The Evaluation of the Subject and Conscience of Ancient History in Social Studies Textbooks in terms of Scientific Content

Öz

The Evaluation of the Subject and Conscience of Ancient History in Social Studies Textbooks in terms of Scientific Content Extended Abstract Purpose: The aim of our study is the evaluation of the subject and conscience of ancient history in social studies textbooks in terms of scientific content. In our study holding the expressions such as historical thought, historical understanding, history perception to negociate, the social studies textbooks were studied in terms of ancient history and the answers for the following questions were searced; What are scientifically mistakes, deficiencies and inadequencies for the ancient history subjects in social social studies textbooks? Do the social studies textbooks have enough content to make the students ancient history consciences' develop? Method: The study was held with the use of document inspection method within the scope of qualitative research approach. With this aspect, the study is assumed to present the importance of ancient history subjects and ancient history conscience which are seen as the starting step while creating historical knowledge and conscience in primary education's social studies textbooks. Results and Discussion: It has importance in terms of gaining awareness for the elements such as true history knowledge, person, time, fact and events, location, environment, geography, term, state, nation, civilization, event pattern, language, script, culture etc. held in social studies textbooks about ancient history subject. All the seelements help individuals develop a true history understanding. However in our study some in adequencies, deficiencies and mistakes that prevent individuals from gaining awareness for ancient history subjects in social studies textbooks were seen, such as; Although in social studies text book anatolian tribes and ancient history sovereign states were mentioned, the existence ofScythian and Cimmerians in Anatolia and Egypt state which was an important civilization for the history of humanity were not mentioned. Some matters such as the use of “prehistoria” term for prehistoric subjects in textbooks, expressing both of the terms in shape of “patesi (ensi)” in Sumerians' topic have great impotance in terms of concept richness belongs to ancient history concepts. The informations given related to the settlements such as Çatalhöyük and Karain Cave should be prosperedand given withup dating according to therecent scientific researches. Some images used as it is seen in examples such as Tarhunza Sculpture, the construction of Priene Ancient City, elephant or mammoth figurs in related Picture about Karain Cave contradict the context contents in which the yare. As it is seen in the informations existing in social studies textbooks such as “Kayseri-Hacılar”, the fact that Qadesh agreement in Hittites was the first written deal, Lydians were the first to use the coin in history, some informations were given deficient and untruly. Hittites had used cuneiform from Mesopotamian as well as Hittite hieroglyphics (H-H). That writing style should be mentioned. Some mistakes and deficientin formations were given while chronologically expressing the existence of some states. Insome of the social studies textbooks, it was said that the codes of Hammurabi had brought justice for Babylonians. Conclusion: In social studies textbooks there are some important mistakes, deficient and not updated informations made in scientific content related to ancient history. There are some deficiencies in terms of concept richness belongs to ancient history. It was seen in social studies textbooks that the chronological arrangement of some states about ancient history subject was not considered. Some images contradict the context content in which the yare. The disapperance of some states was not mentioned. In the scientific expressions of social studies textbooks related to the ancient history subject definite statement should be avoided. Because the ancient history researches are always renewe do wing to the archaelogy and the other sub-disciplines.

Anahtar Kelimeler

• Ancient history
• Understanding of history
• Social studies
• Textbooks

Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarında Eski Çağ Tarihi Konusu ve Bilincinin Bilimsel İçerik Bakımından Değerlendirilmesi

Öz

Bu araştırmada Sosyal Bilgiler öğretim programı ve ders kitapları çerçevesinde Eski Çağ Tarihi konusu ve bilinci ele alınmıştır. Bu doğrultuda Sosyal Bilgiler ders kitapları Eski Çağ Tarihi bilincinin kazandırılması açısından ve bilimsel içerik bakımından değerlendirilmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi çerçevesinde doküman incelemesi yapılmıştır. Araştırmada öncelikle Millî Eğitim Bakanlığı ve özel sektör tarafından basılmış, Talim ve Terbiye Kurulu tarafından onaylanarak kabul edilmiş ve Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 2011-2012 eğitim-öğretim yılında ücretsiz olarak öğrencilere dağıtılan Sosyal Bilgiler ders kitapları tespit edilmiştir. Ardından 6. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitapları ile Milli Eğitim Bakanlığı tarafından elektronik olarak yayınlanan Sosyal Bilgiler 6.sınıf e-kitap olmak üzere toplam 6 kitaptan okullarda okutulduğu tespit edilen 3 kitap değerlendirilmeye alınmış ve çalışmanın örneklemini oluşturmuştur. Bu kapsamda yapılan araştırmada; doğru tarih bilgisi, olgu ve olaylar, kişi, yer, zaman, mekân, kavram, devlet, millet, medeniyet, olaylar örüntüsü, dil, yazı, kültür gibi unsurlar ile ilgili olarak Eski Çağ Tarihi konusunda yer alan bilimsel bilgilerde yetersizlikler tespit edilmiştir. Ayrıca Sosyal Bilgiler ders kitaplarında Eski Çağ Tarihi konusunda yer alan bilgilerde önemli birtakım hatalı (Kayseri-Hacılar, Kadeş Antlaşması, Lidyalılar’ın parayı bulan ilk devlet olduğu), eksik ve güncel olmayan bilgiler (Çatalhöyük, Karain Mağarası) ve Eski Çağ Tarihi’ne ait kavramların zenginliği açısından bir takım yetersizlikler (Patesi (Ensi), Yontmataş (Paleolitik), Ortataş (Mezolitik), Cilalı Taş (Neolitik), Bakırtaş Devri (Kalkolitik), Tunç Çağı (Bronz), Tarih Öncesi (Prehistorya) belirlenmiştir. Ayrıca bazı devletlerin kronolojik sıralamasına dikkat edilmediği, ders kitaplarında kullanılan birtakım görsellerin yer aldığı sayfadaki metin içerikleriyle örtüşmediği, coğrafi faktörlerin açık bir şekilde ifade edilmediği, devlet, zaman ve mekân unsurlarının yeterince dikkate alınmadığı görülmüştür

Anahtar Kelimeler

• Eski çağ tarihi
• Tarih bilinci
• Sosyal bilgiler
• Ders kitapları

Kaynakça

1. Ahonen, S. (2005). Historical consciousness: A viable paradigm for history education? J. Curriculum Studies, 37(6): 697–707.
2. Akurgal, E. (1995). Hatti ve Hitit Uygarlıkları. İzmir: Tükelmad A.Ş.
3. Altun, A., Doğan Y. ve Uzun, E. (2011). İlköğretim Sosyal Bilgiler 6 Ders Kitabı. Ankara: Altın Kitaplar.
4. Arık, R. O. (1937). Türk Tarih Kurumu Tarafından Yapılan Alacahöyük Harfiyatı 1935’deki Çalışmalara ve Keşiflere ait İlk Rapor, V-I. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
5. Arsebük, G., Howell F.C. ve Özbaşaran, M. (1992). Yarımburgaz, 1990 KST XIII/I, Ankara, 1-21.
6. Aslan, E. (2006). Neden tarih öğretiyoruz? Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 20, 162-174.
7. Aslan, E. (2010). Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk ders kitapları. Eğitim ve Bilim, 35 (158): 215-231.
8. Bahar, H. (2010). Eski Çağ Uygarlıkları. Konya: Kömen Yayınları.

9. Başgelen, N. (2005). Anadolu uygarlıkları/Anadolu civilazation. Seramik Türkiye Dergisi, Mart-Nisan/March-April, 120-127.
10. Baştürk, M. B. (2006). Din ve Dini Ayinlerin Urartu Krallığındaki Toplumsal ve Siyasi Rolü. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir: Türkiye
11. Bayram, S. (1993). Kültepe tabletlerinde geçen vergiler ve özellikleri. A.Ü.DTCFD, 36 (1-2): 1-14.
12. Belli, O. (2000). Doğu Anadolu’da Urartu Yol Şebekesinin Araştırılması. Türkiye Arkeolojisi ve İstanbul Üniversitesi 1932-1999, 409-414.
13. Braidwood, R. J. (1995). Tarih Öncesi İnsan. (M.Glazer ve D.A. Günay, Çev.). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
14. Ceylan, A. (1994). M.Ö. II. Binde Anadolu’da Devletlerarası İlişkiler (Antlaşmalar). Yayımlanmamış doktora tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum: Türkiye
15. Childe, V.G. (2010). Doğu’nun Prehistorya’sı. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
16. Copeaux, E. (1998). Tarih Ders Kitaplarında (1931-1993) Türk Tarih Tezinden Türk-İslam Sentezine (A. Berktay, Çev.), İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
17. Çınaroğlu, A. ve Genç, E. (2004). 2003 Yılı Alacahöyük Hitit Barajı Kazıları, 265-276.26. KST, I.Cilt, 24-28 Mayıs, Konya.
18. Demircioğlu, İ.H. (2006). Avrupa Birliği ülkeleri ve Türkiye’de tarih öğretiminin genel amaçlarının karşılaştırmalı bir değerlendirmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16 (2): 133-146.
19. Demircioğlu, İ.H. (2010). Tarih Öğretiminde Öğrenci Merkezli Yaklaşımlar. Ankara: Anı Yayıncılık
20. Demiryürek, M. (2008). Bir Türk ve bir İngiliz tarih ders kitabında konuların ele alınış tarzına ve değerlendirme soruları/na eleştirel bir bakış. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 24, 113-124.
21. Devries, K. (2012). Midas’ın ülkesi. Arkeoatlas, 1, 46-51.
22. Dilek, D. (2007). Tarih Derslerinde Öğrenme ve Düşünce Gelişimi. Ankara: Nobel.
23. Dinçol, A. (1982). Geç Hititler. Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi, 1, 122-136, İstanbul: Görsel Yayınlar.
24. Dinçol, A. (1982). Hititler Öncesinde Anadolu. Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi, 1, 12-16, İstanbul: Görsel Yayınlar.
25. Dinçol, A. (1982). Hititler. Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi, 1, 12-120, İstanbul: Görsel Yayınlar.
26. Duyuran, R. (1948). Priene Kılavuzu. MEB Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü, İstanbul: Anıtlar Koruma Kurulu Yayını.
27. Eroğlu, E. (2007). Kutsal Kitaplardaki Tufan Olayının Tarihi Temelleri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara: Türkiye
28. Erzen, A. (1992). Doğu Anadolu ve Urartular. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
29. Esin, U. (1981). İlk Üretimciliğe Geçiş Evresinde Anadolu ve Güneydoğu Avrupa (G.Ö.10500- 7000 yılları arası) II. Kültürel Sorunu. İstanbul: İ.Ü.Edebiyat Fakültesi.
30. Esin, U. (2011). Aşıklı Höyük. Arkeoatlas, 1, 72-73.
31. Fagan, B. M. (1989). People of The Earth: An Introduction to World Prehistory, Harper Collins Publishers.
32. Gergen, K. J. (2012). Narrative, moral identity and historical consciousness: A social constructionist account. Identitat und historishces Bewusstsein (Frankfurt: Suhrkamp, 1998), [Internet-16.05.2012] http://www. swarthmore.edu/Documents/faculty/gergen/Narrative_Moral_Identity_and_Historical _ Consciousness.pdf .
33. Gökçek, G. (2004). Assur ticaret kolonileri çağında Anadolu’da kervan güzergâhları ve taşımacılık, TSA, 8 (1): 151-164.
34. Günaştı, Y. (2007). Erzurum-Şenkaya’da Tarihi ve Arkeolojik Araştırmalar. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum: Türkiye
35. Haviland, W. A. (1994). Human Evolution and Prehistory, Orlando: Hoccourt Brace College Publishers.
36. Helbeak, H. (1970). The Plant Husbandry of Hacılar. Edinburg: University Press.
37. Hodder, I. (1998). Çatalhöyük. Anatolian Archaeology, 4, 8-10.
38. Hodder, I. (2000). Çatalhöyük 1999. 22 KST 1c, 63-72, İzmir.
39. Hodder, I. (2011). Çatalhöyük. Arkeoatlas, 1, 87.
40. İplikçioğlu, B. (1997). Eskibatı Tarihi I, Ankara: Türk Tarih Kurumu.
41. Kan, F. (2012). On the historical consciousness of Hong Kong students. [Internet- 16.05.2012]http://opus.bibliothek.uni- augsburg.de/volltexte/.../Kan_Hong_Kong_Students.pdf.
42. Kaya, R. (2010). Tarih derslerinde tartışabilme olanakları üzerine. Selçuk Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 30, 345-360.
43. Keleş, H. ve Kiriş, A. (2010). Tarihsel tartışma ve tarihsel tartışma metni yazma. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1): 187-205.
44. Kınal, F. (1949). Hitit hierogliflerinin yaşı meselesi. A.Ü. DTCFD, 7(2): 305-314.
45. Kınal, F. (1967). Yamhad Krallığı. AÜ. DTCFD, 5(8-9): 193-211.
46. Kınal, F. (1998). Eski Anadolu Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
47. Komisyon (2011). Sosyal Bilgiler 6 Ders Kitabı. Ankara: Devlet Kitapları.
48. Körber, A. (2008). German history didactics: From historical consciousness to historical competencies–and beyond?[Internet-16.05.2012]http://koerber2005.erzwiss.uni- hamburg.de/.../K..
49. Köroğlu, K. (2006). Eski Mezopotamya Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları.
50. Kramer, S. N. (1999). Tarih Sümer’de Başlar (H. Koyukan, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
51. Kuhrt, A. (2009). Eski Çağ’da Yakındoğu (M.Ö. 3000-330) (D. Şendil, Çev.). C.I, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
52. Kurtulgan, K. ve Köstüklü, N. (2010). İlköğretim II. kademe sosyal bilgiler dersi tarih konularının öğretiminde, öğretmen ve müfettiş görüşlerinin değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 29, 173-196.
53. Laessoe, J. (1963). People of Ancient Assyria, [Internet-16.05.2012] http://www.aina.org/books/poaa/poaa.htm.
54. Landsberger, B. (1943). Sümerler. A.Ü. DTCFD, 1. yıl, 1(5): 94-96.
55. Landsberger, B. (1948). Şa’mal, Ankara.
56. Lévesque, S. (2012). Historical consciousness or citizenship education. [Internet-16.05.2012] http://www2.education.ualberta.ca/css/Css_35_4/NT historical_consciousness.htm.
57. Maraldo, J. C. (2012). Is historical consciousness within Chian?. Japanese Journal of Religious Studies, 12/2-3, 141-172 [Internet-16.05.2012] http://www.thezensite.com/ZenEssays/HistoricalZen/Historical_Consciouness_in_ Chan.pdf.
58. Mellaart, J. (1966). Excavations at Çatal Höyük, Fourth Preliminery Report, 1965, Anatolian Studies, 16,15-191
59. Memiş, E. (2002). Genel Tarih. Konya: Tablet Yayınları.
60. Memiş, E. (2009). Eski Çağ Türkiye Tarihi. Konya: Çizgi Kitabevi.
61. Metin, K. (2011). Öküzini Mağarası. Arkeoatlas, 1, 52-53.
62. Michaeli, M. (1969). WarandSociety in Ancient Sumer. Montreal: McGillUniversity.
63. Miles, M. B. and Huberman, A. M. (1994). Qualitative Data Analysis: An Expended Source Book. Thousand Oaks. CA: Sage Publications.
64. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2005). İlköğretim Sosyal Bilgiler Dersi 6-7. Sınıf Öğretim Programı, Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü Basımevi.
65. Nissen, H. J. (2004). Ana Hatlarıyla Mezopotamya. (Z. Z. İlkgelen, Çev.), İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
66. O’hara, L. and O’hara, M. (2005). Teaching History 3-11 The Essentil Guide. Reaching The Standard Series, London: New York.
67. Özbaşaran, M., Duru, G., Teksöz, D., Omacan, S. (2010). Yaşayan geçmiş: Aşıklı Höyük. Ufuk Esin’in Anısına, TÜBA-KED, 8, 7-20.
68. Özbek, M. (1993). Aşıklı Höyük Neolitik Çağ İnsanları (1990 ve 1992 Buluntuları). VIII. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 201-212.
69. Özdoğan, A. E. (2011). Çayönü Tepesi. Arkeoatlas, 1, 62-63.
70. Özsait, M. (1982). Anadolu’da Roma Egemenliği. Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi, 2, 326- 361, İstanbul: Görsel Yayınlar
71. Piotrovskiy, B. B. (1965). Urartu dini. A.Ü. DTCFD, 23, 37-49.
72. Safran, M. ve Şimşek, A. (2006). İlköğretim öğrencilerinde tarihsel zaman kavramının gelişimi. İlköğretim Online, 5(2): 87-109.
73. Safran, M. ve Şimşek, A. (2009). Çocuklarda zaman algısının gelişimi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2 (6): 542-548.
74. Sarıköse, B. (2011). Tarih öğretiminde menkıbelerin kullanılması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26, 310-321.
75. Sevin, V. (2003). Anadolu Arkeolojisi. İstanbul: Der Yayınları.
76. Sevin, V. (1982). Frygler, Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi. 2,230-244, İstanbul: Görsel Yayınlar.
77. Sezginsoy, B. ve Akkoyunlu, B. (2011). Sosyal bilgiler dersinde tarih bilinci oluşturmada dizgeli öğretimin etkililiği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 411-422.
78. Sosyal Bilgiler Ders kitabı 6. Sınıf, (2012). e-kitap. [Internet-16.03.2012] http://www.egitim.gov.tr/
79. Topaloğlu, Y. (2009). Kuzeydoğu Anadolu Bölgesinde Urartu’nun Tarihi Mirası (Kalıntıları) ve Arkeolojik Verileri. Yayınlanmamış doktora tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum: Türkiye
80. Tosun, M. ve Yalvaç, K. (2002). Sümer, Babil, Assur Kanunları ve Ammi-Şaduqa Fermanı. Ankara: TTK.
81. Umar, B. (1982). Türkiye Halkının İlkçağ Tarihi (I). E.Ü. Basın Yayın Yüksekokulu Yayınları: İzmir.
82. Üngör, İ. (2011). İslâhiye ve Çevresinin Eski Çağ Tarihi. Yayınlanmamış doktora tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum: Türkiye
83. Yalçınkaya, I. (1994). Karain kazıları, XVI. KST I, 30 Mayıs-m3 Haziran, Ankara.
84. Yeşil, R. (2010). Tarih eğitiminde soru sorma temelli öğrenme. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 119-137.
85. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
86. Yılmaz, G. (1997).Urartu Dini İnanç ve Adetleri. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara: Türkiye
87. Yılmaz, A.A. (2010). Tarih Öğretmenlerinin Eski Çağ Tarihi ve Eski Türk Tarihi Öğretiminde Karşılaştıkları Sorunlar ve Önerileri (Ankara İli Ortaöğretim Kurumlarında). Yayınlanmamış doktora tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara: Türkiye
88. Yılmaz, K. ve Kaya, M. (2011). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin tarih algısı ve tarih öğretimine pedagojik yaklaşımları. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (DÜSBED), 73-95.