The Effect of Nature-Based Practices on Preschool Children's Value Acquisition / Doğa Temelli Uygulamaların Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Değer Edinimi Üzerindeki Etkisi

Öz

This research is a quasi-experimental study with a pretest-posttest and control group that aims to determine the effects of nature-based practices on children's value acquisitions. The independent variable of the research is the ‘‘Nature-Based Activity Program’’ prepared by the researchers; the dependent variable is the value acquisitions of children that turn into behaviors. The study group of the research consists of 44 preschool children, 22 in the experimental group and 22 in the control group, aged between 60-72 months, attending an independent kindergarten in the city center of Diyarbakır. Children in the experimental group participated in a 12-session “Nature-Based Activity Program” prepared in line with the 12 universal values (love, respect, responsibility, tolerance, freedom, peace, happiness, honesty, cooperation, humility, simplicity and unity) in the “Living Values Education Program” supported by UNESCO. The Nature-Based Activity Program was inspired by Rousseau's nature-based education approach. The program was planned to be implemented in 2 sessions per week. The duration of each session is 90 minutes. In each session, there are three parts: the warm-up phase, the main activity phase and the reinforcement phase, which are based on nature-based practices that support each other and aim to achieve the target value of the session. The children in the control group continued their daily education routines. The research data were collected with the “Values in Behavior Scale”. The scale was applied to both the experimental group and the control group children as a pre-test, post-test, and retention test. As a result of the analyses, it was determined that there was a significant difference between the post-test and retention test scores of the children in the experimental and control groups in favor of the experimental group. The significant difference between the post-test and retention test mean scores of the children in the experimental and control groups shows that nature-based education practices will contribute more to the value teaching process. Based on the research results, suggestions were made for practitioners and researchers.

Anahtar Kelimeler

• Pre-school education.
• Value acquisition
• Nature activities
• Nature-based practices

Doğa Temelli Uygulamaların Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Değer Edinimi Üzerindeki Etkisi / The Effect of Nature-Based Practices on Preschool Children's Value Acquisition

Öz

Bu araştırma doğa temelli uygulamaların çocukların değer edinimleri üzerindeki etkisini belirlemeyi amaçlayan öntest-sontest ve kontrol gruplu yarı deneysel bir araştırmadır. Araştırmanın bağımsız değişkeni araştırmacılar tarafından hazırlanan ‘‘Doğa Temelli Etkinlik Programı’’; bağımlı değişkeni ise çocukların davranışa dönüşen değer edinimleridir. Araştırmanın çalışma grubunu Diyarbakır il merkezinde bağımsız bir anaokuluna devam eden, yaşları 60-72 ay aralığında değişen, 22’si deney, 22’si kontrol grubunda olmak üzere 44 okul öncesi dönem çocuğu oluşturmaktadır. Deney grubunda yer alan çocuklar UNESCO tarafından desteklenen “Yaşayan Değerler Eğitimi Programı” nda yer alan 12 evrensel değer (sevgi, saygı, sorumluluk, hoşgörü, özgürlük, barış, mutluluk, dürüstlük, iş birliği, alçakgönüllülük, sadelik ve birlik) doğrultusunda hazırlanan 12 oturumlu “Doğa Temelli Etkinlik Programı” na katılmışlardır. Doğa Temelli Etkinlik Programında Rousseau’nun doğaya dayalı eğitim yaklaşımından esinlenilmiştir. Program haftada 2 oturum uygulanacak biçimde planlanmıştır. Her bir oturumun süresi 90 dakikadır. Her oturumda birbirini destekleyen ve oturumdaki hedef değerin kazanımını amaçlayan, doğa temelli uygulamalara dayanan ısınma aşaması, ana etkinlik aşaması ve pekiştirme aşaması olmak üzere üç bölüm bulunmaktadır. Kontrol grubunda yer alan çocuklar ise günlük eğitim rutinlerine devam etmiştir. Araştırma verileri “Davranışta Değerler Ölçeği” ile toplanmıştır. Ölçek hem deney grubu çocuklarına hem de kontrol grubu çocuklarına ön test, son test ve kalıcılık testi olarak uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda deney ve kontrol grubunda yer alan çocukların son test ve kalıcılık testi puanları arasında deney grubu lehine anlamlı bir farklılık olduğu tespit edilmiştir. Deney ve kontrol grubunda yer alan çocukların son test ve kalıcılık testi puan ortalamaları arasındaki anlamlı farklılık doğa temelli eğitim uygulamalarının değer öğretim sürecine daha fazla katkı sağlayacağını göstermektedir. Araştırma sonuçlarından yola çıkılarak uygulayıcılara ve araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Okul öncesi eğitim.
• Değerler edinimi
• Doğa etkinlikleri
• Doğa temelli uygulamalar

Kaynakça

1. Akdağ, M. (2011). İstatistiksel analizlerde “n” sayıları. Inonu Universitesi. Retrieved from: http://iys.inonu.edu.tr/webpanel /dosyalar/669/file/SPSS
2. Akıtürk, H. K., ve Kahraman, P. B. (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının değerler eğitimine yönelik görüşleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 17(38), 267-294.
3. Aktepe, V. (2010). İlköğretim 4. sınıf sosyal bilgiler dersinde yardımseverlik değerinin etkinlik temelli öğretimi ve öğrencilerin tutumlarına etkisi. (Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
4. Alpöge, G. (2011). Okul öncesinde değer eğitimi. İstanbul, Bilgi Yayınevi.
5. Aral, N., ve Kadan, G. (2018). 2013 okul öncesi eğitim programının değerler eğitimi bağlamında incelenmesi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 2(1), 113-131.
6. Asar, H. (2019). Okul öncesi değerler eğitimi programının 5-6 yaş çocuklarının sosyal duygusal uyum ve değer düzeyleri üzerine etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Denizli.
7. Atasoy, E. (2006). Çevre için eğitim çocuk - doğa etkileşimi. Bursa, Ezgi Kitabevi.
8. Atuf, N. (1929). Pedagoji tarihi. İstanbul, Devlet Matbaası.

9. Aydın, M. Z. ve Gürler, Ş. A. (2014). Okulda değerler eğitimi: yöntemler-etkinlikler- kaynaklar. Ankara, Nobel.
10. Badamchi, D. K. (2017). Jean-Jacques Rousseau'nun eğitim anlayışının temelleri: birey Emile mi, vatandaş Emile mi? Beytulhikme: An International Journal of Philosophy, 7(1), 107-127.
11. Barrable, A., Touloumakos, A., & Lapere, L. (2020). Exploring student teachers’ motivations and sources of confidence: The case of outdoor learning. European Journal of Teacher Education, 1–17. https://doi.org/10.1080/02619768.2020.1827386
12. Bindak, R. (2014). Mann-Whitney U ile Student’s t testinin I.Tip hata ve güç bakımından karşılaştırılması: Monte Carlo Simülasyon Çalışması (011302) (5-11). Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 14(1), 5-11.
13. Bolling, M., Otte, CR, Elsborg, P., Nielsen, G., & Bentsen, P. (2018). The association between education outside the classroom and students’ school motivation: Results from a one-school-year quasi-experiment. International Journal of Educational Research, 89, 22-35.
14. Burkaz, V. (2014). Platon ve Rousseau’da insan doğası bağlamında eğitim. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 101-112.
15. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara, Pegem Akademi.
16. Büyükuysal, M. Ç. (2014). Farklı örneklem genişliklerinde normal dağılım testlerinin karşılaştırılması. (Yüksek Lisans Tezi). Bülent Ecevit Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Zonguldak.
17. Cohen J. (1988). The analysis of variance and covariance: statistical power analysis for the behavioral sciences. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
18. Çelik, T. (2022). Tabiat Ana. http://www.insanidegerleregitimi.com/admin/pdf/iH_Alcakgonulluluk_siir2_2012.pdf.
19. Çiftçi, K. (2019). Doğa eğitiminin okul öncesi çocukların sosyal becerilerine etkisinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bolu.
20. Demirel, M. ve Kuzu Jafari, K. (2019). Okul öncesi öğretmenlerin değerler eğitimi hakkındaki görüşleri. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 4 (1), 13-35.
21. Dökmen, Ü. (2008). Sanatta ve günlük yaşamda iletişim çatışmaları ve empati. İstabul, Remzi Kitapevi.
22. Dönmezler, E. (2022). Ormanımı Koruyorum. https://okuloncesi.eba.gov.tr/etkinlik/164
23. EBA. (2022). Benim Bahçem. https://okuloncesi.eba.gov.tr/etkinlik/168
24. EBA. (2022). Doğadaki Renkleri Bulalım. https://okuloncesi.eba.gov.tr/etkinlik/89
25. EBA. (2022). Okul Bahçemizi Temizliyoruz. https://okuloncesi.eba.gov.tr/etkinlik/323
26. EBA. (2022). Sevgi Yolu. https://okuloncesi.eba.gov.tr/etkinlik/185
27. EBA. (2022). Tohumlar Doğaya. https://okuloncesi.eba.gov.tr/etkinlik/168
28. EBA. (2022). Yaprak Kapmaca. https://okuloncesi.eba.gov.tr/etkinlik/146
29. Emerson, R. W. (2020). Doğa. (Çev. M. Azeri). (2. Baskı). İstanbul, Zeplin Kitap.
30. Erenoğlu, C. (2010). Doğada fen öğretiminin 5. sınıf öğrencilerinin bilimin doğası anlayışlarına etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
31. Erentay, N. ve Erdoğan, M. (2009). 22 adımda doğa eğitimi. Ankara, ODTÜ Yayıncılık.
32. Ergin, B. (2019). Çocuk oyun alanlarında, doğa ve doğal materyalin oyun amaçlı kullanım değerinin saptanması. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
33. Ernst, J. & Theimer, S. (2011). Evaluating the effects of environmental education programming on connectedness to nature. Environmental Education Research, 17(5), 577-598.
34. Ernst, J. (2014). Early childhood educators’ use of naturel outdoor settings as learning environments: an exploratory study of beliefs, practices and barries. Environmental Education Research, 20(6), 735-752.
35. Ernst, J.& Tornabene, L. (2012). Preservice early childhood educators’ perceptions of outdoor settings as learning environments. Environmental Education Research, 18 (5), 643-664.
36. Green, S. B., Salkind, N. J., & Akey, T. M. (2000). Using SPSS for Windows: Analyzing and understanding data. Upper Saddle River: Prentice Hall.
37. Gökçek, B. S. (2007). 5-6 yaş çocukları için hazırlanan karakter eğitimi programının etkisinin incelenmesi. (Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
38. Gür, Ç. (2013). Development of behavior values scale for children in the five-to-six-year-old age group. International Journal of Learning & Development, 3(1): 56-72.
39. İnsani Değerler Eğitimi. (2022). Hangisi daha alçakgönüllü? http://www.insanidegerleregitimi.com/admin/pdf/iH_Alcakgonulluluk_Etk2_2012.pdf
40. Kahriman Pamuk, D. ve Ahi, B. (2019). Etkinlikler. Kahriman Pamuk, D. (Ed.). Erken çocukluk döneminde çevre eğitimi ve sürdürülebilirlik. Ankara, Anı Yayıncılık.
41. Karademir, A. ve Çelik, İ. (2020). Okul öncesi öğretmenleri bakış açısıyla millî değerlerimiz: Türk büyükleriyle ahlak eğitimi. Değerler Eğitimi Dergisi, 18 (40), 277-306.
42. Karaömerlioğlu, L. (2010). Okul öncesi eğitimde doğaçlama. (Yüksek Lisans Tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
43. Kaya, Ş. Ş., ve Özyürek, A. (2022). Bahçede uygulanan okul öncesi eğitimin davranışlarına ve sosyal becerilerine etkisi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11 (1), 128-142.
44. Kılıç, Z. (2017). Yaratıcı dramaya dayalı etkinliklerin 60-66 aylık çocuklara değer kazandırılmasında etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Rize.
45. Kozikoğlu, İ. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin değerler eğitimine ilişkin tutum ve görüşlerinin incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(4), 2698-2720.
46. Kuo, M., Barnes, M., & Jordan, C. (2019). Do experiences with nature promote learning? Converging evidence of a cause-and-effect relationship. Frontiers in psychology, 10, 423551.
47. Kuzu, K. (2015). Okul öncesi öğretmenlerinin değerler eğitimi hakkındaki görüşleri ve bu görüşlerin sınıfiçi uygulamalara yansıması. (Yüksek Lisans Tezi). Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
48. Lund Fasting, M., & Hoyem, J. (2022). Freedom, joy and wonder as existential categories of childhood–reflections on experiences and memories of outdoor play. Journal of Adventure Education and Outdoor Learning, 1-14.
49. MEB. Temel Eğitim Genel Müdürlüğü. (2013). Okul öncesi eğitim programı. Ankara, MEB Yayınları.
50. Ogelman, H. G., ve Sarıkaya, H. (2015). Okul öncesi eğitimi öğretmenlerinin değerler eğitimi konusundaki görüşleri: Denizli ili örneği. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (29), 81-100.
51. Ok, G. (2016). Doğa eğitimi etkinliklerinin ilköğretim öğrencilerinin çevreye yönelik tutum ve bilgi düzeylerine etkisi. (Doktora Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
52. Okur, M. ve Üçüncü, M. (2021). Okul öncesi dönemde bütünleştirilmiş fen ve doğa etkinlikleri. Ankara, Anı Yayıncılık
53. Özdemir, O. ve Uzun, N. (2006). Yeşil sınıf modeline göre yürütülen fen ve doğa etkinliklerinin ana sınıfı öğrencilerinin çevre algılarına etkisi. Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Dergisi, 3(1-2), 12-20.
54. Özdemir, P., Akfırat, N. ve Adıgüzel, Ö. (2009). Bilim ve yaratıcı drama eşliğinde doğa eğitimi. Yaratıcı Drama Dergisi, 4(7), 69-78.
55. Özdemir, I. (2012). Rousseau’nun eğitim felsefesinde özgürlük ve bağımlılık arasındaki ilişki. Beytulhikme An International Journal of Philosophy, 2 (2),67-83.
56. Özgün, B. B. (2020). Çevre eğitiminde özel konular: Erken çocukluk döneminde doğayla ilişki. Ogelman, H. G. (Ed.). Erken çocukluk döneminde çevre eğitimi. Ankara, Eğiten Kitap.
57. Öznacar, M.D., (2020). Çevre eğitiminde özel konular 2: Eğitsel oyunlarla çevre eğitimi. Ogelman, H. G. (Ed.). Erken çocukluk döneminde çevre eğitimi. Ankara, Eğiten Kitap.
58. Öztürk, A. ve Bayrak, D. (2017). Anaokullarindaki doğal mekân ve materyallerin çocuk gelişimindeki yeri. Social Sciences. 12(1), 25-36.
59. Paslı, A. M. (2019). Doğal çevre, kent ve çocuk ilişkisini yeniden kurmak İskandinavya'da doğa temelli eğitim ve İsveç orman okulu örneği. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Şehir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
60. Pekdoğan, S. ve Korkmaz, H. İ. (2017). Okul öncesi eğitime devam eden 5-6 yaş çocuklarina verilen değerler eğitimine ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 14 (37).
61. Polat, Ö. ve Demirci, F. G. (2021). Erken çocukluk döneminde bilişsel gelişime bir uyaran olarak doğa ile temas ve doğa temelli açık alan etkinlikleri. Muş Alparslan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1 (2) , 95-113.
62. Pouya, S., Bayramoğlu, E., ve Demirel, Ö. (2016). Doğa ile uyumlu fiziksel engelli çocuk oyun alanları. Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi, 1(1), 51-60.
63. Rousseau, J.-J. (2011). Emile ya da eğitim üzerine. (Çev. Y. Avunç). İstanbul, İş Bankası Kültür Yayınları.
64. Sampson, S. D. (2019). Doğa dostu çocuk nasıl yetiştirilir? (Çev. D. Argın). İstanbul, Alfa Yayıncılık.
65. Sapsağlam, Ö. (2016). Okul öncesi eğitim programlarinda yer alan hedeflerin değerler açisindan incelenmesi. Turkish Studies. 11 (9), 683-700.
66. Sjöblom, P., Eklund, G., & Fagerlund, P. (2021). Student teachers’ views on outdoor education as a teaching method− two cases from Finland and Norway. Journal of Adventure Education and Outdoor Learning, 1-15.
67. Suavi, C. (2022). Limon Ağacı Hikâyesi. https://www.masallaroku.com/limon-agaci-hikayesi/
68. Şen, M. (2011). Okulöncesi dönem değerler eğitiminde öğretmenin ve okulun rolü. A. Arıkan (Ed.), Okulöncesi dönemde değerler eğitimi. (123-147). Eskişehir, Anadolu Üniversitesi Yayınları.
69. Taflı, T. & Atıcı, T. (2022).Prospective biology teachers’ opinions about outdoor learning activities within the scope of nature and environmental education, E-International Journal of Educational Research, 13(2), 108-125. DOI: https://doi.org/10.19160/e-ijer.933160
70. Talay, İ., Aslan, F. ve Belkayalı, N. (2010). Okul öncesi eğitim kurumlarinda doğa dostu ve çocuk katılımı temelli dış mekân tasarim yaklaşimlari: Bir proje önerisi. Kastamonu Üniversitesi Kastamonu Eğitim Dergisi, 18(1), 317-322.
71. TEMA (2022). Orman Olalım. https://minik-yavrutema.org/?/sarkilar
72. Thompson, C. W., Aspinall, P., & Montarzino, A. (2008). The childhood factor: Adult visits to green places and the significance of childhood experience. Environment and behavior, 40(1), 111-143.
73. Toprakçı, E. (2021) ‘Değerlerli’ uzaktan öğretim. Hürriyet Gazetesi, Eğitim Haberleri (04.01.2021), https://www.hurriyet.com.tr/egitim/degerlerli-uzaktan-ogretim-41705164
74. Torquati, J., Cutler, K., Gilkerson, D. & Sarver, S. (2013). Early childhood educators’ perceptions of nature, science and environmental education. Early Education and Development, 24(5), 721-743.
75. Turan, İ., Şimşek, Ü., & Aslan, H. (2015). Eğitim araştırmalarında likert ölçeği ve likert-tipi soruların kullanımı ve analizi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (30), 186-203.
76. Ulusoy, K. ve Dilmaç, B. (2020). Değerler eğitimi. Ankara, Pegem Akademi Yayınları.
77. Uzun, M. ve Köse, A. (2017). Okul öncesi eğitimde değerler eğitiminin uygulanmasına yönelik öğretmen görüşleri. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(23), 305-338.
78. Wells, N. M., (2000). At home with nature: Effects of "greenness" on children's cognitive functioning. Environment and Behavior, 32(6): 775-795.
79. Wilson, R. (2007). Nature and young children: Encouraging creative play and learning in natural environments. New York, Routledge.
80. Wilson, R. A. (1995). Nature and young children: A natural connection. Young Children, 50(6), 4-11.
81. Wolsko, C. ve Lindberg, K. (2013). Experiencing connection with nature: The matrix of psychological well-being, mindfulness, and outdoor recreation. Ecopsychology, 5(2), 80-91.
82. Yavuzer, H. (2017). Çocuk eğitimi el kitabı. İstanbul, Remzi Kitabevi.
83. Yazar, T., & Erkuş, S. (2013). The evaluation the opinions of pre-school education teachers about the values education in pre-school education programme. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 196-211.
84. Yıldırım, G. ve Akamca, G. Ö. (2017). The effect of outdoor learning activities on the development of preschool children. South African Journal of Education, 37(2), 1- 10.