Okul Öncesi Dönemde Dijital Teknolojilerin Bilinçli Kullanımı

Öz

Dijital teknolojiler, okul öncesi dönemde çocukların oyun, iletişim, öğrenme ve gündelik yaşam deneyimlerinde giderek daha görünür hale gelmiştir. Bu çalışma, okul öncesi dönemde dijital teknolojilerin bilinçli kullanımına ilişkin literatürü sistematik derleme yaklaşımıyla incelemeyi amaçlamaktadır. DergiPark, Google Scholar, PubMed, TR Dizin ve üniversite açık erişim sistemlerinde 2012-2025 yılları arasında yayımlanan çalışmalar taranmış; Türkçe ve İngilizce anahtar sözcükler kullanılarak ulaşılan kayıtlar PRISMA ilkeleri doğrultusunda ayıklanmıştır. Yinelenen, konu dışı ve bibliyografik bilgisi doğrulanamayan kayıtlar çıkarıldıktan sonra 13 çalışma ve kurumsal rehber bulgu sentezine dâhil edilmiştir. Bulgular, dijital teknolojilerin yaşa uygun içerik, sınırlı süre, yetişkin rehberliği ve pedagojik amaçla kullanıldığında öğrenme süreçlerini destekleyebildiğini; aşırı, pasif ve denetimsiz kullanımın ise dikkat, dil, sosyal etkileşim, fiziksel hareketlilik ve uyku düzeni açısından risk oluşturabildiğini göstermektedir. Çalışmanın özgün katkısı, okul öncesi dönem için bilinçli teknoloji kullanımını gelişimsel uygunluk, yetişkin aracılığı ve ekran dışı yaşam dengesi ekseninde açıklayan bütüncül bir model önermesidir.

Anahtar Kelimeler

• Okul öncesi eğitim
• Dijital teknoloji
• Çocuk gelişimi
• Eğitim teknolojileri
• Ekran kullanımı

The Conscious Use of Digital Technologies in the Preschool Period

Öz

Digital technologies have become increasingly visible in preschool children’s play, communication, learning, and everyday life experiences. This study aims to examine on the conscious use of digital technologies during the preschool period through a systematic review. Studies published between 2012 and 2025 were searched in DergiPark, Google Scholar, PubMed, TR Dizin, and university open-access repositories. Records identified through Turkish and English keywords were screened in accordance with PRISMA principles. After excluding duplicate, irrelevant, and bibliographically unverifiable records were excluded, 13 studies, and institutional guidelines, were included in the thematic synthesis. The findings indicate that digital technologies can support learning processes when they are used with age-appropriate content, limited duration, adult guidance, and pedagogical purpose. However, excessive, passive, and uncontrolled use may pose risks to attention, language development, social interaction, physical activity, and sleep patterns. The original contribution of this study lies in proposing an integrated model for conscious technology use in preschool education based on developmental appropriateness, adult mediation, and a balance between screen-based and screen-free daily life.

Anahtar Kelimeler

• Preschool education
• Digital technology
• Child development
• Educational technology
• Screen use

Kaynakça

1. Acar, S. B., & Bedel, E. F. (2024). Okul öncesi öğretmenlerinin dijital teknolojileri eğitsel amaçla kullanımı: Dokümantasyon, değerlendirme, veli katılımı ve iletişim süreçleri. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 8(1), 1–24.
2. American Academy of Pediatrics, Council on Communications and Media. (2016). Media and young minds. Pediatrics, 138(5), Article e20162591. https://doi.org/10.1542/peds.2016-2591
3. İnci, M. A., & Kandır, A. (2017). Okul öncesi eğitimde dijital teknolojinin kullanımıyla ilgili bilimsel çalışmaların değerlendirilmesi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(2), 1705–1724.
4. Kardeş, S. (2020). Erken çocukluk döneminde dijital okuryazarlık. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(2), 827–839. https://doi.org/10.17679/inuefd.665327
5. Kocaman-Karoğlu, A. (2016). Okul öncesi eğitimde teknoloji entegrasyonu: Dijital hikâye anlatımı üzerine öğretmen görüşleri. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry, 7(1), 175–205.
6. Madigan, S., Browne, D., Racine, N., Mori, C., & Tough, S. (2019). Association between screen time and children’s performance on a developmental screening test. JAMA Pediatrics, 173(3), 244–250. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2018.5056
7. Muppalla, S. K., Vuppalapati, S., Pulliahgaru, A. R., & Sreenivasulu, H. (2023). Effects of excessive screen time on child development: An updated review and strategies for management. Cureus, 15(6), Article e40608. https://doi.org/10.7759/cureus.40608
8. Mustafaoğlu, R., Zirek, E., Yasacı, Z., & Razak Özdinçler, A. (2018). The negative effects of digital technology usage on children’s development and health. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 5(2), 227–247. https://doi.org/10.15805/addicta.2018.5.2.0051

9. National Association for the Education of Young Children & Fred Rogers Center for Early Learning and Children’s Media. (2012). Technology and interactive media as tools in early childhood programs serving children from birth through age 8. National Association for the Education of Young Children.
10. Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., Shamseer, L., Tetzlaff, J. M., Akl, E. A., Brennan, S. E., Chou, R., Glanville, J., Grimshaw, J. M., Hróbjartsson, A., Lalu, M. M., Li, T., Loder, E. W., Mayo-Wilson, E., McDonald, S., ... Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372, Article n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
11. Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333–339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
12. Stiglic, N., & Viner, R. M. (2019). Effects of screentime on the health and well-being of children and adolescents: A systematic review of reviews. BMJ Open, 9(1), Article e023191. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2018-023191
13. Uygun, N., & Okyay, Ö. (2025). Okul öncesi öğretmenlerinin teknoloji kabulleri ile teknoloji kullanımı öz yeterlikleri arasındaki ilişki. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 23(1), 1–20.
14. World Health Organization. (2019). Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age. World Health Organization.
15. Yılmaz, H., & Arslan, E. (2024). Okul öncesi öğretmenlerinin dijital okuryazarlıkları ile okul öncesi eğitimde teknolojik araç-gereç kullanımına yönelik tutumları arasındaki ilişki. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 14(2), 345–365.
16. Zehir, H., Zehir, K., Ağgül Yalçın, F., & Yalçın, M. (2019). Okul öncesi dönemde çocukların teknolojik araç kullanımı ve ailelerin bu araçların kullanımını sınırlandırmada kullandığı stratejiler. Current Research in Education, 5(2), 88–103.