Araştırma Makalesi

TÜRK ATASÖZLERİNDE PROSOSYAL DAVRANIŞ TEMALARININ İÇERİK ANALİZİ

Sayı: 2026 29 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

TÜRK ATASÖZLERİNDE PROSOSYAL DAVRANIŞ TEMALARININ İÇERİK ANALİZİ

Öz

Bu araştırmanın amacı, atasözlerinde yer alan prososyal davranış temalarını incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve içerik analizi teknikleri kullanılarak yürütülmüştür. Veri kaynağı olarak Ömer Asım Aksoy’un Atasözleri Sözlüğü, Yusuf Çotuksöken’in Türkçe Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü ve Türk Dil Kurumu Atasözleri Veri Tabanı kullanılmıştır. Araştırma kapsamında yardım etme, paylaşma, iş birliği ve empati temalarıyla ilişkili atasözleri incelenmiştir. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmış ve atasözleri belirlenen prososyal davranış kategorileri altında sınıflandırılmıştır. Araştırma sonucunda toplam 50 atasözü tespit edilmiştir. İçerik analizi bulgularına göre en sık karşılaşılan prososyal davranış temasının iş birliği (%32) olduğu belirlenmiştir. İş birliği temasını yardım etme (%28), paylaşma (%24) ve empati (%16) temaları izlemiştir. Bulgular, atasözlerinde toplumsal dayanışma, karşılıklı yardımlaşma ve sosyal sorumluluk normlarının güçlü biçimde vurgulandığını göstermektedir. Araştırma sonuçları, atasözlerinin prososyal davranış normlarının kültürel aktarımında önemli bir işleve sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle iş birliği, yardım etme, paylaşma ve empati temalarının atasözlerinde yoğun biçimde yer alması, toplulukçu kültürel değerlerin sözlü kültür aracılığıyla sürdürüldüğünü göstermektedir. Bu çalışma, atasözlerini prososyal davranış kuramları çerçevesinde inceleyerek kültürel psikoloji ve sosyal psikoloji alan yazınına katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

prososyal davranış, atasözleri, yardım etme, paylaşma, iş birliği, empati

Etik Beyan

Bu çalışma insan katılımcılardan veri toplanmasını içermemektedir. Araştırma yalnızca kamuya açık yazılı kaynaklar üzerinde gerçekleştirilen doküman incelemesine dayandığından kişisel veri içermemekte ve herhangi bir müdahale gerektirmemektedir. Bu nedenle araştırma için etik kurul onayı alınmasını gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

Kaynakça

  1. Aksoy, Ö. A. (1993). Atasözleri ve deyimler sözlüğü (Cilt 1: Atasözleri sözlüğü). İnkılâp Kitabevi.
  2. Avellar, J., & Kagan, S. (1976). Development of competitive behaviors in Anglo-American and Mexican-American children. Psychological Reports, 39, 191–198. https://doi.org/10.2466/pr0.1976.39.1.191
  3. Aydın, S. (2013). Kültürel bir miras olarak atasözlerinin kullanımı üzerine Türkçe öğretmenlerinin görüşleri. Folklor/Edebiyat, 19(75), 173-192.
  4. Batson, C. D. (2011). Altruism in humans. New York: Oxford University Press.
  5. Carlo, G., & Randall, B. A. (2002). The development of a measure of prosocial behaviors for late adolescents. Journal of Youth and Adolescence, 31 (1), 31-44. https://link.springer.com/article/10.1023/A:1014033032440
  6. Çotuksöken, Y. (2004). Türkçe atasözleri ve deyimler sözlüğü. Toroslu Kitaplığı
  7. Bruner, J. (1990). Acts of meaning. Harvard University Press.
  8. Dovidio, J. F., Piliavin, J. A., Schroeder, D. A., & Penner, L. A. (2006). The social psychology of prosocial behavior. Lawrence Erlbaum Associates.
  9. Eisenberg, N., & Fabes, R. A. (1998). Prosocial development. In W. Damon (Series Ed.) & N. Eisenberg (Vol. Ed.), Handbook of child psychology: Vol. 3. Social, emotional, and personality development (5th ed., pp. 701–778). John Wiley & Sons.
  10. Eisenberg, N., Fabes, R. A., & Spinrad, T. L. (2006). Prosocial development. In N. Eisenberg (Ed.), W. Damon & R. M. Lerner (Series Eds.), Handbook of child psychology: Vol. 3. Social, emotional, and personality development. John Wiley & Sons.

Kaynak Göster

APA
Bozyiğit, T. (2026). TÜRK ATASÖZLERİNDE PROSOSYAL DAVRANIŞ TEMALARININ İÇERİK ANALİZİ. Dicle Üniversitesi Sezai Karakoç Edebiyat Fakültesi Dergisi, 2026. https://izlik.org/JA52EX73ZT
AMA
1.Bozyiğit T. TÜRK ATASÖZLERİNDE PROSOSYAL DAVRANIŞ TEMALARININ İÇERİK ANALİZİ. DÜSKEF. 2026;(2026). https://izlik.org/JA52EX73ZT
Chicago
Bozyiğit, Tuğba. 2026. “TÜRK ATASÖZLERİNDE PROSOSYAL DAVRANIŞ TEMALARININ İÇERİK ANALİZİ”. Dicle Üniversitesi Sezai Karakoç Edebiyat Fakültesi Dergisi, sy 2026. https://izlik.org/JA52EX73ZT.
EndNote
Bozyiğit T (01 Haziran 2026) TÜRK ATASÖZLERİNDE PROSOSYAL DAVRANIŞ TEMALARININ İÇERİK ANALİZİ. Dicle Üniversitesi Sezai Karakoç Edebiyat Fakültesi Dergisi 2026
IEEE
[1]T. Bozyiğit, “TÜRK ATASÖZLERİNDE PROSOSYAL DAVRANIŞ TEMALARININ İÇERİK ANALİZİ”, DÜSKEF, sy 2026, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA52EX73ZT
ISNAD
Bozyiğit, Tuğba. “TÜRK ATASÖZLERİNDE PROSOSYAL DAVRANIŞ TEMALARININ İÇERİK ANALİZİ”. Dicle Üniversitesi Sezai Karakoç Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2026 (01 Haziran 2026). https://izlik.org/JA52EX73ZT.
JAMA
1.Bozyiğit T. TÜRK ATASÖZLERİNDE PROSOSYAL DAVRANIŞ TEMALARININ İÇERİK ANALİZİ. DÜSKEF. 2026. Available at https://izlik.org/JA52EX73ZT.
MLA
Bozyiğit, Tuğba. “TÜRK ATASÖZLERİNDE PROSOSYAL DAVRANIŞ TEMALARININ İÇERİK ANALİZİ”. Dicle Üniversitesi Sezai Karakoç Edebiyat Fakültesi Dergisi, sy 2026, Haziran 2026, https://izlik.org/JA52EX73ZT.
Vancouver
1.Tuğba Bozyiğit. TÜRK ATASÖZLERİNDE PROSOSYAL DAVRANIŞ TEMALARININ İÇERİK ANALİZİ. DÜSKEF [Internet]. 01 Haziran 2026;(2026). Erişim adresi: https://izlik.org/JA52EX73ZT