Veterinarians Honored in the Ottoman State (1842-1914)

Öz

The prevalence of animal diseases in the late Ottoman period, especially the fight against diseases such as bovine plague and anthrax, brought the veterinary medicine profession to a critical position. This study aims to reveal the institutionalization process and professional reputation of veterinary medicine by examining the orders and medals awarded to veterinarians in the Ottoman State between 1842 and 1914 in the light of archival documents. Document analysis, one of the qualitative methods, was used in the research. In this context, 113 catalogues obtained from the Presidential Ottoman Archive and the Military History Archive were systematically examined. The awards were categorized according to the names of the veterinarians, their places of duty, types of insignia, degrees, and reasons. The most common award was the Mecidi Order (62), followed by the Osmani Order (23) and various medals (Iftihar, Privilege, Merit, etc.) (23). Among the reasons for the awards, “good service”, “diligence”, “educational and translation activities,” and “success in the fight against epidemics” come to the fore. The reign of Abdülhamid II is especially noteworthy as a period of intensification in terms of both the number and types of awards. The fact that veterinarians were rewarded shows that the profession was seen not only as a technical specialty but also as a strategic state service. This strategic service also secured human health. These veterinarians are a historical reflection of the value the Ottoman Empire attributed to veterinary medicine in the modernization process.

Anahtar Kelimeler

• Archive documents
• medal
• veterinary medicine

Osmanlı Devleti’nde Taltif Edilen Veteriner Hekimler (1842-1914)

Öz

Osmanlı’nın son döneminde hayvan hastalıklarının yaygınlığı, özellikle sığır vebası ve şarbon gibi hastalıklarla mücadele, veteriner hekimliği mesleğini kritik bir konuma taşımıştır. Bu çalışma, Osmanlı’da 1842-1914 yılları arasında veteriner hekimlere verilen nişan ve madalyaları arşiv belgeleri ışığında inceleyerek, veteriner hekimliğin kurumsallaşma sürecini ve mesleki itibarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada nitel yöntemlerden doküman analizi kullanılmıştır. Bu bağlamda Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi ve Askerî Tarih Arşivi’nden elde edilen 113 katalog sistematik biçimde incelenmiştir. Belirlenen taltifler, veteriner hekimlerin isimleri, görev yerleri, nişan türleri, dereceleri ve gerekçeleri doğrultusunda sınıflandırılmıştır. En çok verilen ödül, Mecidi Nişanı (62 adet) olurken, onu Osmani Nişanı (23 adet) ve çeşitli madalyalar (İftihar, İmtiyaz, Liyakat vb.) (23 adet) izlemiştir. Taltif gerekçeleri arasında “iyi hizmet”, “gayret”, “eğitim ve çeviri faaliyetleri” ile “salgın hastalıklarla mücadelede başarı” ön plana çıkmaktadır. Özellikle II. Abdülhamid dönemi hem sayıca hem de çeşit bakımından taltiflerin yoğunlaştığı bir dönem olarak dikkat çekmektedir. Veteriner hekimlerin taltif edilmesi, mesleğin yalnızca teknik uzmanlık değil, aynı zamanda stratejik bir devlet hizmeti olarak görüldüğünü göstermektedir. Yaptıkları bu stratejik hizmet aynı zamanda insan sağlığını da güvence altına almaktadır. Taltif edilen bu veteriner hekimler, Osmanlı’nın modernleşme sürecinde veteriner hekimliği mesleğine atfettiği değerin tarihsel bir yansıması niteliğindedir.

Anahtar Kelimeler

• Arşiv belgeleri
• nişan
• veteriner hekimliği

Kaynakça

1. Güran T (2019). 19. Yüzyıl Osmanlı Tarımı. Eren Yayıncılık, İstanbul.
2. Orhonlu C (1987). Osmanlı İmparatorluğu’nda Aşiretleri İskân Teşebbüsü (1691-1696). Eren Yayıncılık, İstanbul.
3. Tabakoğlu A (2012). Türkiye İktisat Tarihi. Dergâh Yayınları, İstanbul.
4. Agar ME (1991). Ebusuud Efendi’ye Atfedilen Baytarname. Fatih Ofset, İstanbul.
5. Bekman M (1940). Veteriner Tarihi. Ankara Basım ve Cildevi, Ankara.
6. Dinçer F (1975). Türkiye’de bilimsel veteriner hekimliğin başlaması, evreleri ve ilim tarihimizdeki yeri. Ankara Üniversitesi Elâzığ Vet Fakültesi Derg., 2(1):81-91.
7. Özen A (1999). Osmanlı Devleti’nde Veteriner Hekimliği ve Hayvancılık Faaliyetleri. (İçinde): Osmanlı Projesi. Eren G, Çiçek K, Oğuz C (editörler). Vol 8. Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, Türkiye., 623-628.
8. Dinçer F (1976). Türk folklorunda veteriner hekimliği (Beş doğu ilimizde yeni örnekleriyle). I. Uluslararası Türk Folklor Kongresi Bildirileri. DSİ Basım ve Foto-Film İşletme Müdürlüğü, Ankara.

9. Kurdoğlu F (1938). Türk Ziraat Tarihine Bir Bakış. Birinci Köy ve Ziraat Kalkınma Kongresi Yayını, Devlet Basımevi, İstanbul.
10. Birinci A (2018). Baytar Miralay Muallim Mehmed Ali Bey’in hikâyesi. Müteferrika., 54:7-74.
11. Nazlıoğlu M, Örün H (1972). Sığır Vebası. Tarım Bakanlığı Veteriner İşleri Genel Müdürlüğü Yay A-41, Ankara.
12. Roeder P, Mariner J, Kock R (2013). Rinderpest: The veterinary perspective on eradication. Philos Trans R Soc B Biol Sci., 368(1623).
13. Erk N (1966). Veteriner Tarihi. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Yayınları: 195, Ders Kitabı: 97, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
14. Özlü Z (2012). 19. yüzyıl sonlarına doğru Osmanlı Devleti’nde veterinerlik mesleği ile ilgili bir değerlendirme. Belleten., 76(275):239-260.
15. Ak M (2016). Osmanlı Devleti’nde veba-i bakari (sığır vebası). Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygul Merk Derg., 39(Bahar):215-240.
16. Köşlü A, Tekiner H (2017). Madalyalı cildiyeciler. Turk J Dermatol., 11:44-48.
17. Göktepe C (2003). İstiklal Madalyası alan Karslılar (İstiklal Madalyası kayıt defterine göre). Atatürk Derg., 3(4):91-98.
18. Nizamoğlu A, Köken AH, Çakan A (2025). Osmanlı’da taltif edilen memleket tabipleri (1867 -1894). Lokman Hekim Derg., 15(1):140-149.
19. Eldem E (2004). İftihar ve İmtiyaz: Osmanlı Nişan ve Madalyaları Tarihi. Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi Yayınları, İstanbul.
20. Erüreten M (2001). Osmanlı Madalyaları ve Nişanları. Kansu Matbaası, Ankara.
21. Yiğit İ (2024). Osmanlı arşiv vesikalarında mûsikîşinaslara verilen devlet nişanları ve madalyalar. Van İlahiyat Derg., 12(Aralık):36-53.
22. Melikoğlu BG, Özgür A (2015). Osmanlı Devleti’nde sivil veteriner hekimliğine yönelik ilk mevzuat düzenlemeleri. Ankara Univ Vet Fak Derg., 62(1):7-12.
23. Çekim M (2024). Osmanlı sosyal hizmet örnekleminde Dârü’l-aceze kurumu ve mensuplarının ödüllendirilmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Derg., (14):875-888.
24. Özcan B (1998). Kırım Harbi sırasında bazı Avrupalı devlet adamlarının Osmanlı Ülkesini ziyaretleri (1854-1855). Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygul Merk Derg., 9:287-321.
25. Deringil S (2002). İktidarın Sembolleri ve İdeoloji II. Abdulhamit Dönemi (1876-1909). Doğan Kitap, İstanbul.
26. Deringil S (2007). Simgeden Millete: II. Abdülhamid’den Mustafa Kemal’e Devlet ve Millet. İletişim Yayınları, İstanbul.
27. Çelik E (2022). II. Abdülhamid Dönemi sağlık politikaları. Yüksek Lisans Tezi. Sebahattin Zaim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul., 10-62.
28. Yılmaz H, Aksın N (2025). Osmanlı Devleti’nde veterinerlik eğitimi : Halkalı Ziraat ve Baytar Mektebi’nin kuruluşu. Fırat Üniversitesi Sos Bilim Derg., 35(1):1-12.
29. Erk N (1963). Tarihte önemli sığır vebası salgınları ve 1920’ye kadar memleketimizdeki durumu. Ankara Univ Vet Fak Derg., 10:221-234.
30. Genç M (2000). Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi. I. baskı, Ötüken Yayınları, İstanbul.
31. Yıldırım N (2010). İstanbul’un Sağlık Tarihi. İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
32. Erk N, Akkerman NC (1969). Türkiye’de Sığır Vebası Salgınları ve Eradikasyon Tarihi. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Yayınları: 242, Monografi: 144, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
33. Menteş Gürler A (2009). Beş senelik Umûr-u Baytâriye Programı üzerine inceleme. Vet Bil Derg., 25(1-2):9-13.
34. Dinçer F (1982). Ord. Prof. Dr. Süreyya Tahsin Aygün’ün hayatı ve bilimsel çalışmaları. Ankara Univ Vet Fak Derg., 29(1-2):256-276.
35. Yaşar A (1999). Osmanlı Dönemi’nde Çiftlikat-ı Hümayunlar (Haralar) ve Hayvancılık. (İçinde): Eren G, Çiçek K, Oğuz C (editörler). Osmanlı Projesi. Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, Türkiye., 611-622.
36. Erk N (1972). Türkiye’de Veteriner Hekimlik (19’uncu Yüzyıl Ortalarında). Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Yayınları: 281, Çalışmalar: 183, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
37. Dinçer F (1979). Türkiye’de askeri veteriner hekimlik tarihi üzerine araştırmalar I. bölüm. Ankara Univ Vet Fak Derg., 26(3-4):1-13.
38. Dinçer F, Özgür A, Yaşar A, Özen A (2001). Osmanlı Döneminde veteriner hekimliği alanında te’lif, tercüme ve yayın faaliyetleri. Osmanlı Dünyasında Bilim ve Eğitim Milletler Arası Kongresi Tebliğler Kitabı, IRCICA. Osmanlı Tarihi Kaynak ve İncelemeleri Dizisi, 375-379.
39. Doğanay FK (2017). Mülkiye Baytar Mektebi. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Derg., 60:665-686.