Özel Eğitim Bölümü Öğrencilerinin Yetersizlikten Etkilenmiş Kişilere Yönelik Tutumlarına Özel Eğitim Dersinin Etkisi

Öz

Araştırmanın amacı Özel Eğitim Bölümü öğrencilerinin yetersizlikten etkilenmiş bireylere yönelik tutumlarını değiştirmede “Özel Eğitim dersinin” (bilgilendirmenin) etkisini belirlemektir. Araştırmaya İşitme Engelliler Öğretmenliği 1.sınıfta öğrenim gören 105 öğrenci katılmıştır. Araştırmada, yarı deneysel desenlerden kontrol grupsuz ön test–son test modeli kullanılmıştır. Bu araştırmada öğrencilerin yetersizlikten etkilenmiş kişilere yönelik tutumlarını belirlemek amacıyla Yuker, Block, &Young (1970) tarafından geliştirilen “Attitudes Towards Disabled Person Skalası”nın (ATDP) “O” Formunun, Özyürek (1977) tarafından Türkçeye çevrilmiş hali olan “Yetersizlikten Etkilenmiş Kişilere Yönelik Tutum Ölçeği” (YEKYTÖ) kullanılmıştır. Araştırma grubuna araştırmacı tarafından 13 hafta boyunca haftada 4 saat “Özel Eğitim dersi” uygulanmıştır. Deneklerin “Yetersizlikten Etkilenmiş Kişilere Yönelik Tutum Ölçeği”nden aldıkları ön test ve son test puanları arasındaki farkı test etmek için yapılan bağımlı gruplarda t testi sonucunda anlamlı düzeyde fark bulunmuştur (t(104)=-1.988, p<.05). Ayrıca Cohen’s d etki büyüklüğü analizinde bu etkinin küçük olduğu belirlenmiştir. Bulgulara göre “Özel Eğitim dersinin” (bilgilendirme), İşitme Engelliler Öğretmenliği 1. sınıf öğrencilerinin yetersizlikten etkilenmiş bireylere yönelik tutumlarını olumlu yönde etkilediği belirlenmiştir

Anahtar Kelimeler

• Engelli kişilere yönelik tutumlar
• Tutumların değiştirilmesi
• Bilgilendirme
• Özel Eğitim dersi
• Öğretmen adayı

Kaynakça

1. Adler, P., Cregg, M., Duignan, A., Ilett, G. & Woodhouse, M. (2005). Effect of training on attitudes and expertise of optometrists towards people with intellectual disabilities. Ophthalmic and Physiological Optics, 25, 105–118. doi:10.1111/j.1475-1313.2004.00253.x.
2. Anderson, L.W. (1981). Assessing affective characteristics in the schools. Boston: Allyn and Bacon.
3. Anderson, L.W. (1988). Attitudes and their measurement. John P. Keeves (Ed.), Educational Research, Methodology And Measurment.An International Handbook içinde (s. 421-426). New York: Pergamon Press.
4. Akbuğa, B. ve Gürsel, F. (2007). Bilgilendirme yoluyla Beden Eğitimi Spor Yüksekokulu öğrencilerinin engelli bireye yönelik değişen tutumları. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 5(1), 5-8.
5. Akçamete, G. (2009). Özel gereksinimli çocuklar. Gönül Akçamete (Ed.), Genel Eğitim Okullarında Özel Gereksinimi Olan Öğrenciler ve Özel Eğitim içinde (s. 31-76). Ankara: Kök Yay.
6. Akçamete, G. ve Kargın, T. (1994). Hizmet içi eğitim programının öğretmnelerin işitme engelli çocuklara yönelik tutumlarına etkisi. Özel Eğitim Dergisi, 1, 13-19.
7. Aksoy, V. (2012). Tutumlara Etki Eden Faktörler. İbrahim H. Diken (Ed.), Engellilere Yönelik Tutumlar içinde (s. 22-48). Ankara: Vize Yay.
8. Anthony, W. (1972). Societal rehabilitation: Changing society's attitudes toward the physically and mentally disabled. Rehabilitation Psychology, 19, 117–126. doi:10.1037/h0090877

9. Au, K. W. & Man, D. W. (2006). Attitudes toward people with disabilities: A comparison between health care professionals and students. International Journal of Rehabilitation Research, 29(2), 155–160. doi:10.1097/01.mrr.0000210048.09668.ab
10. Barr, J. B. & Bracchitta, K. (2008). Effects of contact with ındividuals with disabilities: Positive attitudes and majoring in education. The Journal of Psychology, 142 (3), 225–243.
11. Bender, W. N., Vail, C. O., & Scott, K. (1995). Teacher’s attitude increased mainstreaming: Implementing effective instruction for students with learning disabilities. Journal of Learning Disabilities, 28, 87-94. doi:10.1177/002221949502800203
12. Berry, J. O., & Meyer, J. A. (1995). Employing people with disabilities: Impact of attitude and situation. Rehabilitation Psychology, 40, 211–223. doi:10.1037/0090-5550.40.3.211
13. Brooks, B.L. & Bransford, L.A. (1971). Modification of teachers’ attitudes toward exceptional children. Exceptional Children, 38, 259-260.
14. Buell, M. J., Hallam, R., Gamel-McCormick, M. & Scheer, S. (1999). A survey of general and special education teacher’s perceptions an in-service needs concerning inclusion. International Journal of Disability Development and Education, 46(2), 143-156. doi:10.1080/103491299100597
15. Chen, R. K., Brodwin, M. G., Cardoso, E. & Chan, F. (2002). Attitudes toward people with disabilities in the social context of dating and marriage: A comparison of American, Taiwanese and Singaporean college students. Journal of Rehabilitation, 68, 5–11. URL:http://elibrary.ru/item.asp?id=7706126
16. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Hillsdale, NJ: Lawrence Earlbaum Associates.
17. Conte, R. (1994). A mediational training program for parents of children with attention deficit hyperactivity disorder. Canadian Journal of Special Education, 9, 33–68.
18. Favazza, P. C. & Odom, S. L. (1997). Promoting positive attitudes of kindergarten-age children toward people with disabilities. Exceptional Children, 63, 405–418. URL:http://www.freepatentsonline.com/article/ Exceptional-Children/19200725.html
19. Flower, A., Burns, M. K. & Bottsford-Miller, N. A. (2007). Meta-analysis of disability simulation research. Remedial and Special Education, 28, 72–79. doi:10.1177/07419325070280020601
20. Freedman, J.L., Sears, D.O. & Carlsmith, J.M. (2003). Sosyal Psikoloji. (A.Dönmez, Çev.). Ankara: Ara yay.
21. Glass, R.M. & Meckler, R.S. (1972). Preparing elementary teachers to instruct mildly handicapped children in regular classrooms: A summer workshop. Exceptional Children, 39, 132-136.
22. Golin, A. K. (1970). Stimulus variables in the measurement of attitudes toward disability. Rehabilitation Counseling Bulletin, 14, 20–26.
23. Gözün, Ö., & Yıkmış, A. (2003). Öğretmen adaylarının kaynaştırma konusunda bilgilendirilmelerinin kaynaştırmaya yönelik tutumlarının değişimindeki etkililiği. 13. Ulusal Özel Eğitim Kongresi Bildirileri. Ankara: Kök Yayıncılık, 120-136.
24. Gürsel, F. (2006). Engelliler için Beden Eğitimi ve Spor Dersi’nin öğrencilerin engellilere yönelik tutumlarına etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31, 67-73.
25. Haney, M., & Rabin, B. (1984). Modifying attitudes toward disabled persons while resocializing spinal cord injured patients. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 65, 431–436. URL:http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6466072
26. Harvey, D., & Green, C. (1984). Attitudes of New Zealand teachers, teachers in training and non- teachers toward mainstreaming. Journal of Educational Studies, 19, 34–44. doi:10.1080/0156655850320304
27. Helton, G.B. & Helton, T.D. (1977). Oakland teachers attitudinal responses to differing characteristics of elementary school students. Journal of Educational Psychology, 69, 251-265.
28. Hodge, S. R., & Jansma, P. (1999). Effects of contact time and location of practicum experiences on attitudes of physical education majors. Adapted Physical Activity Quarterly, 16, 48–63.
29. Hunt, B., & Hunt, C. (2000). Attitudes toward people with disabilities: A comparison of undergraduate rehabilitation and business majors. Rehabilitation Education, 14, 269–283. URL:http://psycnet.apa.org/psycinfo/2001-14571-004
30. Hunt, C. S. & Hunt, B. (2004). Changing attitudes toward people with disabilities: Experimenting with an educational intervention. Journal of Managerial Issues, 16, 266–280. URL:http://www.jstor.org/discover/10.2307/40604458
31. Ison, N., McIntyre, S., Rothery, S., Smithers-Sheedy, H., Goldsmith, S., Parsonage, S., et.al. (2010). ‘Just like you’: A disability awareness programme for children that enhanced knowledge, attitudes and acceptance: Pilot study findings. Developmental Neurorehabilitation, 13(5), 360–368. doi:10.3109/17518423.2010.496764
32. İnceoğlu, M. (2010). Tutum, algı, iletişim. İstanbul: Beykent Üniversitesi Yay.
33. Jameison, J.D. (1986). Attitudes of educators toward handicapped. R.L. Jones (Ed.), Attitudes and attitude change in special education: Theory and Practice içinde (s. 206-222). Virginia: CEC.
34. Jones, K.H.; Black, R.S. (1996). ‘Writing case studies: A holistic approach for teaching preservice educators about students with disabilities.’ Paper presented at the American Vocational Association Convention.
35. Kargın, T. (1997). Farklı eğitim özgeçmişlerine sahip öğretmnelerin işitme engeline ilişkin bilgi düzeyleri ile işitme engelli çocuklar ve anne-babalarına yönelik tutumların karşılaştırılması. (Yayınlanmamış doktora tezi). Ankara Üniveristesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
36. Köklü, N. (1995). Tutumların ölçülmesi ve likert tipi ölçeklerde kullanılan seçenekler. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 28(2), 81-93. doi:10.1501/Egifak_0000000299
37. Krahè, B. & Altwasser, C. (2006). Changing negative attitudes towards persons with physical disabilities: An experimental intervention. Journal of Community & Applied Social Psychology, 16, 59–69. doi:10.1002/casp.849
38. Krajewski, J. & Flaherty, T. (2000). Attitudes of high school students toward individuals with mental retardation. Mental Retardation, 38, 154–162. doi:10.1352/0047-6765(2000)038
39. Lee, T., & Rodda, M. (1994). Modification of attitudes toward people with disabilities. Canadian Journal of Rehabilitation, 7(4), 229–238. URL:http://psycnet.apa.org/psycinfo/1995-13508-001
40. Loboska, A.F. & Newman, D.L. (1992). Teaching special needs populations and teacher job satisfaction: Implications for teacher education and staff development. Urban Education, 27, 21- 31.
41. Melekoğlu, M. (2011). Farklı branşlardan öğretmen adayları için özel eğitim derslerinin etkililiğini geliştirmek amaçlaı bir uygulama: Özel gereksinimli öğrencilerle etkileşim projesi. 21.Ulusal Özel Eğitim Kongresi, 20-22 Ekim, Gazimağusa, KKTC.
42. Moroz, A., Gonzales-Ramos, G., Festinger, T., Langer, K., Zefferino, S. & Kalet, A. (2010). Immediate and follow-up effects of a brief disability curriculum on disability knowledge and attitudes of PM&R residents: A comparison group trial. Medical Teacher, 32, 360–364. doi:10.3109/0142159X.2010.490602
43. Murphy, D. M. (1996). Implications of inclusion for general and special education. Elementary School Journal, 96, 469–493. URL: http://www.jstor.org/discover/10.2307/1001845
44. Murray, M. & Chambers, M. (1991). Effect of contact on nursing students attitudes to patients. Nurse Education Today, 11, 363–367. doi:10.1016/0260-6917(91)90036-A
45. Oermann, M. H. & Lindgren, C. L. (1995). An educational program’s effects on students attitudes toward people with disabilities: A 1-year follow-up. Rehabilitation Nursing, 20, 6–10. doi:10.1002/j.2048-7940.1995.tb01585.x
46. Olcay-Gül, S. (2012). Engellilere Yönelik Tutumlar. İbrahim H. Diken (Ed.), Engellilere Yönelik Tutumlar içinde (s. 49-84). Ankara: Vize Yay.
47. Orel, A., Zerey, Z. ve Töret, G. (2004). Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kaynaştırmaya Yönelik Tutumlarının İncelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5 (1) 23-33.
48. Ostapczuk, M. & Musch, J. (2011). Estimating the prevalence of negative attitudes towards people with disability: A comparison of direct questioning, projective questioning and randomised response. Disability and Rehabilitation, 33(5), 399–411. doi:10.3109/09638288.2010.492067
49. Özyürek, M. (1977). Effects of live, audio and print presentations of a discussion about physical disabilities on attitude modification toward disabled persons in Turkey. (Yayınlanmamış doktora tezi). University of Northern Colorado.
50. Özyürek, M. (2010). Tutumlar ve Yetersizlikten Etkilenmişlere Yönelik Tutumların Değiştirilmesi (8.Baskı). Ankara: Karatepe Yayınları.
51. Parkinson, G. (2006). Counsellors’ attitudes towards disability equality training. British Journal of Guidance & Counselling, 34,1. doi:10.1080/03069880500483182
52. Pettigrew, T. F., & Tropp, L. R. (2006). A meta-analytic test of intergroup contact theory. Journal of Personality and Social Psychology, 90, 751–783. doi:10.1037/0022-3514.90.5.751
53. Phillips, W.L., Allred, K., Brulle, A.R. & Shank, K.S. (1990). The regular education initiative: The will and skill of regular educators. Teacher Education and Special Education, 13, 182-186.
54. Richardson, S. A., Hastorf, A. H., Goodman, N., & Dornbusch, S. M. (1961). Cultural uniformity in reaction to physical disabilities. American Sociological Review, 26, 241–247. URL:http://www.jstor.org/discover/10.2307/2089861
55. Rillotta, F. & Nettelbeck, T. (2007). Effects of an awareness program on attitudes of students without an intellectual disability towards persons with an intellectual disability. Journal of Intellectual and Developmental Disability, 32, 19–27. doi:10.1080/13668250701194042
56. Ringlaben, R.P., & Price, J.R. (1981). Regular classroom teachers’ perceptions of mainstreaming effects. Exceptional Children, 47, 302–304.
57. Roeher, G. A. (1961). Significance of public attitudes in the rehabilitation of people with disabilities. Rehabilitation Literature, 22, 66–72.
58. Roush, S.E. (1986). Health professionals as contributors to attitudes towards persons with disabilities. A special communication. Physical Therapy, 66, 1551–1554. doi:10.1551-1554
59. Sargın, N. (2002). Anasınıfında bulunan zihinsel engelli çocuklara yönelik öğretmen tutumlarına ilişkin bir çalışma. XI. Özel Eğitim Kongresi, Konya.
60. Sarı, H. ve Bozgeyikli, H. (2002). Öğretmen adaylarinin özel eğitime yönelik tutumlarinin incelenmesi: karşilaştirmali bir araştirma. XII. Ulusal Özel Eğitim Kongresi, 11-12 Kasım, Ankara.
61. Sarıçam, H. ve Kanpolat, Y.E. (2012). Okul öncesi öğretmen adaylarının kaynaştırmaya ilişkin görüşlerine kaynaştırma ve destek eğitimi hizmetleri etkisi. 22. Ulusal Özel Eğitim Kongresi, 11- 12 Ekim, Trabzon.
62. Scruggs, T.E., & Mastropieri, M.A. (1996). Teacher perceptions of mainstreaming/inclusion, 1958– 1995: A research synthesis. Exceptional Children, 63, 59–75. URL:http://www.freepatentsonline.com/article/Exceptional-Children/18761568.html
63. Seccombe, J.A. (2007). Attitudes towards disability in an undergraduate nursing curriculum: The effects of a curriculum change. Nurse Education Today, 27(5), 445–451. doi:10.1016/j.nedt.2006.08.005
64. Shapiro, A. (1999). Everyone belongs: changing negative attidudes toward classmates with disability. New York: RoutledgeFalmer.
65. Smith, M.B. (1968). Attitude Change. Crowell Collier & Mac Millan (Ed.), International Encyclopedia of Social Sciences içinde (s. 458-467).
66. Slevin, E. (1995). Student nurses attitudes towards people with intellectual disabilities. British Journal of Nursing, 4, 761–766. URL:http://www.internurse.com/cgi- bin/go.pl/library/article.cgi?uid=6912
67. Slevin, E. & Sines, D. (1996). Attitudes of nurses in a general hospital towards people with learning disabilities: Influences of contact, and graduate-non-graduate status, a comparative study. Journal of Advanced Nursing, 24, 1116–1126. doi:10.1111/j.1365-2648.1996.tb01016.x
68. Stachura, K. & Garven, F. (2003). Comparison of occupational therapy and physiotherapy students’ attitudes towards people with disabilities. Physiotherapy, 89, 653–63. doi:10.1016/S0031- 9406(05)60098-3
69. Stachura, K. & Garven, F. (2007). A national survey of occupational therapy students’ and physiotherapy students’ attitudes to disabled people. Clinical Rehabilitation, 21(5), 442–449. doi:10.1177/0269215507073495
70. Şahin, H. ve Akyol, A. D. (2010). Evaluation of nursing and medical students’ attitudes towards people with disabilities. Journal of Clinical Nursing, 19, 2271–2279. doi:10.1111/j.1365- 2702.2009.03088.x
71. Tait, K., & Purdie, N. (2000). Attitudes toward disability: Teacher education for inclusive environments in an Australian university. International Journal of Disability, Development and Education, 47, 25–38. doi:10.1080/103491200116110
72. Tavil, Y. Z. ve Özyürek, M. (2009). Gerçekçi bilgilendirme ve etkileşimde bulunmanın özel eğitim öğretmen adaylarının engelli kişilere yönelik tutumlarının değişmesine etkisi. Ekev Akademi Dergisi, 13(39), 265-276.
73. Tervo, R. C., Azuma, S., Palmer, G. & Redinius, P. (2002). Medical students attitudes toward persons with disability: A comparative study. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 83, 1537– 1542. doi:10.1053/apmr.2002.34620
74. Tervo, R. C., Palmer, G. & Redinius, P. (2004). Health professional student attitudes towards people with disability. Clinical Rehabilitation, 18, 908–915. doi:10.1191/0269215504cr820oa
75. Thompson, T. L., Emrich, K. & Moore, G. (2003). The effect of curriculum on the attitudes of nursing students toward disability. Rehabilitation Nursing, 28(1), 27–30. doi:10.1002/j.2048- 7940.2003.tb01718.x
76. Tröster, H. (1990). Einstellungen und Verhalten gegenu¨ber Behinderten. (Attitudes and behavior towards the disabled). Bern: Huber.
77. Wolraich, M. L. and Siperstein, G. N. (1986) Physicians and other professionals expectations and prognoses for mentally retarded individuals. American Journal Of Mental Deficiency . 91, 244– 249.
78. Yıkmış, A., Şahbaz, Ü., ve Peker, S. (1998). Özel eğitim danışmanlığı ve kaynaştırma dersinin öğretmen adaylarının kaynaştırmaya yönelik tutumlarına etkisi, 8. Ulusal Özel Eğitim Kongresi, Edirne.
79. Yuker, H. E., Block, J. R. & Young, J. H. (1970). The measurement of attitudes towards disabled persons. New York: Institute at Human Resources Center.