Çocuk Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Bağlamı: Araştırma Gündeminin Değişkenleri

Elif Dumanlı; Yasemin Esen

Çocuk Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Bağlamı: Araştırma Gündeminin Değişkenleri

Öz

Çocuk kitapları, çocuklara anadilinin inceliklerini öğretmekle birlikte toplumsallaştırmanın da aracıdır. Çocuk kitapları özellikle de resimli çocuk kitapları, çocuğa erken yaşta toplumsal normların ve değerlerin sunulduğu bir araç niteliği taşıdığı için toplumsal cinsiyetin inşasında önemli bir rol oynar. Erken çocukluk döneminde, toplumsal cinsiyet kimliğinin gelişiminde önemli rol oynayan çocuk kitaplarında toplumsal cinsiyete ilişkin kalıpyargılarla yüklü açık ve örtük iletiler olduğu, özellikle kadınların ve kız çocukların sınırlı rollerle ve özelliklerle betimlendiği bilinmektedir. Buna göre kadınlar genellikle ev içi bağlamlarla sınırlandırılan ve geleneksel rollerle nitelenen ikincil karakterlerdir. Erkek karakterler ise kamusal alanda (ev dışında) mesleklerini icra ederken; lider, karar verici ve kahraman olarak betimlenir. Toplumsal cinsiyete ilişkin kalıpyargıların çocuk edebiyatı yapıtlarına nasıl yansıdığını çözümlemeyi amaçlayan araştırma geleneği, 1970’li yıllarda ikinci dalga kadın hareketinin etkisiyle başlamıştır. Bu çalışmada amaç, toplumsal cinsiyet bakış açısının tarihsel süreç içinde çocuk edebiyatı eserleri üzerinde yapılan araştırmalara nasıl yansıdığı ve bu konudaki güncel tartışmalar incelenmesidir. Çocuklar için yetişkinler tarafından hazırlanan kitapların, çocukların toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin kalıplarını güçlendirebilme ya da kalıplaşmış toplumsal cinsiyet rollerine meydan okuyacak seçenekler sunarak bu kalıpları kırabilme işlevleri, günümüzde olduğu gibi gelecekte de önemli bir tartışma konusu olmaya devam edecektir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Acar-Savran, G. (2004). Cinsiyet, Toplumsal Cinsiyet, Cinsellik. G. AcarSavran (Ed.), Beden, Emek, Tarih: Diyalektik Bir Feminizm İçin içinde (s. 233-310). İstanbul: Kanat.
Avcil, C. (2020). Kesişimsellik: Feminizmde Kapsam Genişlemesine Doğru, Şarkiyat, (Cilt:4,Sayı.29) 1290-1312.
Bartholomaeus, C. (2016). ‘Girls Can Like Boy Toys’: Junior Primary School Children’s Understandings Of Feminist Picture Books, Gender and Education, (Cilt:28,Sayı:7), 935-950. DOI: 10.1080/09540253.2015.1106443.
Bhasin, K. (2003). Toplumsal Cinsiyet: Bize Yüklenen Roller. İstanbul: KADAV.
Batmaz, Ö. (2021). Resimli Çocuk Kitaplarındaki Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine Bir Bakış, Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi (Cilt:5,Sayı.1) 1-18.
Béreaud, Susan.R. (1975). Sex Role Images in French Children’s Boks, Journal of Marriage and Family (Cilt:37,Sayı.1) 194-207.
Brooks-Gunn, J./ Matthews, Wendy S. (1979). He and She: How Children Develop Their Sex-Role Identity (Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall).
Bür, B. (2019). 100 Temel Eser Listesinde Yer Alan Türk ve Dünya Masallarının Toplumsal Cinsiyet Açısından Karşılaştırılması, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun. vd...

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eğitim Üzerine Çalışmalar

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Elif Dumanlı ^* Bu kişi benim
0000-0003-1968-8119
Türkiye

Yasemin Esen ^* Bu kişi benim
0000-0003-3966-6726
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2022

Gönderilme Tarihi

6 Haziran 2022

Kabul Tarihi

17 Haziran 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 20 Sayı: 79

IZ

https://izlik.org/JA82UT64BU

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Dumanlı, E., & Esen, Y. (2022). Çocuk Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Bağlamı: Araştırma Gündeminin Değişkenleri. Eğitim Bilim Toplum, 20(79), 118-148. https://izlik.org/JA82UT64BU

AMA

1.Dumanlı E, Esen Y. Çocuk Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Bağlamı: Araştırma Gündeminin Değişkenleri. EBT. 2022;20(79):118-148. https://izlik.org/JA82UT64BU

Chicago

Dumanlı, Elif, ve Yasemin Esen. 2022. “Çocuk Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Bağlamı: Araştırma Gündeminin Değişkenleri”. Eğitim Bilim Toplum 20 (79): 118-48. https://izlik.org/JA82UT64BU.

EndNote

Dumanlı E, Esen Y (01 Haziran 2022) Çocuk Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Bağlamı: Araştırma Gündeminin Değişkenleri. Eğitim Bilim Toplum 20 79 118–148.

IEEE

[1]E. Dumanlı ve Y. Esen, “Çocuk Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Bağlamı: Araştırma Gündeminin Değişkenleri”, EBT, c. 20, sy 79, ss. 118–148, Haz. 2022, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA82UT64BU

ISNAD

Dumanlı, Elif - Esen, Yasemin. “Çocuk Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Bağlamı: Araştırma Gündeminin Değişkenleri”. Eğitim Bilim Toplum 20/79 (01 Haziran 2022): 118-148. https://izlik.org/JA82UT64BU.

JAMA

1.Dumanlı E, Esen Y. Çocuk Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Bağlamı: Araştırma Gündeminin Değişkenleri. EBT. 2022;20:118–148.

MLA

Dumanlı, Elif, ve Yasemin Esen. “Çocuk Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Bağlamı: Araştırma Gündeminin Değişkenleri”. Eğitim Bilim Toplum, c. 20, sy 79, Haziran 2022, ss. 118-4, https://izlik.org/JA82UT64BU.

Vancouver

1.Elif Dumanlı, Yasemin Esen. Çocuk Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet Bağlamı: Araştırma Gündeminin Değişkenleri. EBT [Internet]. 01 Haziran 2022;20(79):118-4. Erişim adresi: https://izlik.org/JA82UT64BU