Chemical Society 47/3 (01 Mart 1925), 837-846. https://doi.org/10.1021/ja01680a035
56. Okay, Gürol - Yıldırır, Yılmaz. Organik Kimya Problemleri ve Çözümleri. Ankara: Bilim Yayınları, 3. Basım, 2008.
57. Okur, Kaşif Hamdi. Güncel Konularla İlm-i Hal. Ankara: Anadolu Ay Yayınları, 2018.
58. Okur, Kâşif Hamdi. “İslam Hukuku Açısından Helal ve Haram Olan Gıdalar ve Bazı Güncel Meseleler”. Usul İslam Araştırmaları 11/11 (01 Haziran 2009), 7-40.
59. Onat, Taner. Sağlık Bilimleri İçin Biyokimyaya Giriş. Ankara: Palme Yayıncılık, 2006.
60. Özyazıcı, Alparslan. Alkollü İçkiler Sigara ve Madde Bağımlılığı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 9. Basım, 2012.
61. Özyazıcı, Alparslan. “Zararlı Alışkanlıklar ve Aile”. Diyanet İlmi Dergi 40/4 (2004), 113-130.
62. Pauzi, Norhidayah vd. “Ethanol Standard in Halal Dietary Product Among Southeast Asian Halal Governing Bodies”. Trends in Food Science & Technology 86 (01 Nisan 2019), 375-380. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2019.02.042
63. Schreck, A. vd. “Investigation of the Explosive Hazard of Mixtures Containing Hydrogen Peroxide and Different Alcohols”. Journal of Hazardous Materials 108/1-2 (30 Nisan 2004), 1-7. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2004.01.003
64. Sınırtaş, Eda. Benzil Alkolün Bazı Metal Oksit Katalizörler Varlığında Fotokatalik Seçimli Oksidasyonunun İncelenmesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
65. Solomons, Graham - Fryhle, Craig. Organik Kimya. ed. Gürol Okay - Yılmaz Yıldırır. İstanbul: Litaratür Yayınları, 7. Basım, ts.
66. Şafak, Süha Bora. Türk Bira Sektörü Analizi ve Türk Bira Firmalarının İhracat Olanakları. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
67. Şimşek, Harun. Alkol İçeren Yiyecek ve İçecekler. Almanya: Lemi Yayınları, 2012.
68. Şimşek, Murat. “Helal Belgelendirme ve SMIIC Standardı”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 22 (2013), 19-44.
69. Şimşek, Murat. “Helal Gıda Araştırmalarında Günümüz Fıkıh Problemi Olarak İstihâle ve İstihlâk”. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi 1/1 (2019), 1-17.
70. Şimşek, Murat. “İstihlâk”. Uluslararası 2. Helal ve Sağlıklı Gıda Kongresi. ed. Fatih Gültekin. Konya: Aybil Yayınları, 2013.
71. Taşkin, Ömer vd. “Metil Alkol Zehirlenmeleri”. Anatolian Journal of Emergency Medicine 5/1 (09 Mart 2022), 37-42. https://doi.org/10.54996/anatolianjem.1080055
72. Tayyâr, Abdullah b. Muhammed vd. el-Fıkhu’l-müyesser. Riyad: Medârü’l-Vatan, 2011.
73. Uslu, Samet. Buji Ateşlemeli Motorlarda Amil Alkol kullanımının Deneysel ve Yapay Sinir Ağlarıyla İncelenmesi. Karabük: Karabük Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2018.
74. Uyar, Tahsin (ed.). Organik Kimya. Ankara: Palme Yayıncılık, 9. Basım, 1998.
75. Üçüncü, Uğur. Milli Mücadele Yıllarında Bir Yasak Denemesi: Men-i Müskirat (İçki Yasağı) Kanunu ve Toplumsal Hayata Yansımaları. Konya: Çizgi Kitapevi, 2012.
76. Ünal, Özkan vd. “Metil Alkol İntoksikasyonu: Olgu Sunumu”. Van Tıp Dergisi 6/4 (1999), 31-32.
77. Yalçın, Seda Karasu - Özbaş, Z. Yesim. “Gliserinin Biyokimyasal Yollarla Üretimi ve Şarap Fermentasyonlarındaki Önemi”. Gıda 28/4 (01 Ağustos 2003).
78. Yaycı, Nesime - İnanıcı, Mehmet Akif. “Metil Alkol (Metanol) Zehirlenmesi”. Türkiye Klinikleri Journal of Forensic Medicine and Forensic Sciences 2/3 (2005), 101-108.
79. Yıldız, Abdullah. Alkol Bağımlılığının Ti̇p D Kişilik ile İlişkisinin Değerlendirilmesi. Ankara: Gazi Üniversitesi, Uzmanlık Tezi, 2012.
80. Zuhaylî, Vehbe. Ahkâmu’l-mevâddi’n-necise ve’l-muharrame fi’l-gizâ ve’d-devâ. Dımaşk: Dâru’l-Mektebî, 1997.
81. Zuhaylî, Vehbe. el-Fıkhu’l-İslâmî ve edilletühu. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 4. Basım, ts.
82. Elif Endüstriyel Kimyasalları. “Alkoller”. Erişim 09 Mart 2026. https://elifendustriyel.com.tr/alkoller/
83. Fit People. “https://fitpeople.com/tr/diyet-ve-beslenme/alkolle-yemek-pisirmenin-puf-noktalari/”. 04 Haziran 2019. Erişim 02 Ocak 2024. https://fitpeople.com/tr/diyet-ve-beslenme/alkolle-yemek-pisirmenin-puf-noktalari/
84. “Din İşleri Yüksek Kurulu : Dini Bilgilendirme Platformu”. Erişim 09 Mart 2026. https://kurul.diyanet.gov.tr/Karar-Mutalaa-Cevap/4486/gazli-icecekler-ve-alkol
85. “Benzil Alkol”. Erişim 09 Mart 2026. https://www.imalatansiklopedileri.com/makaleler/detaylar/benzil-alkol-nedirozelliklerinerelerde-kullanilir.html
86. “Röportaj”. Erişim 09 Mart 2026. https://www.cevaplar.org/index.php/content/prof-dr-mustafa-cevat-aksit-hocaefendi-ile-roportaj
87. “Gıda, Kozmetik ve İlaç Aromalarında Alkol”. Erişim 09 Mart 2026. http://www.gidaraporu.com/cosmetic-aromalar_g.htm