Alternatif Eğitimin Temel Kuramları ve Uygulamaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Tekli Durum Çalışması

Simay Canlar Morkoç; Seval Fer

Alternatif Eğitimin Temel Kuramları ve Uygulamaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Tekli Durum Çalışması

Öz

Eğitim üzerine çalışan düşünürler, çocuk, öğrenme, okul, öğretmen ve öğretim gibi kavramlar etrafında insanın gelişim sürecini anlamaya çalışarak; bireylerin bağımsız, topluma faydalı, üretken ve sorumluluk sahibi kişiler olarak nasıl yetiştirilebileceğine dair kuramlar geliştirmişlerdir. Eğitime çocuk merkezli bir bakış sunan Dewey’in yaşantıya dayalı öğrenme ilkesi, Vygotsky’nin yakınsak gelişim alanı kuramı ve Freire’nin eleştirel pedagoji anlayışı, 20. yüzyılda yaygınlaşan geleneksel eğitim sistemlerinin çocuklara ulaşmakta yetersiz kaldığını savunan kişi ve kurumlar tarafından benimsenmiş ve Alternatif Eğitimin kuramsal temelleri olarak kabul edilmiştir. Bu çalışma, Alternatif Eğitimin kuramsal temellerinin günümüzdeki uygulamalarla nasıl ilişkilendiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, Türkiye’deki en köklü alternatif okullardan birinde görev yapan beş öğretmen ve öğrenim gören beş öğrenciyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Öğretmen görüşmeleri, kuramsal ilkelere bağlılık gösterilse de uygulamaların yönetimsel ve finansal sınırlılıklar nedeniyle sekteye uğrayabildiğini ortaya koymuştur. Öğrenciler ise, bu okulda geçirdikleri süre boyunca kendilerini ait hissettiklerini, bir birey olarak değer gördüklerini ve karar süreçlerine katılabildiklerini ifade etmişlerdir. Bu araştırma, alternatif eğitimde kuram ve uygulama arasındaki ilişkiyi eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Araştırma Etik Kurulu'ndan etik onay alınmıştır.

Kaynakça

Apple, M. W. (1995). Education and Power (2nd ed.). Routledge.
Apple, M. W. (2013). Can Education Change Society? Routledge.
Apple, M. W. (2015). Rethinking reproduction: Neo‐Marxism in critical education theory. Educational Theory, 65(3), 229–245. https://doi.org/10.1111/edth.12114
Apple, M. W. (2019). Ideology and Curriculum (4th ed.). Routledge.
Ardakoç, İ. (2021). Eğitimde alternatif bir model: Eğitim kooperatifleri ve kooperatif okullar. Alanyazın-CRES Journal, 2(2), 97–101. https://doi.org/10.22596/cresjournal.0202.97.101
Ayyıldız Çolak, A. (2022). Alternatif eğitim konusunda yapılmış lisansüstü eğitim tezlerinin incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(3), 877–886.
Ballard, S. C., & Bender, S. L. (2022). A systematic review of social, emotional, and behavioral interventions and outcomes for students in alternative education. Preventing School Failure: Alternative Education for Children and Youth, 66(2), 136–149. https://doi.org/10.1080/1045988X.2021.1980850
Best, M. (2024). The complex and contradictory nature of alternative education provision. Cogent Education, 11(1), 2413208. https://doi.org/10.1080/2331186X.2024.2413208

Biesta, G. (2022). Towards powerful educational knowledge: Addressing the challenges facing educational foundations, curriculum theory and Didaktik. European Educational Research Journal, 21(1), 3–13. https://doi.org/10.1177/14749041211052432
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Conover, N. (2018). Teacher effectiveness with at-risk students in alternative education settings (Doctoral dissertation, Walden University). ScholarWorks. https://scholarworks.waldenu.edu/dissertations/5998
Demir, S., & Ekşi, G. (2020). Lise öğrencilerinde okulu bırakma eğilimi ve nedenleri. Eğitim Bilimleri Dergisi, 14(2), 45–62.
Dewey, J. (1916/2018). Democracy and education (P. H. Hinchey, Critical Introduction). Myers Education Press.
Dündar, S. (2007), Alternatif Eğitimin Felsefi Temelleri ve Alternatif Okullardaki Uygulamalar [Yüksek Lisans Tezi, T.C. Marmara Üniversitesi]
Fernando, T. (2024). Embracing neurodiversity in education: A review of inclusive practices, policies, and pedagogies. SchoRes Journal of Education Research, 1(2), 75–81. https://www.schores.org/articles/SCHORES-JER-01-009
Fortems, C., Hansen, B., & Glazemakers, I. (2023). Characteristics of youth in alternative education settings: A scoping literature review. Children and Youth Services Review, 145, 106759. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2022.106759
Freire, P. (2021). Pedagogy of hope: Reliving pedagogy of the oppressed (R. R. Barr, Ed.). Bloomsbury Academic.
Gök, F., & Akar, H. (2023). Democratic community in an alternative school in Turkey: A case study of a parent-supported primary school. International Journal of Progressive Education, 19(3), 138–160. https://doi.org/10.29329/ijpe.2023.590.9
Groves, E. A., Najafichaghabouri, M., Seel, C. J., Fischer, S., Thomas, C., & Joslyn, P. R. (2023). A systematic review of group contingencies in alternative education settings. Education and Treatment of Children, 46(2), 145–164. https://doi.org/10.1007/s43494-023-00095-9
Guerrero, S., Valenciano-Valcárcel, J., & Rodríguez, A. (2024). Unveiling alternative schools: A systematic review of cognitive and social-emotional development in different educational approaches. Children and Youth Services Review, 158, 107480. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2024.107480
Karaca, E. (2018). Okul terki araştırmaları: Sistematik bir analiz çalışması. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 12(1), 99–112.
Kayan, M. F., & Kozikoğlu, İ. (2023). Eleştirel pedagoji ve eğitim programlarına yansımaları. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11, 1–11.
Kennedy, A. M., Haydon, T., & Plano Clark, V. L. (2023). Building student-teacher relationships in an alternative education setting: A qualitative interview study. Preventing School Failure: Alternative Education for Children and Youth, 67(4), 221–232. https://doi.org/10.1080/1045988X.2022.2109564
Korkmaz, S., & Öztürk Samur, A. (2022). Waldorf yaklaşımına dayalı eğitim programının okul öncesi dönemdeki çocukların yaratıcılık ve bilişsel becerilerine etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(1), 452–488. http://www.itobiad.com/tr/pub/issue/68190/880321
Köseoğlu, F., & Barut, Y. (2023). Orman okulu eğitim modelinin okul öncesi dönem çocuklarının gelişimine etkisinin incelenmesi: Samsun Canik Namiye-Mümin Erol Orman Okulu örneği. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 7(14), 141–160. https://doi.org/10.31461/ybpd.1381333
Marx, K. & Engels, F. (1998). The German Ideology. Prometheus Books: New York.
Marx, K. (2018). Ekonomik ve felsefi elyazmaları 1844 (Çev. Kenan Somer). Sol Yayınları.
Moffatt, A., & Riddle, S. (2021). Where are they now? Flexi school graduates reflect on their experiences of alternative education. International Journal of Inclusive Education, 25(13), 1463–1474. https://doi.org/10.1080/13603116.2019.1615564
Schoone, A., Bruce, J., Piggot-Irvine, E., & Turner-Adams, H. (2024). How Alternative Education teachers embarked on getting to the heart of young people’s schooling stories. International Journal of Inclusive Education, 28(11), 2590–2606. https://doi.org/10.1080/13603116.2022.2119289
Sins, P. H. M., van der Zee, S., & Schuitema, J. A. (2022). The effectiveness of alternative education: A comparison between primary Dalton schools and traditional schools on outcomes of schooling. School Effectiveness and School Improvement, 33(2), 169–197. https://doi.org/10.1080/09243453.2021.1987278
Starnawski, M., & Gawlicz, K. (2021). Parental choice, collective identity and neoliberalism in alternative education: New free democratic schools in Poland. British Journal of Sociology of Education, 42(8), 1172–1191. https://doi.org/10.1080/01425692.2021.1986669
Şahin, M. (2017). Alternatif eğitim arayışları: Başka Bir Okul Mümkün (BBOM) örneği ve topluma olası etkileri. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(40), 282–300.
Şahin, T. (2017). 3. Alternatif eğitim sahte bir alternatif midir? Eleştirel Pedagoji Dergisi, 25(4), 17–29.
Telfer-Radzat, K. (2024). Exploring alternative education: A comparison on 3 levels—Waldorf charters, non-Waldorf charters, and local public schools, as measured by the California Assessment of Student Performance and Progress. Frontiers in Education, 9, 1323535. https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1323535
United Nations. (1989). Convention on the Rights of the Child. Treaty Series, 1577, 3. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-child
Tracy, S. J., & Hinrichs, M. M. (2017). Big Tent Criteria for Qualitative Quality. In J. Matthes (Ed.), The International Encyclopedia of Communication Research Methods (pp. 1–10). John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781118901731.iecrm0016
Tomaszewska-Pękała, H., Marchlik, P., & Wrona, A. (2019). Reversing the trajectory of school disengagement? Lessons from the analysis of Warsaw youth’s educational trajectories. European Educational Research Journal, 19(5), 445-462. https://doi.org/10.1177/1474904119868866 (Original work published 2020)
Tuncer, M. (2019). Tayloring the educational approach for at-risk youth: A case study on dropout prevention. Milli Eğitim, 48(223), 38–57. Veresov, N., & Kellogg, D. (Eds.). (2019). L. S. Vygotsky’s pedological works: Volume 1. Foundations of pedology. Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-13-5950-0
Washington-Cobb, S. L. (2012). Exploring the experiences of former alternative education participants: Case studies (Doctoral dissertation, Lindenwood University). Digital Commons @ Lindenwood. https://digitalcommons.lindenwood.edu/dissertations/468
Yalçın, A. (2021). Okul terkine karşı bütüncül stratejiler ve çok boyutlu destek mekanizmaları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 27(3), 211–234.
Yin, R. K. (2016). Qualitative Research from Start to Finish (2nd ed.). New York, NY: Guilford Publications.,
Yin, R. K. (2017). Durum çalışması araştırması uygulamaları (Çev. İlhan Günbayı). Nobel Akademik Yayıncılık.
Xu, W., & Spruyt, B. (2022). ‘The road less travelled’: Towards a typology of alternative education in China. Comparative Education, 58(4), 434–450. https://doi.org/10.1080/03050068.2022.2108615

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eğitim Politikası, Eğitim Üzerine Çalışmalar (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Simay Canlar Morkoç ^*
Türkiye

Seval Fer
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

1 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

31 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

18 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 23 Sayı: 92

IZ

https://izlik.org/JA79HM99RN

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Canlar Morkoç, S., & Fer, S. (2026). Alternatif Eğitimin Temel Kuramları ve Uygulamaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Tekli Durum Çalışması. Eğitim Bilim Toplum, 23(92), 34-68. https://izlik.org/JA79HM99RN

AMA

1.Canlar Morkoç S, Fer S. Alternatif Eğitimin Temel Kuramları ve Uygulamaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Tekli Durum Çalışması. EBT. 2026;23(92):34-68. https://izlik.org/JA79HM99RN

Chicago

Canlar Morkoç, Simay, ve Seval Fer. 2026. “Alternatif Eğitimin Temel Kuramları ve Uygulamaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Tekli Durum Çalışması”. Eğitim Bilim Toplum 23 (92): 34-68. https://izlik.org/JA79HM99RN.

EndNote

Canlar Morkoç S, Fer S (01 Ocak 2026) Alternatif Eğitimin Temel Kuramları ve Uygulamaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Tekli Durum Çalışması. Eğitim Bilim Toplum 23 92 34–68.

IEEE

[1]S. Canlar Morkoç ve S. Fer, “Alternatif Eğitimin Temel Kuramları ve Uygulamaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Tekli Durum Çalışması”, EBT, c. 23, sy 92, ss. 34–68, Oca. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA79HM99RN

ISNAD

Canlar Morkoç, Simay - Fer, Seval. “Alternatif Eğitimin Temel Kuramları ve Uygulamaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Tekli Durum Çalışması”. Eğitim Bilim Toplum 23/92 (01 Ocak 2026): 34-68. https://izlik.org/JA79HM99RN.

JAMA

1.Canlar Morkoç S, Fer S. Alternatif Eğitimin Temel Kuramları ve Uygulamaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Tekli Durum Çalışması. EBT. 2026;23:34–68.

MLA

Canlar Morkoç, Simay, ve Seval Fer. “Alternatif Eğitimin Temel Kuramları ve Uygulamaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Tekli Durum Çalışması”. Eğitim Bilim Toplum, c. 23, sy 92, Ocak 2026, ss. 34-68, https://izlik.org/JA79HM99RN.

Vancouver

1.Simay Canlar Morkoç, Seval Fer. Alternatif Eğitimin Temel Kuramları ve Uygulamaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Tekli Durum Çalışması. EBT [Internet]. 01 Ocak 2026;23(92):34-68. Erişim adresi: https://izlik.org/JA79HM99RN