Ortaokul Öğrencilerinin Çevre Etiği Yaklaşımlarının İncelenmesi: Hatay Kırıkhan Örneği

Yıl 2026, Cilt: 2 Sayı: 1, 61 - 73, 30.01.2026

Ekrem Balci , Tuğba Turun

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin çevre etiği yaklaşımlarını insan merkezli, çevre merkezli ve dinsel etik boyutlarında belirlemek ve cinsiyet ile sınıf düzeyine göre farklılık gösterip göstermediğini incelemektir. Araştırma, betimsel tarama modeline dayalı nicel bir çalışma olarak Hatay ili Kırıkhan ilçesindeki devlet ortaokullarında öğrenim gören 239 öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak, Gürbüzoğlu Yalmancı (2015) tarafından geliştirilen ve güvenilirliği sağlanmış Çevre Etiği Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler Jamovi programı ile analiz edilmiş; cinsiyete göre t-testi, sınıf düzeyine göre Kruskal–Wallis testi
ve post-hoc analizler uygulanmıştır. Bulgular, öğrencilerin çevre etiği yaklaşımlarının genel olarak yüksek olduğunu, sınıf düzeyine bağlı olarak anlamlı farklılıklar bulunduğunu, cinsiyetin ise etkili olmadığını göstermektedir. Bu sonuçlar, ortaokul öğrencilerinde çevre bilinci ve etik duyarlılığın geliştirilmesinde çok boyutlu ve disiplinlerarası bir yaklaşımın önemini ortaya koymakta ve eğitim programlarının sınıf düzeyine uygun şekilde kademeli olarak yapılandırılması gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevre etiği , insan merkezli etik , çevre merkezli etik , dinsel etik , ortaokul öğrencileri

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi”nde belirtilen kurallara uyulduğunu ve “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler”e dayalı hiçbir işlem yapmadığımızı beyan ederiz. Aynı zamanda tüm yazarların çalışmaya katkıda bulunduğunu, yazarlar arasında herhangi bir çıkar çatışmasının bulunmadığını, tüm etik ihlallerde tüm sorumluluğun makale yazarlarına ait olduğunu beyan ederiz

Kaynakça

• Ataş, H., Efeçınar, Z., & Tatar, A. (2016). Likert ölçeklerinde ters kodlama ve güvenirlik değerlendirmesi. Psikoloji Araştırmaları Dergisi, 32(2), 105–118.
• Baykal, H., & Baykal, T. (2008). Küreselleşen Dünya'da çevre sorunları/Environmental problems in a globalized World. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9).
• DeVellis, RF ve Thorpe, CT (2021). Ölçek geliştirme: Teori ve uygulamalar. Sage yayınları.
• Erdoğan, M. (2015). Çevre eğitimi ve öğrencilerin çevreye yönelik tutumları. Eğitim ve Toplum Dergisi, 18(3), 33–50.
• Gürbüzoğlu Yalmancı, S. (2015). Çevreye yönelik etik tutum ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Journal of Education, 4(2), 29–40.
• Güven, R., Tekindal, MA, Başar, EK, Kaşalı, K., & Özel, D. (Eds.). (2022). Temel istatistik hesaplamaları: SPSS ve JAMOVI paket program uygulamaları . Akademisyen Kitabevi.
• Karaca, C. (2007). Çevre, insan ve etik çerçevesinde çevre sorunlarına ve çözümlerine yönelik yaklaşımlar. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 1-19.
• Kayaer, M. (2013). Çevre ve etik yaklaşımlar. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 63-76. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (26. bs.). Nobel Yayınları.
• Karataş, A. (2013). Çevre bilincinin geliştirilmesinde çevre eğitiminin rolü ve Niğde Üniversitesi Eğitim Fakültesi örneği (Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi). Ulusal Tez Merkezi Açık Erişim Sistemi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Kaya, M., & Arslan, Z. (2021). Çevre eğitimi bağlamında çevresel tutum ve çevre ahlâkı ilişkisi. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 8(2), 145–162.
• Kohlberg, L. (1984). Ahlaki gelişim üzerine denemeler/2 Ahlaki gelişimin psikolojisi . Harper & Row. Millî Eğitim Bakanlığı. (2022). Çevre eğitimi ve iklim değişikliği öğretim programı. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
• Razali, NM ve Wah, YB (2011). Shapiro-Wilk, Kolmogorov-Smirnov, Lilliefors ve Anderson-Darling testlerinin güç karşılaştırmaları. İstatistiksel modelleme ve analitik dergisi , 2 (1), 21-33.
• Nunnally, JC (1975). Psikometrik teori—25 yıl önce ve şimdi. Eğitim Araştırmacısı , 4 (10), 7-21.
• Sadık, M., & Sarı, M. (2010). Ortaokul öğrencilerinin çevreye yönelik tutumları. Fen Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 2(1), 22–38.
• Souza, ACD, Alexandre, NMC ve Guirardello, EDB (2017). Güvenilirlik ve geçerlilik değerlendirmesinde kullanılan araçların psikometrik özellikleri. Epidemiologia e servicos de saude , 26 , 649-659.
• Uzun, N., & Sağlam, N. (2006). Öğrencilerin çevre tutumlarının incelenmesi. Eğitim Bilimleri Dergisi, 31(2), 55–70.