2024/2853 Sayılı Yeni Ürün Sorumluluğu Direktifi’nin Getirdiği Esaslı Değişikliklerin Değerlendirilmesi

Öz

Avrupa Birliği hukukunda, kırk yıl önce yürürlüğe girmiş olan 85/374 sayılı Direktif’in dijital çağın koşullarına ve döngüsel ekonomiye uyarlanabilmesi gerekliliği nedeniyle, Direktif üzerinde oldukça kapsamlı bir revizyona gidilmiştir. Bunun sonucunda 2024/2853 sayılı Yeni Ürün Sorumluluğu Direktifi 9 Aralık 2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yeni düzenleme ile yazılım ürün kapsamına dahil edilmiş, özgür ve açık kaynak yazılımlar kapsam dışı bırakılmış, ürün üzerinde imalatçının kontrolünün bulunacağı durumlar düzenlenmiş, ispat yükünün dağılımı ve delillerin açıklanması konusunda zarar gören lehine değişiklikler yapılmış, sorumlu muhatapların çevresi genişletilmiş, zarar için azami ve asgari sınırlar kaldırılarak tazmin edilecek zarar türleri artırılmıştır. Bu gibi esaslı değişikliklerin yanında daha birçok hususta değişikliğe gidilmiştir. Avrupa Birliği ülkelerinde olduğu gibi Türk hukukunda da Avrupa Birliği hukukuna uyum amacı kapsamında, Yeni Ürün Sorumluluğu Direktifi’ne uyumlu düzenlemeler yapılması gerekmektedir. Bu çalışmada Direktif için temel nitelikte olan; ürün olarak yazılım, imalatçının kontrolü kavramı, ispat yükünün dağılımı ve delillerin açıklanması, sorumluların kim olduğu, zararın kapsamı ile ilgili açıklamalar ve değerlendirmeler yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• İmalatçının Kontrolü
• Özgür ve Açık Kaynak Yazılım
• 2024/2853 sayılı Ürün Sorumluluğu Direktifi
• İspat Yükü
• Delillerin Açıklanması

Evaluation of the Substantive Changes Introduced by the New Product Liability Directive no. 2024/2853

Öz

Due to the need to adapt Directive 85/374, which entered into force forty years ago, to the conditions of the digital age and the circular economy, a very comprehensive revision was made on Directive. As a result, the New Product Liability Directive 2024/2853 entered into force on December 9, 2024. With the new regulation, software has been included in the scope of the product, free and open source software is excluded from the scope, situations where the manufacturer has control over the product have been regulated, amendments have been made in favor of the injured party regarding the distribution of the burden of proof and the disclosure of evidence, the circle of liable persons has been expanded, and the types of damages to be compensated have been increased by removing the maximum and minimum limits for damages. In addition to such fundamental amendments, many other amendments have been made. As is the case in the European Union countries, Turkish law also needs to be harmonized with the New Product Liability Directive within the scope of harmonization with the European Union law. In this study, explanations and evaluations will be made on software as a product, control of the manufacturer, distribution of the burden of proof and disclosure of evidence, the circle of liable persons, and the scope of damages, which are fundamental for the Directive.

Anahtar Kelimeler

• Manufacturer’s Control
• Free and Open Source Software
• Directive 2024/2853 on Liability for Defective Product
• Burden of Proof
• Disclosure of Evidence

Kaynakça

1. KAYNAKÇA Aldemir Toprak, İpek Betül, “Komisyon’un COM (2020) 64 Final Raporu Işığında Yapay Zekânın Hatalı İşleyişi ile İlgili Ürün Sorumluluğu Hukukuna İlişkin Düşünceler”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 27, S. 1, 2021, s. 741-53.
2. Arat, Ayşe, Ürün Sorumluluğunda Ürün Kavramı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2024.
3. Arat, Ayşe/Akıncı Elif, “2022/0302 Sayılı Avrupa Birliği Yeni Ürün Sorumluluk Direktif Teklifinin Getirdikleri Üzerine Bir Değerlendirme”. İstanbul Hukuk Mecmuası / Istanbul Law Review, C. 82, S. 2, 2024, s. 363-407.
4. Atamer, Yeşim M./ Kurtulan Güner Gökçe, “Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu ile İmalatçının Sorumluluğu Konusu Türk Hukuku Açısından Çözülmüş müdür?”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 70, S. 2, 2021, s. 543-88.
5. Brenner, Raphael, “Software im Fokus der neuen Produkthaftungsrichtlinie”, RDİ, 2024, s. 345-52.
6. Bruyne, Jan De/Gool Elias Van /Gils Thomas, “Tort Law and Damage Caused by AI Systems”, Artificial Intelligence and the Law, editör Jan De Bruyne/Cedric Vanleenhove, 1. bs, Intersentia, 2021, s. 359-404.
7. Cahn, Andreas, “Produkthaftung für verkörperte geistige Leistungen”, NJW, 1996, s. 2899-2905.
8. Çelt, Damla Özden, “Ürün Sorumluluğunda Yaşanan Güncel Gelişme: 7223 Sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 7, S. 1, 2021, s. 73-114.

9. Decker, Michael, “Adaptive Robotik und Verantwortung”, Intelligente Agenten und das Recht, editör Sabine Gless ve Kurt Seelmann, Nomos Verlagsgesellschaft, 2016, s. 21-44.
10. Demir, Bahadır, “Aracı Hizmet Sağlayıcılarının Hukuki Sorumluluğu”, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14, 2024, s. 1783-1817.
11. Demirkol, Neslihan, Otonom Kara Araçları ve Cezai Sorumluluk, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024.
12. Doğan, Erdem, Yapay Zekanın Hukuki Statüsü ve Sorumluluğu, Seçkin Yayınevi, Ankara 2022.
13. Ebers, Martin, “Autonomes Fahren: Produkt- und Produzentenhaftung (Autonomous Driving: Producer’s Liability)”, Autonomes Fahren Rechtsfolgen, Rechtsprobleme, technische Grundlagen, editör Bernd H. Oppermann ve Jutta Stender-Vorwachs, C.H.Beck, München 2017.
14. Eren, Fikret, Borçlar Hukuku Özel Hükümler. 11. bs. Legem Yayınevi, Ankara 2023.
15. Erlüle, Fulya, “Yapımcının Sorumluluğu”, MÜHFHAD, C. 14, S. 4, s. 303-338.
16. European Commission, Evaluation of the Council Directive 85/374/EEC on the Approximation of Laws, Regulations and Administrative Provisions of the Member States Concerning Liability for Defective Products SWD (2018) 157 Final, 2018 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52018SC0157#footnoteref56 Erişim Tarihi: 15.09.2023.
17. European Commission, Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on liability for defective products, European Commission, COM (2022) 495, 2022 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52022PC0495 Erişim Tarihi: 09.10.2024.
18. European Commission, Proposal for a Directive of The European Parliament and of The Council on adapting non-contractual civil liability rules to artificial intelligence (AI Liability Directive) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52022PC0496 Erişim Tarihi: 09.08.2024.
19. European Parliament, Legislative Resolution of 12 March 2024 on the Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on Liability for Defective Products, COM (2022) 0495 C9-0322/2022 – 2022/0302(COD) https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2024-0132_EN.html Erişim Tarihi: 10.10.2024.
20. Fellmann, Walter, “Bundesgesetz über die Produktehaftpflicht (Produktehaftpflichtgesetz, PrHG)”, Basler Kommentar, Obligationenrecht I Art 1-529, editör Heinrich Honsell, Nedim Peter Vogt, ve Wolfgang wiegand, 6. Auflage, Helbing Lichtenhahn Verlag, Basel 2015.
21. ———, “Haftpflichtrecht im Zeichen der Digitalisierung”, Haftung und Versicherung (HAVE), 2021, s. 105-11. Fellmann, Walter/ von Büren-von Moos Gabrielle, Grundriss der Produktehaftpflicht, Stämpfli Verlag, Bern 1993. Förster, Christian, “BGB § 823 Schadensersatzpflicht”, BeckOK BGB, editör Wolfgang Hau ve Roman Poseck, 61. Auflage, C.H. Beck, München 2022.
22. ———, “ProdHaftG”, BeckOK BGB, editör Wolfgang Hau ve Roman Poseck, 61. Auflage, C.H. Beck, München 2022. Frank Peter Schuster, “Providerhaftung und der Straßenverkehr der Zukunft”, Autonome Systeme und neue Mobilität, editör Eric Hilgendorf, Nomos Verlagsgesellschaft mbH & Co. KG, 2017, s. 49-64. Güçlütürk, Osman Gazi, Yapay Zeka ve Verinin Kullanımı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2022. Haase, Martin/Müller Anne-Kathrin, “Haftungsrechtliche Aspekte des 3D-Drucks (additive Fertigung) – Teil”, InTeR, s. 65-71.
23. Hacker, Philipp, “The European AI Liability Directives –Critique of a Half-Hearted Approach and Lessons for the Future”, 2022.
24. Handorn, Boris, “Die geplante Revision des europäischen Produkthaftungsrechts (auch) für Medizinprodukte”, MPR, 2023, s. 16-24.
25. Handorn, Boris/Juknat Ulrich, “KI und Haftung bei Medizinprodukten”, MPR, 2022, s. 77-89.
26. Havutçu, Ayşe, Türk Hukukunda Örtülü Bir Boşluk: Üreticinin Sorumluluğu, Seçkin Yayınevi, Ankara 2005.
27. Hess, Hans-Joachim, Produktehaftpflichtgesetz (PrHG) Bundesgesetz über die Produktehaftpflicht vom 18. Juni 1993, 3. überarbeitete und ergänzte Auflage, Stämpfli Verlag, Bern 2016.
28. Hilgendorf, Eric/Hötitzsch Sven/Lutz Lennart S., ed. Rechtliche Aspekte automatisierter Fahrzeuge. 1. Auflage. Robotik und Recht, Band 5. Nomos, Baden-Baden 2015.
29. Kanışlı, Erhan, “Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu (ÜGTDK) Uyarınca Üreticinin Sorumluluğu”, İstanbul Hukuk Mecmuası, C. 78, S. 3, 2020, s. 1413-68.
30. Kapoor, Arun, ed. Produkthaftungsgesetz: Kommentar, C.H. Beck, München 2023.
31. Katzenmeier, Christian, “Gesetz über die Haftung für fehlerhafte Produkte (Produkthaftungsgesetz – ProdHaftG)”, Schuldrecht: §§ 662-853, ProdHaftG, editör Barbara Dauner-Lieb ve Werner Langen, 3. Auflage, Nomos, Baden-Baden 2016.
32. Keskin, A. Dilşad, “TKHK Değişik m. 48 Hükmü Çerçevesinde Aracı Hizmet Sağlayıcının Tüketiciye Karşı Sorumluluğu”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 26, S. 3, 2022, s. 119-44.
33. Kırca, Çiğdem, Ürün Sorumluluğu, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara 2007.
34. Kurt, Leyla Müjde, “Avrupa Birliği Ürün Sorumluluğu Direktifi ve Yeni Direktif Önerisi Işığında Türk Hukukunda Ürün Sorumluluğunda Sorumlu Kişilerin Belirlenmesi”, Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, C. 22, S. 2, 2023, s. 359-92.
35. Lehmann, Michael, “Produkt- und Produzentenhaftung für Software”, NJW, 1992, s. 1721-25.
36. Leupold, Andreas/Wiebe Andreas/Glossner Silke, “Künstliche Intelligenz”, IT-Recht: Recht, Wirtschaft und Technik der digitalen Transformation, editör Andreas Leupold, Andreas Wiebe, ve Silke Glossner, 4. überarbeitete und erweiterte Auflage, C.H. Beck, München 2021.
37. Mayrhofer, Ann-Kristin, “Product liability in the age of AI — Proposal for a ‘two track’ solution”, Revista Electrónica de Direito, 33, 2024, s. 105-27.
38. Meyer, Lennart, “Produkthaftung beim Erwerb von Drittanbieterprodukten auf Online-Marktplätzen - Mehr Schutz und Transparenz durch den Kommissionsentwurf einer neuen Produkthaftungsrichtlinie?”, RDİ, 2023.
39. Müller, Stefan, “Produktfehler und Beweisregeln nach dem Kommissionsvorschlag zur Novellierung des EU-Produkthaftungsrechts”, InTeR, 2024, s. 6-12.
40. Oechsler, Jürgen, “Gesetz über die Haftung für fehlerhafte Produkte (Produkthaftungsgesetz-ProdHaftG”, Staudinger BGB-§§ 826-829; ProdHaftG, editör Julius von Staudinger ve Johannes Hager. De Gruyter, Berlin 2021.
41. ———, “Produkthaftung beim 3D-Druck”, NJW, 2018, s. 1568-72.
42. Oğuzer, Pelin, Avrupa Birliği ve Türk Hukukunda Üreticinin Sorumluluktan Kurtuluş Sebepleri, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2020.
43. Okur, Sinan, Otonom Araçlarda Sözleşme Dışı Hukuki Sorumluluk, Adalet Yayınevi, Ankara 2021.
44. Özçelik, Şemsi Barış, “Yapay Zekanın Veri Koruma, Sorumluluk ve Fikri Mülkiyet Açısından Ortaya Çıkardığı Hukuki Gereksinimler”, Adalet Dergisi, S. 66, 2021, s. 87-116.
45. Öztan, Bilge, İmalatçının Sorumluluğu, Turhan Kitabevi, Ankara 1982.
46. Paal, Boris, “Höhe des Ersatzes immaterieller Schäden nach Art. 82 DS-GVO”, NJW, 2022, s. 3673-79.
47. Philipp, Otmar, “Verbraucherschutz: Änderung der Produkthaftungsrichtlinie”, EuZW, 2024, 492.
48. Piovano, Christian/Hess Christian, “More obligations, more rights: How the new EU Product Liability Directive changes the rules for economic operators and consumers (Part 1)”, IWRZ, S. 5, 2024, s. 206-12.
49. Polat, Cemre, Sözleşme Dışı Sorumluluk Hukukunda Otonom Sistemler, Yetkin Yayıncılık, Ankara 2022.
50. Reese, Jürgen, “Produkthaftung und Produzentenhaftung für Hard– und Software”, DStR, 1994, s. 1121-27.
51. Rey, Heinz, Ausservertragliches Haftpflichtrecht, 4. Auflage, Schulthess, Zürich 2008.
52. Schöttle, Hendrik, “Cyber Resilience Act, Produkthaftungsrichtlinie und andere Baustellen für die Open Source Communities”, ZfPC, 2023, 215.
53. Schrader, Paul, “Haftung für fehlerhaft zugelieferte Dienste in Fahrzeugen”, NZV, S. 11, 2018, s. 489-536.
54. Schucht, Carsten, “Der Einfluss des Produktsicherheits- auf das Produkthaftungsrecht – eine Analyse anhand des Entwurfs einer EU- Produkthaftungsrichtlinie”, InTeR, 2023, s. 71-79.
55. Schulz, Thomas, “Sicherheit im Straßenverkehr und autonomes Fahren”, NZV, 2017, s. 548-53.
56. Spindler, Gerald, “Die Vorschläge der EU-Kommission zu einer neuen Produkthaftung und zur Haftung von Herstellern und Betreibern Künstlicher Intelligenz”, Computer und Recht, C. 38, S. 11, 2022, s. 689-704.
57. ———, “Roboter, Automation, künstliche Intelligenz, selbst-steuernde Kfz – Braucht das Recht neue Haftungskategorien?”, Computer und Recht, C. 31, S. 12, 2015, s. 766-776.
58. Straub, Wolfgang, Softwareschutz: Urheberrecht, Patentrecht, Open Source, 2. Auflage, Dike, Zürich 2024.
59. Şahan, Gökhan, Bilgisayar Programı İmȃl Sözleşmesi, Yetkin Yayıncılık, Ankara 2016.
60. Taschner, Claudius/Frietsch Edwin, Produkthaftungsgesetz und EG-Produkt-haftungsrichtlinie Kommentar, 2. Auflage, C.H. Beck, München 1990.
61. Türkdoğan, Ahmet Furkan, Teknik ve Hukuki Boyutlarıyla “CE” İşareti, Adalet Yayınevi, Ankara 2021.
62. Ünal, Akın/Kalkan Arif, “Türk Hukukunda Ürün Sorumluluğu Üzerine Olan ve Olması Gereken Hukuka Dair Genel Düşünceler”, TAAD, S. 39, 2019, s. 45-77.
63. Veldt, Gitta, “The New Product Liability Proposal – Fit for the Digital Age or in Need of Shaping Up? An Analysis of the Draft Product Liability Directive”, EuCML, 2023, s. 24-31.
64. Wachenfeld, Walther/Winner, Hermann, “Lernen autonome Fahrzeuge?”, Autonomes Fahren, editör Markus Maurer, J. Christian Gerdes, Barbara Lenz, ve Hermann Winner, Springer Verlag, Berlin 2016, s. 466-86.
65. Wagner, Gerhard, “BGB § 823 Schadensersatzpflicht”, Münchener Kommentar zum BGB, 9. Auflage, C.H. Beck, München 2024.
66. ———, “Gesetz über die Haftung für fehlerhafte Produkte (Produkthaftungsgesetz – ProdHaftG)”, Münchener Kommentar zum BGB, 8. Auflage, C.H. Beck, München 2020.
67. ———, “Liability Rules for the Digital Age: – Aiming for the Brussels Effect –”, Journal of European Tort Law, C. 13, S. 3, 2023, s. 191-243.
68. ———, “Produkthaftung für das digitale Zeitalter – ein Paukenschlag aus Brüssel”, Juristen Zeitung, C. 78, S. 1-2, 2023, s. 1-52.
69. Wiebe, Gerhard/Daelen, Johannes, “Der Cyber Resilience Act aus produktsicherheitsrechtlicher Perspektive”, EuZW, 2023, s. 257-63.
70. Wuyts, Daily, “The Product Liability Directive – More than two Decades of Defective Products in Europe”, Journal of European Tort Law 5, S. 1, 2014, s. 1-34.
71. Yağmur, Setenay/Doğan, Mazlum, “Aracı Hizmet Sağlayıcının Elektronik Ticaret Platformundaki Ayıplı Üründen Sorumluluğu”, Terazi Hukuk Dergisi, S. 209, 2024, s. 110-19.
72. Yazıcı, Ayşe Nur Merve, Otonom Araçların Sebep Olduğu Zararlardan Üreticinin Kusursuz Sorumluluğu, Adalet Yayınevi, Ankara 2023.
73. Yazıcı Çakmak, Ayşe Nur Merve, “Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu (ÜGTDK) Kapsamında Sorumlu Kişilerin Kim Olduğu Sorunu”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 32, S. 4, 2024, s. 2611-59.
74. Yıldırım, Mustafa Fadıl, Standart Bilgisayar Program Devir Sözleşmeleri (Paket Yazılım Sözleşmeleri), İstanbul, 1999.
75. Zech, Herbert, “Haftung für Trainingsdaten Künstlicher Intelligenz”, NJW, 2022, s. 502-7.
76. Zirnstein, Yannick, “Der Entwurf des Cyber Resilience Act”, Computer und Recht, C. 38, S. 11, 2022, s. 707-14.