ÇİN’İN YENİ İPEK YOLU VİZYONU VE TÜRKİYE’YE YANSIMALARI

Yıl 2026, Cilt: 18 Sayı: 1, 43 - 68, 05.01.2026

Müslüm Basılgan

https://doi.org/10.55827/ebd.1702459

Öz

Bu çalışmanın temel amacı, Çin’in 2013 yılında tarihi İpek Yolu’nu yeniden canlandırmak üzere başlattığı Kuşak ve Yol Girişimi’nin genel çerçevesini ve ekonomik koridorlarını analiz etmek; Türkiye’nin bu girişimdeki konumunu değerlendirerek iki ülke arasındaki iş birliğinin ekonomik ve politik yansımalarını ortaya koymaktır. Kuşak ve Yol Girişimi ile Çin bir yanda iç ekonomisinde ortaya çıkan dengesizliklere çözüm üretmeyi amaçlarken, diğer yandan artan ulusal üretim kapasitesi ile uluslararası yatırımlarını daha tutarlı ve sürdürülebilir bir küresel kalkınma modeline dönüştürmeyi hedeflemektedir. Söz konusu model, Asya’dan Afrika ve Avrupa’ya uzanan tamamlayıcı kaynak ve kapasitelere sahip ülkeleri birbirine bağlayan altı ana ekonomik koridor etrafında yapılandırılmıştır. Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Çin, özellikle gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerde altyapı yatırımlarına ağırlık vermiş; karayolları, demiryolları, havaalanları ve limanlar inşa ederek küresel ticaret akışını kolaylaştırmayı ve hammadde tedarikini güvence altına almayı planlamıştır. Bu bağlamda Türkiye, Asya ile Avrupa arasında stratejik bir köprü konumunda yer alması ve tarihî İpek Yolu üzerindeki kilit noktalarından biri olması nedeniyle Kuşak ve Yol Girişimi için büyük önem taşımaktadır. Türkiye zaman zaman bu tarihî rotanın yeniden canlandırılmasına yönelik olarak Çin mallarının Orta Asya ve Türkiye’den Avrupa’ya geçişine imkan verecek projelere girişmiştir. Bu projelerden biri “Orta Koridor” girişimidir. Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş nedeniyle Kuzey Koridoru'nun işlememesi ve İran'a uygulanan ambargolar nedeniyle Güney Koridoru'nun işlevsiz kalması, Çin’in Avrupa’ya ulaşmasında Türkiye'nin ve Orta Koridor'un oynadığı rol oldukça önemli hale gelmiştir. Kuşak ve Yol Girişimi’nde Çin-Orta Asya-Batı Asya Ekonomik Koridoru’nda yer alan Türkiye ile Çin arasında 2015 yıllında Orta Koridor ile Kuşak ve Yol Girişimi’nin uyumlaştırmak amacıyla “Mutabakat Muhtırası” imzalanmıştır. Bu tarihten itibaren, Türkiye’de faaliyet gösteren Çinli şirketlerin sayısında önemli bir artış olmuş; özellikle enerji ve inşaat sektörlerinde gittikçe artan yatırımlar yapılmıştır. Bu ortaklık temelinde her iki ülke bir çeşit “kazan-kazan stratejisi”ne dayalı olarak iş birliklerini geliştirmişlerdir.

Anahtar Kelimeler

İpek Yolu , Kuşak ve Yol , Türkiye , Çin , BRI

CHİNA’S NEW SİLK ROAD INİTİATİVE AND ITS REFLECTİONS ON TURKEY

Öz

Bu çalışmanın temel amacı, Çin’in 2013 yılında tarihi İpek Yolu’nu yeniden canlandırmak üzere başlattığı Kuşak ve Yol Girişimi’nin genel çerçevesini ve ekonomik koridorlarını analiz etmek; Türkiye’nin bu girişimdeki konumunu değerlendirerek iki ülke arasındaki iş birliğinin ekonomik ve politik yansımalarını ortaya koymaktır. Kuşak ve Yol Girişimi ile Çin bir yanda iç ekonomisinde ortaya çıkan dengesizliklere çözüm üretmeyi amaçlarken, diğer yandan artan ulusal üretim kapasitesi ile uluslararası yatırımlarını daha tutarlı ve sürdürülebilir bir küresel kalkınma modeline dönüştürmeyi hedeflemektedir. Söz konusu model, Asya’dan Afrika ve Avrupa’ya uzanan tamamlayıcı kaynak ve kapasitelere sahip ülkeleri birbirine bağlayan altı ana ekonomik koridor etrafında yapılandırılmıştır. Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Çin, özellikle gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerde altyapı yatırımlarına ağırlık vermiş; karayolları, demiryolları, havaalanları ve limanlar inşa ederek küresel ticaret akışını kolaylaştırmayı ve hammadde tedarikini güvence altına almayı planlamıştır. Bu bağlamda Türkiye, Asya ile Avrupa arasında stratejik bir köprü konumunda yer alması ve tarihî İpek Yolu üzerindeki kilit noktalarından biri olması nedeniyle Kuşak ve Yol Girişimi için büyük önem taşımaktadır. Türkiye zaman zaman bu tarihî rotanın yeniden canlandırılmasına yönelik olarak Çin mallarının Orta Asya ve Türkiye’den Avrupa’ya geçişine imkan verecek projelere girişmiştir. Bu projelerden biri “Orta Koridor” girişimidir. Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş nedeniyle Kuzey Koridoru'nun işlememesi ve İran'a uygulanan ambargolar nedeniyle Güney Koridoru'nun işlevsiz kalması, Çin’in Avrupa’ya ulaşmasında Türkiye'nin ve Orta Koridor'un oynadığı rol oldukça önemli hale gelmiştir. Kuşak ve Yol Girişimi’nde Çin-Orta Asya-Batı Asya Ekonomik Koridoru’nda yer alan Türkiye ile Çin arasında 2015 yıllında Orta Koridor ile Kuşak ve Yol Girişimi’nin uyumlaştırmak amacıyla “Mutabakat Muhtırası” imzalanmıştır. Bu tarihten itibaren, Türkiye’de faaliyet gösteren Çinli şirketlerin sayısında önemli bir artış olmuş; özellikle enerji ve inşaat sektörlerinde gittikçe artan yatırımlar yapılmıştır. Bu ortaklık temelinde her iki ülke bir çeşit “kazan-kazan stratejisi”ne dayalı olarak iş birliklerini geliştirmişlerdir.

Anahtar Kelimeler

İpek Yolu , Kuşak ve Yol , Türkiye , Çin , BRI

Kaynakça

• Abednego, M. P., & Ogunlana, S. O. (2006). Good project governance for proper risk allocation in public–private partnerships in Indonesia. International Journal of Project Management, 24(7), 622–634.
• Afzal, S., & Naseem, A. (2018). China Pakistan economic corridor (CPEC): Challenges and prospects. Pakistan administrative review, 2(1), 209-222.
• Akram, Q., & Fareed, M. (2019). China’s Malacca Dilemma: Power Politics in Indian Ocean. (2019). Journal of Politics and International Studies, 5(02), 29-44.
• Ali, M. (2020). China-Pakistan economic corridor: Prospects and challenges. Contemporary South Asia, 28(1), 100-112.
• American Enterprise Institute & Heritage Foundation. (2025, January). China global investment tracker. https://www.aei.org/china-global-investment-tracker/
• American Enterprise Institute. (2024). China Global Investment Tracker. https://www.aei.org/china-global-investment-tracker/.
• Asian Development Bank, “The Greater Mekong Subregion Economic Cooperation Program Strategic Framework 2011–2012,” ADB, 2011.
• Avcu, S. A. (2023). Relations Between Türkiye and China in the Context of Belt and Road Initiative: Challenges and Prospects. Eurasian Research Journal, 5(4), 59-74.
• CEBR. (2024). World economic league table 2024. Centre for Economics and Business Research. Retrieved May 13, 2025, from https://cebr.com/wp-content/uploads/2023/12/WELT-2024.pdf
• CGIT. (2024). Database. American Enterprise Institute and Heritage Foundation. https://www.aei.org/china-global-investment-tracker/.
• Chaisse, J. & Matsushita, M. (2018). China’s ‘belt and road’ initiative: Mapping the world trade normative and strategic implications. Journal of World Trade, 52(1), 163–186.
• China Today. (2024). The BRI: A key driver of a community of shared future for mankind. http://english.chinatoday.com.cn/2018/commentaries/202410/t20241018_800380843.html
• Curtis, S., & Klaus, I. (2024). The Belt and Road City: Geopolitics, Urbanization, and China's Search for a New International Order. Yale University Press.
• Dai, Y. (2022). China’s infrastructure investment to the belt and road: The case of the China-Indochina peninsula economic corridor. The Chinese Economy, 55(3), 169-187.
• Dondokov, Z. (2018). The economic corridor "China–Mongolia–Russia": Problems and development prospects. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 190(1), Article 012052. https://doi.org/10.1088/1755-1315/190/1/012052
• Dumitrescu, G. C. (2015). Central and Eastern European countries focus on the silk road economic belt. Global Economic Observer, 3(1), 186-197.
• Ekonomist. (2021, March 25). Çinliler Türkiye'de yatırım peşinde. https://www.ekonomist.com.tr/makale/cinliler-turkiyede-yatirim-pesinde-8954.
• Fediv, R. D., & Fediv, I. M. (2021). Internal and international drivers for Belt and Road Initiative: Its financial solvency and macroeconomic aspects. Трансформаційні зміни національної економіки в умовах євроінтеграції, 15-19.
• Fedorenko, V. (2013). The New Silk Road initiatives in Central Asia. RETHINK Institute. https://pmworldlibrary.net/wp-content/uploads/2014/09/160419-New-Silk-Road-3.pdf Fulton, J. (2020). Responses to the Belt and Road Initiative: A regional perspective. In J.Fulton (Ed.), Regions in the Belt and Road Initiative (pp. 1-15). Routledge.
• Gallagher, K. P., Kring, W. N., Ray, R., Moses, O., Springer, C., Zhu, L., & Wang, Y. (2023). The BRI at ten. Global Development Policy Center. https://www.bu.edu/gdp/files/2023/09/GCI-Report-BRI-10-FIN.pdf
• Gbeibi, M. (2022). China’s digital Silk Road and Africa’s technological future. Council on Foreign Relations. https://www.cfr.org/sites/default/files/pdf/Chinas%20Digital%20Silk%20Road%20and%20Africas%20Technological%20Future_FINAL.pdf.
• Gulyás, L. (2016). The China–Indochina Peninsula Economic Corridor: A brief introduction to the Belt and Road Initiative. https://eta.bibl.u-szeged.hu/3809/74/EFOP343_16_2016_00014_A_Brief_Introduction_IV_Guly%C3%A1s_L%C3%A1szl%C3%B3_20201202.pdf
• Guoqiang, L., & Yuze, L. (2020). Economic corridors of the Belt and Road Initiative: Promoting connectivity and prosperity. China Economic Transition= Dangdai Zhongguo Jingji Zhuanxing Yanjiu, 3(1), 1-14.
• Hoshmand, A. R. (2018). Eurasian connection via the Silk Road: The spread of Islam. In M. N. Islam (Ed.), Silk road to belt road: reinventing the past and shaping the future (pp. 95-104). Springer.
• Islam, M. N. (2018). Silk Road to Belt Road: Meeting the culture. In M. N. Islam (Ed.), silk road to belt road: Reinventing the past and shaping the future (pp. 3-22). Springer.
• Kalyuzhnova, Y., & Pomfret, R. (2021). Trade corridors in the Caspian region: Present and future (No. 1266). ADBI Working Paper Series.
• Karim, M. A., & Islam, F. (2018). Bangladesh-China-India-Myanmar (BCIM) economic corridor: challenges and prospects.
• Koçpınar, M. & Şeker, A. (2022). Türkiye’nin kuşak yol ülkelerine ihracat potansiyelinin panel çekim
• Kuah, K. E. (2018). China’s soft power: Culturalisation along the Belt Road corridors. . In M. N. Islam (Ed.), Silk road to belt road: Reinventing the past and shaping the future (pp. 121-145). Springer Nature Singapore.
• Li, X., & Wang, W. (2015). The “Silk Road economic belt” and the “China dream” relationship: a strategy or tactic. Sociology Study, 5(3), 169-175.
• Li, Y., & Sun, D. Q. (2019). A review of the trans-Siberian railway zone as the Eurasian economic corridor. Journal of Geographical Sciences, 29(3), 480–483. https://doi.org/10.1007/s11442-019-1602-6.
• Lin, W., Gong, S., Wu, M., & Yi, H. (2021). The BRI from within China: Vision, rationale and the “corridors”. In, S. Sintusingha, H.Wu, W. Lin, S. S. Han, & B. Qin (Eds.), International perspectives on the belt and road ınitiative (pp. 23-51). Routledge.
• Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Turkey. (n.d.-b). Türkiye'nin çok taraflı ulaştırma politikası. Republic of Turkey Ministry of Foreign Affairs. https://www.mfa.gov.tr/turkiye_nin-cok-tarafli-ulastirma-politikasi.tr.mfa.
• Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Turkey. (n.d.-c). Türkiye-Çin Halk Cumhuriyeti ekonomik ilişkileri. Republic of Turkey Ministry of Foreign Affairs. https://www.mfa.gov.tr/turkiye-cin-halk-cumhuriyeti-ekonomik-iliskileri.tr.mfa.
• Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Turkey. (n.d.-c). Türkiye'nin çok taraflı ulaşım politikası. https://www.mfa.gov.tr/turkiye_nin-cok-tarafli-ulastirma-politikasi.tr.mfa. modeli ile analizi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, (24)42, 292-309.
• NDRC. (2015). Vision and actions on jointly building Silk Road Economic Belt and 21st-Century Maritime Silk Road. Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China. Retrieved May 13, 2025, from https://www.fmprc.gov.cn/eng/wjb/zzjg_663340/yzs_663350/xwlb_663352/202406/t20240606_11388252.html
• Nedopil, C. (2025a). Countries of the Belt and Road Initiative (BRI). Green Finance & Development Center, FISF Fudan University. https://greenfdc.org/countries-of-the-belt-and-road-initiative-bri
• OECD. (2018). China's Belt and Road Initiative in the global trade, investment and finance landscape. In OECD Business and Finance Outlook 2018 (pp. [sayfa numaraları, eğer varsa]). OECD Publishing. https://www.oecd-ilibrary.org/finance-and-investment/oecd-business-and-finance-outlook-2018/the-belt-and-road-initiative-in-the-global-trade-investment-and-finance-landscape_bus_fin_out-2018-6-en.
• Otgonsuren, B. (2015). Mongolia–China–Russia economic corridor infrastructure cooperation. ERINA Report, 127(12), 4. Retrieved from https://www.unii.ac.jp/erina-unp/archive/en/wp-content/uploads/2015/02/se12710_tssc.pdf
• P24. (2023, August 1). Çin’in Türkiye’de yatırımlarının kritik dönemeci. https://platform24.org/cin-in-turkiye-de-yatirimlarinin-kritik-donemeci/.
• Ramasamy, B., Yeung, M., Utoktham, C., & Duval, Y. (2017). Trade and trade facilitation along the Belt and Road Initiative corridors (ARTNeT Working Paper Series No. 172). Asia- Pacific Research and Training Network on Trade (ARTNeT) / UNESCAP. https://www.econstor.eu/bitstream/10419/172051/1/1006745505.pdf
• Rana, P. B. & Ji, X. (2020). China’s belt and road initiative: Introduction and overview. In P. B. Rana & X. Ji (Eds.), China’s belt and road initiative: Impacts on Asia and policy agenda (pp.1-23). Palgrave Macmillan
• Rechberg, I., & Guo, S. (2019). The interpersonal challenges of bRI: Developing people-to-people bonds. . Syed, Y.-H. Ying (Eds.), China’s belt and road initiative in a global context: Volume I: A business and management perspective (pp.177-209). Palgrave Macmillan Asian Business Series.
• Rolland, N. (2015). China’s new silk road. The National Bureau of Asian Research, 12. Sarker, P. C. (2018). One belt one road project is a driving force for holistic development of Eurasian region: Challenges to Bangladesh. In M. N. Islam (Ed.), Silk road to belt road: Reinventing the past and shaping the future (pp. 279-291). Springer.
• Shaker, S. A. (2025). The impact of trade facilitation inequality on bilateral trade: the case of India–Middle East–Europe economic corridor (IMEC). Journal of Shipping and Trade, 10(7), 1-10.
• Sheng, L., & Nascimento, D. F. D. (2021). The Belt and Road Initiative in South–South Cooperation: The Impact on World Trade and Geopolitics. Palgrave Macmillan
• Simonov, M. (2025). The Belt and Road Initiative and Partnership for Global Infrastructure and Investment: Comparison and current status. Asia and the Global Economy, 5(1), 100106.
• Sintusingha, S., & Wu, H. (2021). Re-imagining the Silk Road for the 21st century. In S.Sintusingha, H. Wu, W. Lin, S.S.Han & B. Qin (Eds.), International perspectives on the Belt and Road Initiative: A bottom-up approach (pp.3-22). Routledge.
• Standish, R. (2022, July 15). China's Belt and Road focuses on new Eurasian trade routes due to Ukraine war. Radio Free Europe/Radio Liberty. https://www.rferl.org/a/china-ukraine-war-eu-rasian-trade-routes-russia-standish/31948987.html.
• State Council of the People’s Republic of China. (2015). Full text: Action plan on the Belt and Road Initiative, issued by the National Development and Reform Commission, Ministry of Foreign Affairs, and Ministry of Commerce of the People’s Republic of China, with State Council authorization. http://english.www.gov.cn/archive/publications/2015/03/30/content_281475080249035.htm Şenol, C., & Erbilen, S. Ü. (2022). Analysis of the Impact of the Middle Corridor on Turkiye in Terms of Geopolitics and Economy in the OBOR Initiative. Coğrafya Dergisi, (45), 161-180.
• TASAM. (n.d.). Çin'in Türkiye açılımı. https://tasam.org/tr-TR/Icerik/72411/cinin_turkiye_acilimi_.
• Tishehyar, M., & Shirkhani, S. (2024). The perspective of transport routes in Turkey based on the SWOT model. Journal of Oriental Studies, 111(4), 34-53.
• Trendeconomy. (n.d.-a). China - exports, imports, and trade balance by country and region 2023. https://trendeconomy.com/data/h2/China.
• Trendeconomy. (n.d.-b). Turkey - trade with China (exports and imports, total value and year-on-year, 2011–2023). https://trendeconomy.com/data/h2?commodity=TOTAL&reporter=Turkey&trade_flow=Export,Import&partner=China&indicator=TV,YoY&time_period=2011,2012,2013,2014,2015,2016,2017,2018,2019,2020,2022,2023 Tung, C. Y., & Wen, F. I. (2019). China’s investment in belt and road countries: An industrial perspective. In J. Syed, Y.-H. Ying (eds.), China’s belt and road initiative in a global context: Volume I: A business and management perspective (pp.121-145). Palgrave Macmillan Asian Business Series.
• Turkish.cri.cn. (2015, November 15). Xi ve Erdoğan Antalya'da bir araya geldi. CRI Turkish. https://turkish.cri.cn/781/2015/11/15/1s172359.htm.
• TÜDPAM. (n.d.). Türkiye-Çin ilişkilerinde ekonomik iş birlikleri ve yatırımlar. https://tudpam.org/turkiye-cin-iliskilerinde-ekonomik-is-birlikleri-ve-yatirimlar/. Türkiye Cumhuriyeti Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (n.d.). Uluslararası doğrudan yatırım istatistikleri (UDYİ). https://www.sanayi.gov.tr/istatistikler/yatirim- istatistikleri/mi0803011615
• United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD). (n.d.). China country profile. UNCTADstat. https://unctadstat.unctad.org/CountryProfile/GeneralProfile/en-GB/156/index.html.
• UTİKAD. (2019, November 24). 2. İpekyolu Forumu Azerbaycan’da yapıldı. https://www.utikad.org.tr/Detay/Sektor-Haberleri/4328/2-ipekyolu-forumu-azerbaycanda-yapildi
• Van Twillert, N., & Halleck Vega, S. (2023). Risk or opportunity? The belt and road initiative and the role of debt in the China-Central Asia-West Asia economic corridor. Eurasian Geography and Economics, 64(3), 365-377.
• Van, D. T. (2018). The rise of China’s past in the “belt and road initiative”(from historical perspectives). In M. N. Islam (Ed.), Silk road to belt road: Reinventing the past and shaping the future (pp. 25-38). Springer Nature Singapore.
• Van, D. T. (2018). The rise of China’s past in the “belt and road initiative”(from historical perspectives). In M. N. Islam (Ed.), Silk road to belt road: Reinventing the past and shaping the future (pp. 25-38). Springer Nature Singapore.
• Vats, R. (2016). China-Pakistan economic corridor: energy and power play. Research Intern, Institute of Chinese Studies, New Delhi. https://icsin.org/uploads/2017/05/12/6f85a6dcbfe146d2e332da7232ab1852.pdf.
• Wan, M. (2016). The Asian Infrastructure Investment Bank: The construction of power and the struggle for the East Asian international order. Springer.
• Wang, Y. (2016). Offensive for defensive: The Belt and Road Initiative and China’s new grand strategy. The Pacific Review, 29(3), 455–463.
• World Bank. (2018, March 29). Belt and Road Initiative. https://www.worldbank.org/en/topic/regional-integration/brief/belt-and-road-initiative
• Xu, X., Yeats, R. S., & Yu, G. B. (2010). Five short historical earthquake surface ruptures near the Silk Road, Gansu Province, China. Bulletin of the Seismological Society of America, 100(2), 541–561. Yastrubskyy, M., Zhongjun, W., Yicun, Z., & Qin, Z. (2024). Analysis of the effectiveness of economic cooperation in the context of the implementation of the Belt and Road Initiative. Київський економічний науковий журнал, (6), 165–173.
• Yulianti, D., Mahendra, M. E., Sari, D. S., & Falarti, M. (2025). Iranian Foreign Policy Strategy Regarding China's Belt And Road Initiative. Dauliyah: Journal of Islam and International Affairs, 10(1), 66-83.
• Zan, T. (2016). “Turkey Dream” and the China-Turkish Cooperation under “One Belt and One Road” Initiative. Journal of Middle Eastern and Islamic Studies (in Asia), 10(3), 50-72.
• Zeng, L. (2016). Conceptual analysis of China’s Belt and Road Initiative: A road towards a regional community of common destiny. Chinese Journal of International Law, 15(3), 517–541.
• Zhang, D. (2018). The concept of “community of shared destiny” in China’s diplomacy: Meanings, motives and implications. Asia and the Pacific Policy Studies, 5(2), 196–207.
• Zhu, L., & Zhu, J. (2016, November). The study on the international production capacity cooperation of the China-Indochina Peninsula Economic Corridor. In 2016 1st International Symposium on Business Cooperation and Development (pp. 187–191). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/isbcd-16.2016.39