Türkiye’de Öğretmen Adaylarını Konu Alan Okuryazarlık Eğitimi Araştırmalarının Eğilimleri: Lisansüstü Tezlere Dayalı Bir Doküman Analizi

Yıl 2026, Cilt: 2 Sayı: 1, 1 - 21, 30.01.2026

Mehmet Büyükekiz

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de okuryazarlık eğitimi konusunda öğretmen adaylarını ele alan lisansüstü
tezlerin genel eğilimlerini ortaya koymaktır. Çalışma, YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde erişime açık olan toplam 108
tez üzerinde yürütülmüş ve doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Tezler; anabilim dalı, danışman unvanı, yazım
dili, kullanılan yöntem ve okuryazarlık konu alanı gibi değişkenler açısından incelenmiştir. Bulgular, tezlerin
büyük çoğunluğunun yüksek lisans düzeyinde ve Türkçe dilinde yazıldığını göstermektedir. Çalışmalarda en fazla
nicel yöntemlerin tercih edildiği, ancak doktora tezlerinde karma yöntem kullanımının belirgin biçimde arttığı
saptanmıştır. Danışman unvanlarında yüksek lisans tezlerinde doçentlerin, doktora tezlerinde ise profesörlerin
öne çıktığı görülmüştür. Anabilim dalları incelendiğinde, en fazla tezin Türkçe ve Sosyal Bilimler ile Matematik
ve Fen Bilimleri alanlarında yoğunlaştığı belirlenmiştir. Bu bulgular, alandaki araştırma eğilimlerinin yöntemsel
ve kurumsal açıdan belirli örüntüler gösterdiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, okuryazarlık eğitimi alanında
gelecekte yapılacak araştırmalara yön verebilecek öneriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

okuryazarlık eğitimi , öğretmen adayları , lisansüstü tezler

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi”nde belirtilen kurallara uyulduğunu ve “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler”e dayalı hiçbir işlem yapmadığımı beyan ederim. Aynı zamanda tüm yazarların çalışmaya katkıda bulunduğunu, yazarlar arasında herhangi bir çıkar çatışmasının bulunmadığını, tüm etik ihlallerde tüm sorumluluğun makale yazarlarına ait olduğunu beyan ederiz.

Trends in Literacy Education Research Focusing on Teacher Candidates in Turkey: A Document Analysis Based on Graduate Theses

Öz

The aim of this research is to reveal the general trends in postgraduate theses on literacy education in Turkey that
address prospective teachers. The study was conducted on a total of 108 theses accessible in the YOK National
Thesis Center, and the document analysis method was used. The theses were examined in terms of variables such
as department, supervisor title, writing language, methodology used, and literacy subject area. The findings show
that the vast majority of theses are at the master's level and written in Turkish. It was determined that quantitative
methods were preferred in the studies, but the use of mixed methods increased significantly in doctoral theses. In
terms of supervisor titles, associate professors were prominent in master's theses, while professors were prominent
in doctoral theses. When the departments were examined, it was determined that the majority of theses were
concentrated in the fields of Turkish Language and Social Sciences and Mathematics and Natural Sciences. These
findings reveal that research trends in the field show certain patterns in terms of methodology and institutional
aspects. The study offers suggestions that can guide future research in the field of literacy education.

Anahtar Kelimeler

Literacy education , prospective teachers , postgratuate theses

Kaynakça

• Altbach, P. G., & Salmi, J. (2011). The road to academic excellence: The making of world-class research universities. The World Bank.
• Arslan, G. (2024). Dijital okuryazarlık üzerine hazırlanan lisansüstü çalışmaların incelenmesi: Bir meta-analiz çalışması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Giresun Üniversitesi.
• Cope, B. & Kalantzis, M. (2009). Multiliteracies: new literacies, new learning. pedagogies: An International Journal, 4(3), 164-195.
• Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). Sage Publications.
• Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage.
• Güleç, S. & Hüdavendigar, M. (2020). Examination of the postgraduate theses pre pared under the title of literacy skills ın the field of social studies education. International Journal of Humanities and Research, 4(3) 24-36.
• Haçat Oğuz, S. & Demir, F. B. (2018). Sosyal bilgiler eğitimi üzerine yapılan doktora tezlerinin değerlendirilmesi (2002-2018). Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 6 (15), 948-973.
• Hodges, C., Moore, S., Lockee, B., Trust, T., & Bond, A. (2020). The difference between emergency remote teaching and online learning. Educause Review.
• Kellner, D. (2001), New technologies / new literacies: reconstructing education fort henwe millenium. International Journal of Technology and Design Education, 11, 67-81.
• Kress, G. (2003), Literacy in the New Media Age. London: Routledge. Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). Sage. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2017). Öğretmenlik meslek standartları. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı.
• New London Group. (1996). A pedagogy of multiliteracies: Designing social futures. Harvard Educational Review, 66(1), 60-92.
• OECD. (2019). OECD future of education and skills 2030: OECD learning compass 2030. OECD Publishing.
• Önal, İ. (2010). Tarihsel değişim sürecinde yaşam boyu öğrenme ve okuryazarlık: Türkiye deneyimi. Bilgi Dünyası, 11 (1), 101-121.
• Özenç, M. & Özenç, E. G. (2013). Sınıf öğretmenleri ile yapılan lisansüstü eğitim tezlerinin yöntem bölümü açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13 (1), 133-141.
• Özmen, H. & Karamustafaoğlu, O. (2019). Eğitimde araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
• Saldaña, J. (2016). The coding manual for qualitative researchers (3rd ed.). Sage.
• Şahin, M. Göğebakan Yıldız, D. & Duman, R. (2011). Türkiye’deki sosyal bilgiler eğitimi tezleri üzerine bir değerlendirme. Sosyal Bilgiler Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 96-121.
• UNESCO. (2006). Development of information literacy through school libraries in South-East Asian Countries. Bangkok: UNESCO Bangkok.
• UNESCO. (2020). Education in a post-COVID world: Nine ideas for public action. UNESCO Publishing.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (Genişletilmiş 10. Baskı). Ankara: Seçkin Yayınevi.
• Yılmaz, B. (1989). Okuryazarlık ve Okuma Alışkanlığı üzerine. Türk Kütüphaneciliği Dergisi, 3(1), 48 53.
• Yüksek Öğretim Kurulunun (YÖK). (2016). Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği. www.mevzuat.gov.tr adresinden 07.11.2015 tarihinde erişilmiştir.