12 Eylül Sonrası Öğretmen Örgütlenmesi Süreci (Dernekten Sendikaya)

Yıl 2026, Cilt: 24 Sayı: 93 , 137 - 168 , 01.04.2026

Mustafa Demir

https://izlik.org/JA64EN85DM

Öz

Bu çalışmanın amacı, 12 Eylül 1980 Darbesinden sonra kamu çalışanlarının örgütsüzleştirilmesine karşı başlatılan öğretmen örgütlenmesi ve bu örgütlenme çabaları sonunda yayımlanmaya başlayan abece Dergisi ve bu derginin çevresinde toplananların kurduğu EĞİT-DER’in, kuruluş aşamalarına dair bilgilerin verilmesidir. Ayrıca bu bilgiler verilirken, abece Dergisi’ni çıkarıp EĞİT DER’i kuranların amacı ve hedefi olan “kamu çalışanlarının sendikalaşma” sürecinin ilkleri olan Eğitim ve Bilim İşgörenleri Sendikası (EĞİTİM-İŞ) ile Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (EĞİT-SEN) kuruluş süreçlerini de anlatmaktır. Yani bu çalışma abece Dergisi’ni çıkarma girişimlerinin başlamasından, Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (EĞİT-SEN) kuruluş aşamasının tamamlanması zaman aralığını kapsamaktadır. Ancak yazının giriş bölümünde, öğretmen örgütlenmesinin tarihsel bilgilerine kısaca yer verilmiştir

Anahtar Kelimeler

12 Eylül , dergi , dernek , sendika , örgütsüzleştirme.

Kaynakça

• Abece Dergisi. (t.y.). Abece Dergisi (Sayı 1, 20–24, 33–34, 38, 42–43, 47).
• Akyüz, Y. (1980). Öğretmen örgütlenmesi (Türkiye, Fransa, İsviçre’de ve uluslararası düzeyde): Kuruluşlar, etkinlikler, sorunlar. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları.
• Akyüz, Y. (2013). Türk eğitim tarihi. Pegem Akademi.
• Altunya, N. (2015). Türkiye’de öğretmen örgütlenmesi. Eğitim-İş Yayınları.
• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi. (t.y.). Madde 11.
• Avrupa Sosyal Şartı. (t.y.). Bölüm 1.
• Bozkurt, A. (2000). 12’den 12’ye. Eğitim-Sen Yayınları.
• Çelenk, H. (1974). Hukuk yazıları. TÖB-DER Yayınları.
• Eğitimciler Derneği (EĞİT-DER). (1988). Tüzük.
• Eğitimciler Derneği (EĞİT-DER). (t.y.). Kuruluş dönemi çalışma raporu.
• Evrensel Gazetesi. (2010, 15 Kasım). Eğit-Der’den Eğit-Sen’e. https://www.evrensel.net/haber/179087/egit-der-den-egit-sen-e
• ILO Anayasası. (t.y.). Önsöz.
• İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi. (t.y.). Madde 23/4.
• Kemal Yalçın. (2007, 30 Kasım). Bir zamanlar TÖB-DER vardı. http://www.kemalyalcin.com Philadelphia Bildirgesi. (t.y.).
• T.C. Anayasası. (1982). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası.
• Türkiye Cumhuriyeti. (1983). Dernekler Kanunu (Kanun No. 2908, 7 Ekim 1983).
• Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO). (1948). Örgütlenme özgürlüğü ve örgütlenme hakkının korunması sözleşmesi (No. 87).
• Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO). (1949). Örgütlenme ve toplu pazarlık hakkı sözleşmesi (No. 98).
• Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO). (1971). İşçi temsilcileri sözleşmesi (No. 135).
• Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO). (1975). İnsan kaynaklarının geliştirilmesi sözleşmesi (No. 142).
• Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO). (1976). Üçlü danışma (uluslararası çalışma standartları) sözleşmesi (No. 144).
• Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO). (1978). Kamu hizmetinde örgütlenme hakkı ve istihdam koşullarının belirlenmesi sözleşmesi (No. 151).
• Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO). (1982). İş ilişkisinin sona erdirilmesi sözleşmesi (No. 158).
• UNESCO & ILO. (1974). Öğretmenlerin statüsüne ilişkin tavsiye kararı.