The Effect of the Lack of Written Form Requirement on the Validity of Consent

Yıl 2025, Cilt: 29 Sayı: 2, 995 - 1020, 22.12.2025

Funda Kaya Bozok

https://doi.org/10.60002/ebyuhfd.1566503

Öz

Yazılı Şekil Şartı Eksikliğinin Rızanın Geçerliliği Üzerindeki Etkisi

Öz

Rıza, maddi ceza hukuku sisteminin en tartışmalı konularından biridir. Rızanın hukuki niteliği, neticeleri, geçerli bir rızanın bünyesinde bulunması gereken şartlar gibi hususlar güncelliğini her zaman koruyan sorunlar arasındadır. Doktrinde rızanın geçerlilik şartları genel olarak; ilgilinin mutlak şekilde tasarruf gösterebileceği bir hakkının olması, rıza açıklamaya ehil olması ve rızanın açıklanması şeklinde üç başlık altında tasnif edilmektedir. Bu şartlardan rızanın açıklanması çalışma konumuzun esasını oluşturmaktadır. Kural olarak rıza beyanı, hiçbir şekli şarta tabii değildir. Dolayısıyla rızanın yazılı, sözlü, açık veya örtülü bir şekilde açıklanması rızanın geçerliliği için önemli değildir. Bununla birlikte kanun koyucu bazı durumlarda rıza açıklamasını belli bir şekil şartına tabii kılabilmektedir. İşte bunlardan biri, rızanın yazılı olarak açıklanmasının arandığı hallerdir. Çalışma kapsamında öncelikle rızanın suça etkisi incelenmiştir. Nitekim bu konu, şekil şartına uyulmadan yapılan rıza açıklamasının ceza hukuku sorumluluğu üzerindeki etkisi hususunda yapılacak değerlendirmede önem arz etmektedir. Çalışmada rızanın yazılı açıklanması şartının arandığı mevzuattaki düzenlemelere yer verilerek, bu şarta uyulmamasının rızayı geçersiz hale getirip getirmeyeceği açıklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

rıza , geçerlilik şartı , rıza açıklaması , yazılı şekil , ceza sorumluluğu

Kaynakça

• Akgül Kalkanan, Esin, “Analysis of The High Court Decisions on Informed Consent Cases In Turkey From A Forensic Point of View”, Journal of Scientific Perspectives, Vol. 3, Issue 3, 2018.
• Altunkaş, Aysun, İnsan Üzerinde Deney ve Deneme Suçları (Tck M. 90), Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi SBE, 2011. Arı, Şükrü, İlgilinin Rızasının Hekimin Cezai Sorumluluğuna Etkisi, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2024. Artuk, Mehmet Emin/Gökçen, Ahmet/Alşahin, M. Emin/Çakır, Kerim, Ceza Hukuku Genel Hükümler, 11. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2017.
• Aydın, Murat, Tıbbi Müdahale Olarak Organ ve Doku Nakli ve Ceza Sorumluluğu, 1. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2008.
• Bandır, Oğuz/Elibol, Can Eralp, “İnsan Üzerinde Deney Suçu (TCK m. 90/1)”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. XXV, S. 4, 2021, s. 705-747.
• Bayındır, Sinan, “İnsan Üzerinde Deney ve Deneme Suçları (TCK. m. 90)”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 24, S. 1, 2018, s. 77-121.
• Bergelson, Vera, “The Defense of Consent”, The Oxford Handbook of Criminal Law, Markus D. Dubber/Tatjana Hörnle, Oxford University Press, Oxford 2014.
• Cankurt, Ezgi, Tıbbi Müdahale ve İnsan Üzerinde Deney Bağlamında İlgilinin Rızası, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi SBE, 2018.
• Centel, Nur/Zafer, Hamide/Yenerer Çakmut, Özlem, Türk Ceza Hukukuna Giriş, 9. Baskı, Beta Yayınevi, İstanbul 2016. Demirbaş, Timur, Ceza Hukuku Genel Hükümler, 19. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2024.
• Demirel, Muhammed, “Ceza Hukukunda Rızanın İki Boyutu: Tipikliğe Engel Olan Rıza ve Hukuka Uygunluk Nedeni Olan Rıza”, İstanbul Hukuk Mecmuası, C. 78, S. 3, 2020, s. 1469-1523.
• Dülger, Murat Volkan, Ceza Hukuku Genel Hükümler, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2023.
• Ekici Şahin, Meral, Ceza Hukukunda Rıza, 1. Baskı, 12 Levha Yayıncılık, İstanbul 2012.
• Erdoğan, Oğuz, Rızanın Ceza Hukuku Sorumluluğu Üzerindeki Etkisi, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2021.
• Erman, Barış, Ceza Hukukunda Tıbbi Müdahalelerin Hukuka Uygunluğu, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2003.
• Eşitli, Ezgi Aygün, İnsan Üzerinde Deney ve Deneme Suçları, 1. Baskı, Yetkin Yayıncılık, İstanbul 2012.
• Güner, Uğur, “Hak Sahibinin İzni Olmaksızın Eserin Umuma İletilmesi Suçu”, Ankara Üni. Hukuk Fak. Dergisi, C. 65, S. 4, 2016, s. 1925-1950. Hafızoğulları, Zeki, “Fikir Ve Sanat Eserlerinin Cezai Himayesi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 48, S. 1, 1999, s. 1-14.
• Hakeri, Hakan, Ceza Hukuku Genel Hükümler, 30. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2024.
• Hakeri, Hakan, Tıp Hukuku, Cilt I, 25. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2022.
• Jescheck, Hans Heinrich/Weigend, Thomas, Lehrbuch des Strafrechts, Allegemeiner Teil, Berlin 1996.
• Koca, Mahmut/Üzülmez, İlhan, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 16. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2023.
• Koca, Mahmut/Üzülmez, İlhan, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 7. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2020.
• Kühl, Kristian, Strafrecht Allgemeiner Teil, 6. Auflage, Verlag Vahlen, München 2008.
• Mezger, Edmund, Strafrecht Ein Lehrbuch, Verlag Von Duncker & Humbolt, Berlin 1949.
• Özbek, Veli Özer/Doğan, Koray/Bacaksız, Pınar, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 18. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2023.
• Özderyol, Teknail, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda Düzenlenen Suçlar, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2006.
• Özgenç, İzzet, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 20. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2024.
• Özgenç, İzzet, “Tıbbi Müdahale Dolayısıyla Cezaî Sorumluluk”, Prof. Dr. Hüseyin Ülgen’e Armağan İkinci Cilt, Vedat Kitapçılık, 2007.
• Roxin, Claus, Strafrecht Allgemeiner Teil Band 1: Grundlagen. Der Aufbau der Verbrechenslehre, 4. Auflage, C.H.BECK, München 2006.
• Şahin, Cumhur/Göktürk, Neslihan, Ceza Muhakemesi Hukuku, 14. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2023. Thommen, Marc, Consent (Civil Law), 2024, https://www.elgaronline.com/display/book/9781789902990/b-9781789902990.consent.civil.law.xml E. T. 02.10.2024.
• Turan, Selcen, Fikir ve Sanat Eserlerinin Cezai Himayesi, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2012.
• Turanlı Özcan, Asiye Merve, Ceza Hukukunda İlgilinin Rızası, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi SBE, 2018.
• Wessels, Johannes/Beulke, Werner, Strafrecht Allgemeiner Teil, Die Straftat und ihr Aufbau, 39. Auf., C. F. Müller, Heidelberg 2007.
• Yazıcıoğlu, Yılmaz, Fikri Mülkiyet Hukukundan Kaynaklanan Suçlar, 1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2009.
• Yenidünya, Ahmet Caner, “5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda Düzenlenen Manevi Ve Mali Haklara Tecavüz Suçları”, EÜHFD, C. X, S. 3-4, 2006, s. 237-272.
• Zafer, Hamide, Ceza Hukuku Genel Hükümler (TCK m. 1-75), 4. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul 2015.