MATRAH ARTIRIMININ VERGİ İLKELERİ İLE İLİŞKİSİ

Yıl 2026, Cilt: 18 Sayı: 1, 69 - 98, 05.01.2026

Ayşe Nur Gövdere , Dilek Göze Kaya

https://doi.org/10.55827/ebd.1750348

Öz

Matrah artırımı müessesesi ülkemizde sıklıkla başvurulan bir yöntem haline gelmiştir. Kurumlar Vergisi, Gelir Vergisi ve KDV’yi kapsayan bu matrah artırımı uygulaması artık her iki-üç yılda bir tekrarlanmaktadır. Matrah artırımı uygulaması ile mükelleflerin beyanı dışında kalan ve beyan etmekten kaçındıkları vergi konusu faaliyetlerin hazineye girişi sağlanmaktadır. Bu şekilde devlet açısından vergi kayıpları önlenirken mükellef açısından kayıt dışılığın azalması yanında beyanda bulunmadığı dönemler için vergi incelemesinden muafiyet imkanı sağlanmış olmaktadır. Ayrıca vergi cezaları, gecikme zamları ve gecikme faizlerinde indirim imkanı da kazanmış olmaktadır. Bu noktada ortaya çıkan bir eleştiri matrah artırımı yoluyla vergi incelemesini erteleme fırsatı bulan mükelleflere vergi kaçakçılığı için zaman ve cesaret sağlanmış olacağı yönündedir. “Verginin kanuniliği” ilkesi açısından konu ele alındığında aslında bir tür vergi affı da denilebilecek olan matrah artırımı uygulamasının kanuni bir temeli olsa da bu yolla vergi gelirlerinin tamamının alınamaması dolayısıyla “kamu gelirlerinin toplanması zorunluluğu” ve “verginin kanunlarla alınması zorunluluğu” bağlamında bu ilkeyi zedelemektedir. Vergi cezaları, gecikme faizleri ve gecikme zamlarında indirime neden olan bu uygulama bunların da bir vergi geliri olduğu düşünüldüğünde genellik ilkesine aykırılık teşkil etmektedir diyebiliriz. Ayrıca bu yolla vergisini zamanında ödeyen mükellefler karşısında vergisini ödemeyen mükelleflere yapılan bu ödeme kolaylıkları vergilemede eşitlik ilkesini de zedelemektedir. Yine yapılan bu indirimler dolayısıyla ödeme gücü ilkesi de zedelenmektedir. Çünkü vergi bilinci yüksek bireyler ödeme gücü ilkesi doğrultusunda hesaplanan vergilerin tamamını ödemek zorunda kalırken matrah artırımı yoluyla indirimden yararlanan mükellefler ödemesi gereken verginin tamamını ödemiş olacaktır. Az önce de belirttiğimiz gibi vergi cezaları, gecikme zamları ve gecikme faizleri de verginin bir parçasıdır. Başka bir açıdan bakıldığında ise kamu giderlerinin finansmanı büyük ölçüde vergi gelirleri ile karşılanmaktadır. Bu açıdan kayıt dışı kalan vergi gelirleri kayıt altına alındığından cezalar, faiz ve zamlar bir ölçüde azalsa da verginin aslı bu sayede alındığından “verginin kamu giderlerinin karşılığı olması” ilkesi desteklenmiş olmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Vergi , Matrah Artırımı , Vergilendirme İlkeleri

Kaynakça

• Ağcakaya, S, (2013). Kamu Maliyesi, 3.Baskı, Konya: Dizgi Ofset Matbaacılık.
• Akcan, M. (2018). 7143 Sayılı Mali Af Kanununun Vergi İncelemeleri Açısından Değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27(2), 123-136.
• Aktaş, D. (2023). Vergi Kolaylıkları, Ankara: Adalet Yayınevi.
• Arslan, K. O. (2016). Vergilendirme Yetkisinin Meşruluk Kaynakları: Optimal Vergilendirme İlkeleri Ve Kamu Yararı. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2016(127), 223-244.
• Bozdoğanoğlu, B. (2021). Maliye Araştırmaları-4, Bursa: Ekin Kitabevi.
• Buyrukoğlu, S., & Bozdoğan, D. (2015). Danıştay İçtihatlarında Vergilendirmede Kanunilik. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 10(1), 263-282.
• Cansız, H. (2014). Defterdarlık Çalışanlarının Vergileme İlkelerine Bakışı. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(2), 33-43.
• Demir, İ. C. (2018). Mükellef Perspektifinden Vergi Tarifeleri: Türkiye Örneği. Sosyoekonomi, 26.
• Demir, İ. C., & Gülten, A. G. Y. (2013). Maliye Politikasının Sosyal Amacı: Vergi Yükünün Adaletli ve Dengeli Dağılımı Üzerine Türkiye Geneli Anket Çalışması. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 269-286.
• Demirkıran, E., & Yavuz, A. (2012). Türkiye’de Uygulanan Vergi Afları ve Mükellefler Üzerindeki Etkisine İlişkin Bir Analiz (Yüksek Lisans Tezi), Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Diril, F., & Arat, M. (2015). Vergileme İlkeleri Çerçevesinde Ücretliler Bakımından Mesleki Harcamalara Bakış: Akademisyenler Üzerine Bir Alan Araştırması. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 22(1).
• Dündar, D. (2020). Türkiye’de Gelir Dağılımı Ve Gelir Vergisinin Artan Oranlılığının Hesaplanması (Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Ekeryılmaz, Ş. (2019). Vergilemede Hukuki Güvenlik İlkesinin Yargı Kararları Çerçevesinde Analizi (Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi (Türkiye)).
• Eroğlu, O. (2013). Vergi Ceza Hukuku Açısından Kanunîlik İlkesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 8(3), 157-179.
• Erol, O. (2012). Kişisel Harcama Vergisi-Türk Vergi Sistemi İçin Bir Reform Önerisi.
• Gerçek, A., & Bakar, F. (2017). Vergilemede Kanunilik İlkesi Açısından Anayasa’nın 73/4. Maddesi ile Bakanlar Kuruluna Yetki Verilmesinin Değerlendirilmesi. International Journal of Public Finance, 2(1), 7-26.
• Gören, A. Ö. (2012). Vergi İncelemesi Hukukunda Yenilikler. Ankara Barosu Dergisi, (3). Günay, B., & Tekir, A. F. (2018). Tanzimat Sonrası Vergi Reformlarının Anayasal Vergilendirme İlkeleri Çerçevesinde Değerlendirilmesi. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 24(2), 711-742.
• Hasanov, V. (2009). Azerbaycan Vergi Sistemi: Sorunlar ve Çözüm Önerileri (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Kapucu, G. (2017). Uluslararası Sermaye Yatırımlarının Vergilendirilmesinde Tarafsızlık İlkesi. International Journal of Public Finance, 2(1), 109-123.
• Karakoç, Y. (2013). Anayasal Vergilendirme İlkeleri Üzerine Bir Değerlendirme. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15, 1259-1308.
• Özdemir, İ. B. (2019). En Az Geçim İndiriminin Türk Vergi Sistemi İçerisindeki Yeri Ve Bazı Ülke Uygulamaları Açısından Karşılaştırılması (Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Öztürk, H. S., & Oktayer, N. (2012). Verimlilik ve Adalet İlkeleri Açısından Türk Vergi Sistemindeki Değişimin Analizi.
• Saraçoğlu, F., & Ejder, H. (2002). Kamu Malı Yönetiminin Açıklık ve Samimilik İlkeleri Açısından Analizi. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (27).
• Saraçoğlu, F., & Günel, T. (2018). 7061 Sayılı Kanun Kapsamında Torba Kanunlara Yönelik Genel Ve Temel Vergi İlkeleri Açısından Eleştiriler. Vergi Raporu, (220), 31-45.
• Sugözü, İ. H., Yıldırım, H., & Aydın, H. İ. (2014). Vergi Adaleti Açısından Motorlu Taşıtlar Vergisinin Analizi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (32), 115-128.
• Şentürk, S. H. (2014). Vergiye Gönüllü Uyum Sağlanmasında Fayda İlkesinin Rolü. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 9(3), 129-143.
• Uğurlu, H. (2019). Vergilendirmede Basitlik İlkesi Açısından Türk Vergi Sisteminin Değerlendirilmesi. The Journal of International Scientific Researches, 4(2), 178-194.
• Uruş, A. F. (2013). Optimal Vergileme İlkeleri ile Vergilere Karşı Gösterilen Tepkiler Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Vergi Usul Kanunu, T.C. Resmi Gazete,10703, 10.01.1961
• Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun, T.C. Resmi Gazete, 30425, 18.05.2018
• Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun, T.C. Resmi Gazete, 32130, 12.03.2023
• Yalti, A. (2013). Vergi Hukukunda Ayırma Prensibi (Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). Yılmaz, G. A. (2006). Türkiye'de Gelir Vergisi Tarifesinde Meydana Gelen Değişikliklerin Vergilendirmede Adalet İlkesi Bakımından Değerlendirilmesi. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 21(1), 239-268.
• Yücebaş, R. (2014). Arz Yanlı İktisat Bakış Açısıyla Kayıt Dışı Ekonomi (Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).