Yapay Zekâ Programları Yolu İle Arabuluculuğun Mümkün Olup Olmayacağının Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 29 Sayı: 2, 1329 - 1349, 22.12.2025

Özlem Bora

https://doi.org/10.60002/ebyuhfd.1664878

Öz

Yapay zeka teknolojileri, konuşma, görsel algılama, farklı dilleri tercüme etme ve karar verme gibi insan zekası gerektiren görevleri yerine getirebilen bir bilgisayar sistemlerini içerir. Yapay zeka, her alanda olduğu gibi hukuk sistemleri ve dolayısıyla hukuk ile doğrudan ya da dolaylı bağlantılı tüm profesyoneller için de önemli bir dönüm noktasıdır. Ancak, yapay zeka teknolojileri günümüzde öylesine sonsuz ve bilinmez bir kavramdır ki öğretide “sonu gözükmeyen bir galaksiye” benzetilmiştir. Toplumun bir kısmı birçok mesleğin yok olmasına neden olacağı varsayımıyla yapay zekayı bir tehdit olarak algılarken, bir kısmı da mesleklerin yeniden tanımının yapılmasına kadar etkili olacak faydalı bir oyun kurucu olarak görmektedir. Çalışmamızda her iki bakış açısını da bir kenara bırakarak, yapay zekanın özellikle arabuluculuk özelinde entegrasyonu, potansiyeli, zorlukları ve bu dönemdeki belirsizlikler üzerinde durulacaktır. Çalışmamızda gelecekteki arabuluculuk uygulamalarında yapay zeka teknolojileri sayesinde nasıl bir evrim yaşanacağı konusunda bir öngörü oluşturulmaya çalışılacaktır.
Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP), yargı sürecinin bilişim teknolojileri ile desteklenmesinde önemli bir rol oynamakla birlikte, yargılamalarda kullanılan yapay zeka destekli bir program olarak kabul edilemez. T.C. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanlığı ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı iş birliği ile hazırlanan 2021-2025 yıllarına ait Ulusal Yapay Zeka Stratejisi, 2021/18 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. İlgili Genelge'de sürdürülebilir kalkınma için yapay zeka teknolojilerinden yararlanmanın elzem olduğu belirtilmiştir. Bu doğrultuda yapılacak çalışmaların uzun soluklu olarak planlandığı değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

arabuluculuk , müzakere , e-arabulucu , hukuk otomasyonu , yapay zeka

An Assessment Of The Feasibility Of Mediation Through Artificial Intelligence Programs

Öz

Artificial intelligence (AI) technologies encompass computer systems capable of performing tasks requiring human intelligence, including speech processing, visual perception, language translation, and decision-making. As in many other fields, AI represents a significant turning point for legal systems and, consequently, for all professionals directly or indirectly engaged with the law. However, AI technologies remain an expansive and largely unknown concept, likened in legal scholarship to “a galaxy with no end in sight”. While some view artificial intelligence as a threat, fearing the displacement of numerous professions, others regard it as a transformative force that will redefine professional roles. This study sets aside these perspectives to focus specifically on the integration of AI into mediation, examining its potential, challenges, and the uncertainties surrounding its adoption. It further seeks to provide insights into how AI technologies may shape the future of mediation practices.
Although the National Judiciary Informatics System (UYAP) plays a crucial role in integrating information technologies into the judicial process, it cannot be classified as an AI supported programme used in adjudication. The 2021–2025 National Artificial Intelligence Strategy, developed in collaboration with the Digital Transformation Office of the Presidency of Türkiye and the Ministry of Industry and Technology, was enacted through Presidential Circular No. 2021/18. This Circular emphasises the necessity of leveraging AI technologies for sustainable development and indicates that related initiatives are planned as long-term undertakings.

Anahtar Kelimeler

mediation , negotiation , artificialintellingence , e-mediation , legal automation

Kaynakça

• Ahmad, Nadia, “Smart Resolutions: Exploring the Role of Artificial In- telligence in Alternative Dispute Resolution”, Cleveland State Law Re- view, Vol. 73, No. 2, 2025, s. 273-296, https://engagedscholarship.csuo- hio.edu/clevstlrev/vol73/iss2/6, E.T. 23.03.2025.
• Alexander, Nadja M., “Doing it online: Is mediation ready for the AI age?”, Ch. 11 in Regulatory Insights on Artificial Intelligence, Research for Policy, Editors, Mark Findlay/Jolyon Ford/Josephine Seah/Dilan Thampapillai, Edward Elgar Publishing Limited, Cheltenham 2022.
• “Avukatlıkta Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı Rehberi”, Ankara Barosu HUBİTEM Hukuk Bilişim İnovasyon ve Teknoloji Merkezi, 2024, https://ankarabarosu.org.tr/duyuru/eb21f42c-b161-11ef-8ab5-000c29c9d fce, E.T. 23.03.2025.
• Arslan, Ramazan/Yılmaz, Ejder/Ayvaz, Sema Taşpınar/Hanağası, Emel, Medeni Usul Hukuku, 9. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.
• Ayaz, Sedat, “Yapay Zekânın Hukuk Alanındaki Uygulamaları ve Hukuk Alanında Kullanılmasının Olası Sonuçları”, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 13, S. 1, 2025, s. 80-108.
• Aydemir, Fatih, Türk Hukukunda Tahkim Sözleşmesi, Oniki Levha, İs- tanbul 2017.
• Bora, Özlem, Singapur Sözleşmesi Uygulama Alanı, Yetkin Yayınları, Ankara 2024.
• Bultena, Charles/Ramser, Charles/Tilker, Kristopher, “Mediation Met- rics IV: The Artificial Mediator – Opportunity or Oxymoron?”, Southern Journal of Business and Ethics, Vol. 16, 2024.
• Büyükalp, A. İpek Sarıöz, AİHS ve AİHM Kararlarının İncelenmesi Su- retiyle Adil Yargılanma Hakkının Türk Milletlerarası Usul Hukuku Üze- rindeki Etkileri, Oniki Levha, İstanbul 2018.
• Chaisse, Julien/Kirkwood, Jamieson, “Smart Courts, Smart Contracts, and the Future of Online Dispute Resolution”, Stanford Journal of Blockc- hain Law & Policy, Vol. 5, No. 1, 2022, s. 62-91.
• Efe, Ahmet, “Yapay Zekâ Uygulamalarının Hukuk Sistemi ve Adli Sü- reçler Üzerindeki Beklenen Etkileri Üzerinde Bir Değerlendirme”, Noter- ler Birliği Hukuk Dergisi, C. 8, S. 2, 2021, s. 131-173.
• Efe, Ahmet, “Yargısal ve Hukuki Süreçlerde Yapay Zekâ Kullanan Araç- lar Üzerine Bir Araştırma”, Bilgi Yönetimi Dergisi, C. 5, S. 1, 2022, s. 91- 117.
• Erdoğan, Mustafa, Anayasa ve Özgürlük, Yetkin Yayınları, Ankara 2002.
• Fabian, Aliz, “Artificial intelligence as a mediator?”, in Law in the Digital Age, Editor Zoltan Vig, BME GTK Üzleti Jogi Tanszék, Budapest, 2023, s. 51-73.
• Foit, Linda, “Your Artificial Mediator Is Ready for You Now: The Role of Artificial Intelligence in Conflict Resolution”, American Journal of Me- diation, Vol. 15, 2022, s. 43-90.
• Goodman, Andrew, Arabuluculuğa Hazırlanmak: Arabuluculuktan Ya- rarlanacaklar için Rehber, Editör, Aşiyan Süleymanoğlu, Çevirenler, Ad- nan Bıçaksız/Zeynep Alkın, Adalet Bakanlığı Yayın İşleri Daire Başkan- lığı, Ankara 2017.
• Gözler, Kemal, İnsan Hakları Hukuku, 2. Baskı, Ekin Basım Yayın Dağı- tım, Bursa 2018.
• Gözübüyük, Şeref, Anayasa Hukuku, 19. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara 2013.
• Güzel, Fethi, Medeni Usul Hukukunda Ses ve Görüntünün Nakledilmesi Yoluyla Duruşma İcrası (E-Duruşma), Yüksek Lisans Tezi, Çankaya Üni- versitesi SBE, 2024.
• Hodge Jr., Samuel D., “Is the Use of Artificial Intelligence in Alternative Dispute Resolution a Viable Option or Wishful Thinking?”, Pepperdine Dispute Resolution Law Journal, Vol. 24, Issue 1, 2024, s. 91-114.
• Hudani, Zafira, “The Benefits and Challenges to Having Artifial Intelli- gence in Alternative Dispute Resolution”, Dispute Resolution Journal, Vol. 78, No. 2, July-August 2024, s. 205-211.
• Kovar, Sündüz Nehir, Türkiye’de Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin (SEGBİS) Hukuksal Yargılama Sürecine Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, İs- tanbul Bilgi Üniversitesi SBE, 2019.
• Kumar, Sarita/Kumar, Harsh, “Mediation and Artificial Intelligence: Fu- ture of Dispute Resolution”, International Journal of Law Management & Humanities, Vol. 4, Issue 4, 2021, s. 1472-1479.
• Lande, John, “Snapshot of How Mediators Use Technology These Days (June 24, 2024)”, University of Missouri School of Law Legal Studies Research Paper No. 2024-19, http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4878660, E.T. 21.04.2025.
• Mıdık, Barış, “Teknolojik Gelişmeler Işığında Hukuk Yargılamasını Ye- niden Düşünmek: Otomasyondan Köklü Dönüşüme”, Kocaeli Üniversi- tesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S. 25/26, 2022, s. 63-104.
• Mirzayev, Anar, Medeni Yargılamada E-Duruşma, Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Üniversitesi SBE, 2023.
• Rich, Charles/Sidner, Candace L., “Robots and Avatars as Hosts, Advi- sors, Companions, and Jesters”, AI Magazine, Spring 2009, s. 29-42.
• Özbek, Mustafa, “Sosyal Devletin Gereği: Adalete Erişim”, Medeni Usul ve İcra İflas Hukuku Dergisi, S. 4, 2006, s. 907-927.
• Özmumcu, Seda, “Aile Uyuşmazlıklarının Çözümünde Terapötik Arabu- luculuk Modelinin Değerlendirilmesi”, Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 13, S. 163-164, 2018, s. 9-51.
• Özmumcu, Seda, “Arabuluculukta Tarafsızlık İlkesinin Görünümü ve Etik Kurallar Çerçevesinde Değerlendirilmesi”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 10, S. 1, 2019, s. 262-276.
• Öztürk, Buket Abanoz, “Dijital Çağda Hukukçuların Sahip Olması Gere- ken Yeteneklerin Sistematik Olarak İncelenmesi”, FSM Mesleki Bilimler Dergisi, C. 1, S. 1, 2022, s. 128-138.
• Şahin, Saliha, “Teknik-Teknolojik Olanın Dünü- Bugünü ve Geleceğin Toplum 5.0’ı”, Düşünce ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, S. 4, 2021, s. 55-84.
• Şanlı, Cemal, Uluslararası Ticari Akitlerin Hazırlanması ve Uyuşmazlık- ların Çözüm Yolları, 8. Baskı, Beta, İstanbul 2023.
• Tsagas, Mark/Hobby, Catherine, “The Next Phase of Civil Justice: Can Artificial Intelligence Assist with Mediation’s Integration into the Justice System”, Solicitors Journal, 2024, https://repository.uel.ac.uk/item/8z1z3, E.T. 21.04.2025.
• Yamane, Nicole, “Artificial Intelligence in the Legal Field and the Indis- pensable Human Element Legal Ethics Demands”, The Georgetown Jour- nal of Legal Ethics, Vol. 33, Issue 3, Summer 2020, s. 877-889.
• Yantaç, Cavit/Falcıoğlu, Mete Özgür, “Yapay Zekâ, İnsan ve Hukuk”, Beykent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 6, S. 11, 2020, s. 31-56.
• Yarar, Güven, Milletlerarası Özel Hukukta Arabuluculuk, 2. Baskı, Oniki Levha, İstanbul 2023.
• Zeleznikow, John, “Law, Governance, and Artificial Intelligence – the Case of Intelligent Online Dispute Resolution”, Ch. 10 in Governing the Future Digitalization, Artificial Intelligence, Dataism, Editors, Henning Glaser/Pindar Wong, CRC Press, Boca Raton FL 2025, s. 161-177.
• Zeytin, Zafer/Gençay, Eray, “Hukuk ve Yapay Zekâ: E-Kişi, Mali So- rumluluk ve Bir Hukuk Uygulaması”, Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 1, S. 1, 2019, s. 39-70.
• https://www.cbot.ai/tr-blog/chatbot-konusuna-genel-bir-bakis/.
• https://hukukvebilisim.org/yapay-zekanin-hukuk-sistemi-ve-avukatlik- meslegi-uzerindeki-etkileri/.
• https://chatgpt.com/.
• https://mediatorsbeyondborders.org/peacebuilders-platform/.
• https://www.allianceforpeacebuilding.org/.