CLIMATE CHANGE AND ITS CONNECTION WITH COMMERCIAL ENTERPRISE IN THE LIGHT OF CURRENT LEGAL DEVELOPMENTS

Öz

Commercial activities based on high energy utilisation are today the source of the economy and therefore of political power. However, the fact that the energy required for the realisation of these economic activities is generally supplied from fossil fuels causes climate change. Although climate change was ignored by the philosophy of capitalism in the 20th century, today it constitutes one of the most important future problems facing humanity. However, it is not easy to change the capitalist perspective, which is the basis of the wheels of the economy, under the current conditions. Therefore, there is an inverse relationship between economic development and climate change, which poses a significant threat to the future of humanity. This article will evaluate the current dilemma within the framework of the concept of commercial enterprise. This is because the majority of the commercial activities in question are carried out within commercial enterprises. Within the scope of the study, our views on the subject will be put forward by taking into consideration the Turkish Commercial Code No. 6102 (TCC), as well as the Climate Law Proposal, which was submitted to the Presidency of the Grand National Assembly of Turkey on 25.02.2025 with the main number 2/2927, but withdrawn on 15.04.2025 as a result of public criticism, moreover domestic and foreign court decisions.

Anahtar Kelimeler

• Climate change
• Turkish Commercial Law
• Climate Law Proposal
• Enviromental
• Commercial Business

Güncel Hukuki Gelişmeler Işığında İklim Değişikliği ve Ticari İşletme ile Bağlantısı

Öz

Yüksek enerji kullanımına dayanan ticari faaliyetler, günümüzde ekonominin ve dolayısıyla da siyasi gücün kaynağıdır. Buna karşın, söz konusu ekonomik faaliyetlerin gerçekleştirilmesi için gerekli enerjinin genellikle fosil yakıtlardan karşılanması, iklim değişikliğine sebep olmaktadır. İklim değişikliği, 20. yüzyılda kapitalizm felsefesi tarafından göz ardı edilse de bugün insanlığın önündeki en önemli gelecek sorunlarından birini oluşturmaktadır. Bununla birlikte, ekonominin çarkların temeline yerleşen kapitalist bakış açısının mevcut şartlar altında değişimi de kolay değildir. Dolayısıyla, ekonomik gelişmişlik ve insanlığın geleceği açısından önemli bir tehdit oluşturan iklim değişikliği arasında ters yönlü bir ilişki meydana gelmektedir. Bu makale, mevcut dilemmayı ticari işletme kavramını çerçevesinde değerlendirecektir. Zira, bahse konu ticari faaliyetlerin büyük çoğunluğu ticari işletmeler bünyesinde gerçekleştirilmektedir. Çalışma dahilinde konuya ilişkin görüşlerimiz; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) yanı sıra 25.02.2025 tarihinde 2/2927 esas numarasıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulan ancak kamuoyundaki eleştiriler neticesinde15.04.2025 tarihinde geri çekilen İklim Kanunu Teklifi ile yerli ve yabancı mahkeme kararları göz önünde bulundurarak ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• iklim değişikliği
• türk ticaret kanunu
• iklim kanunu teklifi
• çevre
• ticari işletme

Teşekkür

Bu çalışmanın kaynak araştırması ve yazım süreci Bielefeld Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde yarı zamanlı öğretim üyesi olarak görev yaptığım dönemde tamamlanmıştır. Sağlamış oldukları çalışma ortamı sebebiyle başta Gaby Pears olmak üzere tüm çalışanlara teşekkürlerimi sunarım. I completed the research and writing for this study during my part-time teaching position at the Faculty of Law at Bielefeld University. I would like to thank Gaby Pears and all the staff at the Faculty of Law for providing such a great working environment.

Kaynakça

1. Akay, Hakan/Giray, Filiz/Kar, Mikail, “Fosil Yakıtlara Verilen Sübvansiyonların Sosyal ve Ekonomik Etkileri: OECD Ülkeleri İçin Ampirik Bir Analiz”, Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C. 11, S. 22, 2021, s. 352-375.
2. Akıllıoğlu, Tekin, “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve İç Hukukumuz”, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 44, S. 3, 1989, s. 155-173.
3. Akova, İsmet, “Dünya Enerji Sorunu ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanımı”, Coğrafya Dergisi, S. 11, 2003, s. 47-73.
4. Alçık Engürülü, Merve, “AİHM’in Çevre İçtihadının İklim Değişikliği Davalarına Uygulanabilirliği”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 72, S. 3, 2023, s. 1007-1054.
5. Arkan, Sabih, Ticari İşletme Hukuku, 29. Baskı, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara 2023. Ataç, Simay, “İklim Koruma Kanunun Özel Hukuk Sözleşmelerine Yansımaları”, Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2023.
6. Atıl Kaya, Özge, “İklim Değişikliği Davaları”, Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 11, S. 2, 2023, s. 501-529.
7. Ayhan, Rıza/Çağlar, Hayrettin/Özdamar, Mehmet, 14. Baskı, Ticari İşletme Hukuku Genel Esaslar, Yetkin, Ankara 2021.
8. Balık, İfakat, “Gönüllü Sertifika Sisteminden Özel Marka Korumasına Türkiye Çevre Etiketi Hakkında Sınai Mülkiyet Kanunu Bağlamında Bir Değerlendirme”, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 29, S.1, 2025, s. 353-394.

9. Baykal, Hülya/Baykal, Tan, “Küreselleşen Dünya’da Çevre Sorunları”, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 5, S. 9, 2008, s. 1-17.
10. Bozer, Ali/Göle, Celal, Ticari İşletme Hukuku, 6. Baskı, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara 2020.
11. Bozkurt, Kutluhan, “Küresel Isınma, İklim Değişikliği ve Göç”, Yeditepe Üniversitesi Uluslararası Göç Hukuku Sempozyumu, Uluslararası Sempozyum Bildiri Özetleri, https://law.yeditepe.edu.tr/sites/default/files/uluslararasi_goc_hukuku_e-kitap_1_2.pdf, E.T. 20.06.2024.
12. Bozkurt, Kutluhan, “A Case Study Of Cyanide Gold Mining: The İliç Landslide Analysis From The Perspective Of Ecocide And International Law”, Türkiye Siyaset Bilim Dergisi, C. 8, S. 1, 2025, s. 19-31, (Bozkurt, “Ecocide”).
13. Bozkurt, Kutluhan/Bozkurt, Deniz, “Küresel Isınma ve İklim Değişikliği Ekseninde Uluslararası İklim Politikaları Düzenlenmeleri: Türkiye’deki Mevcut Durum”, Özlem Becerir Yoldaş’a Armağan, İstanbul 2021.
14. Bozkurt, Kutluhan/Němec, Elif Naz “Advancing Ecocide In International Law: A Potential Legal Tool For Safeguarding Endangered Species Amidst Climate Change”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 15, S. 2, 2024, s. 350-357.
15. Cymutta, Stephan, Der Gebietsbezogene Immissionsschutz, Shaker, 1. Baskı, Aachen 2007.
16. Çınar, Fatih, “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde Düzenlenen Haklar ve Özel ve Aile Hayatına Saygı Hakkı”, Uluslararası Hukuk ve Sosyal Bilim Araştırmaları Dergisi, C. 4, S. 1, 2022, s. 103-123.
17. Demirci, Mustafa, “Ortak Eylem Teorisi Perspektifinden Türkiye’nin 2020 Sonrası İklim Değişikliği Politikasına İlişkin Düşünceler”, Yunus Yoldaş, Özlem Becerir Yoldaş’a Armağan, İstanbul 2021.
18. Demiral, Deniz Julia, “Greenwashing’ten Yeşil Aklamaya: Türkiye’de Yapılan Akademik Çalışmalar Üzerinden Kuramsal Bir Bakış”, Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, C. 23, S. 4, 2022, s. 77-93.
19. Erbguth, Wilfried/Sclacke, Sabine, Umweltrecht, 3. Auflage, Nomos, Baden-Baden 2016.
20. Fırat, Deren/ Hoca, Yılsav/Bozkurt, Kutluhan, “Avrupa Birliği Politikaları Çerçevesinde Yenilenebilir Enerji ve Türkiye”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 18, S. 2, 2021, s. 743-763.
21. Finus, Micheal, “Kyoto Protokolü Uygulama Mekanizmaları: Kusurlu mu Yoksa Umut Verici Kavramlar mı?”, Çeviren Billur Engin, Sosyal Bilim-ler Dergisi, S.2, 2010, s. 30-40.
22. Franz, Walter, Grundzüge des Klimaschutzrechts, 3. Auflage, Erich Schmidt, Berlin 2022.
23. Göbeloğlu, Alara, “Gelecek Nesil Hakları Perspektifi ve İklim Davaları”, Küresel Isınma ve İklim Koruma Hukuku, Editör, Kutluhan Bozkurt, İstanbul 2024.
24. Göktürk, Kürşat, “Ticari İş Kavramı, Sınırlandırılması ve Faiz Meselesi”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 19, S. 2, 2015, s. 2-44.
25. Güneş, Ahmet, Çevre Hukuku, 6. Baskı, Adalet Yayınları, Ankara 2023.
26. Gürleyen, Beyza, “Uluslararası Ceza Mahkemesi Kapsamında Çevresel Zararların Değerlendirilmesi: Mevcut Suçlar ve Genişleme İhtimali”, Kırıkkale Hukuk Mecmuası, C. 2, S. 2, 2025, s. 727-749.
27. İnal, Tamer, Ticari İşletme Hukuku, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2015.
28. Kanbir, Özgür, “Ekonomik Gelişme ve Ekoloji”, Liberal Düşünce Dergisi, S. 109, 2022, s. 79-103.
29. Karabıçak, Mevlüt/Armağan, Ramazan, “Çevre Sorunlarının Ortaya Çıkış Süreci, Çevre Yönetiminin Temelleri ve Ekonomik Etkileri”, Süleyman Demirel Üniversitesi, İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C. 9, S. 2, 2004, s. 203-228.
30. Karahan, Sami, “Ticari İşletme ve Tacir Kavramları ile İlgili 6102 Sayılı Ticaret Kanunu Hükümlerinin Değerlendirilmesi”, Marmara Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 18, S. 2, 2012, s. 3-9.
31. Karayalçın, Yaşar, Sistemler ve Hukuk Açısından Büyük İşletme, Banka ve Tic. Huk. Araş. Enst., Ankara 1985.
32. Kaya, Hulusi Ekber, “Kyoto’dan Paris’e Küresel İklim Politikaları”, Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, C. 4, S. 10, 2020, s. 165-191.
33. Kırca, İsmail, “Ticarî İş ve Ticarî Hükme Dair”, BATİDER, C. 34, S.3, 2018, s. 5-17.
34. Koçum, Müge/Güneren Genç, Elif, “Uluslararası Ticaretin Sera Gazı Emisyonlarındaki Etkisi”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 22, S. 48, 2023, s. 1025-1051.
35. Kuşku Özdemir, Emel/Topsümer, Füsun/Göztaş, Aylin “Yeşil Aklama Kampanyaları ve Medya Gündemine Yansımaları: Volkswagen Emisyon Krizinin Amerikan Basınında Sunumu”, IBAD, C. 2, S. 2, 2017, s. 357-370.
36. Leblebici Koşer, Leyla/Delice, Tuğba, “Yeşile Boyama ve Yeşil Güven Arasındaki İlişkide Algılanan Yeşil Riskin Ve Algılanan Tüketici Şüpheciliğinin Aracılık Rolü”, Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, S. 50, 2017, s. 1-25.
37. Möllers, Thomas M. J./Temel, Erhan “Avrupa Yeşil Mutabakatı: Yeşil Yıkama, Bilgi Taşkınlığı ve İyi Kurumsal Vatandaş Özelliği Unutulan Yatırımcı”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 3, S. 73, 2024, s. 2119-2180.
38. Narbay, Şafak/Akkuş, Muhammed, “Ticari İşin Niteliğinin Belirlenmesi ve Ticari İş Tüketici İşlemi Ayrımı”, Prof. Dr. Sabih Arkan’a Armağan, İstanbul 2019.
39. Němec, Elif Naz, “Marmara Gölü ve Ötesi: Bir İklim Davası Olarak Gerilememe İlkesi”, Küresel Isınma ve İklim Koruma Hukuku, Editör Kutluhan Bozkurt, Legal Yayınevi, İstanbul 2024.
40. Němec, Elif Naz, The ECtHR in Greenpeace Nordic and Others v. Norway: No Violation but a Step Forward for Climate Accountability, https://www.ilaw.cas.cz/en/research-and-projects/class/our-comments.html, E.T. 06.03.2026.
41. Özdan, Setenay, “Kyoto Protokolü Kapsamında Emisyon Ticareti, Karbon Borsaları ve Türkiye’ye Yansımaları”, Marmara Üniversitesi Banka ve Sigortacılık Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2014.
42. Özer, Işık, Anonim Şirketlerde Kurumsal Sosyal Sorumluluk, Adalet Yayınevi, Ankara 2022.
43. Öztürk, Mehmet/Öztürk, Arzu, “BMİDÇS’den Paris Anlaşması’na: Birleşmiş Milletler’in İklim Değişikliğiyle Mücadele Çabaları”, Ömer Halisdemir Üniversitesi, C. 12, S. 4, 2019, s. 527-541.
44. Palme, Christoph, Klimaschutzrecht für Wirtschaft und Kommunen, 1.Auflage, C.F. Müller, Heidelberg 2021.
45. Pörtner, Hans-Otto/Roberts, Debra vd. (Edits), “Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability”, https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_FullReport.pdf, E.T. 02.01.2024.
46. Schlemminger, Horst/Wissel, Holger (Edits), German Environmental Law for Practitioners, Hollanda 1996. Schnittker, Daniel, Die Klimaschutzgesetze der Bundesländer, 1. Auflage, Nomos, Münster 2020.
47. Seçgin, Neslihan, “Ekosistem Yaklaşımı Perspektifinden Sürdürülebilir Kalkınma İlkesinin Değerlendirilmesi”, Kırklareli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 3, S. 1, 2025, s. 39-78.
48. Süslü, Güven, Çevre Hukuku, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2026.
49. Şafak, Erdi/Tabur, Yeter, “Küresel İklim Krizi ile Mücadelede Uluslararası Hukukun Rolü ve Ekokırım Suçu”, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 13, S. 1, 2023, s. 83-114.
50. Türkeş, Murat, “Küresel İklim Değişikliği Nedir? Temel Kavramlar, Nedenleri, Gözlenen ve Öngörülen Değişiklikler”, Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, C. 4, S. 8, 2012, s. 26-37.
51. Ucal, Meltem/An, Nazan/Kurnaz, Levent, “İklim Değişikliği Sürecinde Ekonomideki Yeni Kavramlar ve Yaklaşımlar”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 19, S. 3, 2017, s. 373-402.
52. Ülgen, Hüseyin/Helvacı, Mehmet/Kaya, Arslan/Nomer Ertan, Füsun, Ticari İşletme Hukuku, Vedat, 8. Baskı, İstanbul 2022.
53. Yancı Özalp, Nihan, “İklim Krizi, TBMM ve Anayasa Mahkemesi”, İklim Krizi ve Hukuk, Editörler, Sultan Tahmazoğlu Üzeltürk/Kutluhan Bozkurt/Duygu Kulaç, Legal Yayınevi, İstanbul 2022.
54. Yavuz, Alpagut, “Sürdürülebilirlik Kavramı ve İşletmeler Açısından Sürdürülebilir Üretim Stratejileri”, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 7, S. 14, 2014, s. 63-86.
55. Yılmazcan, Osman “Yeşil Finans: Geleceğe Yatırım”, Tesam Akademi Dergisi, C. 12, S. 2, 2025, s. 699-740.
56. Yücel, Gülin/Kurnaz, Levent, Yeni Gerçeğimiz Sürdürülebilirlik, Yeni İnsan Yayınevi, İstanbul 2024.
57. ÇEVRİMİÇİ KAYNAKLAR
58. https://webdosya.csb.gov.tr/db/destek/icerikler/01_cevre_brosur-20191128080426.pdf
59. https://iklim.gov.tr/sss/temel-kavramlar
60. https://climatecasechart.com/
61. https://www.klimaseniorinnen.ch/dokumente/
62. https://www.iklimhaber.org/turkiyenin-ilk-iklim-davasini-danistay-incelemeden-reddetti/
63. https://iklim.gov.tr/bm-iklim-degisikligi-cerceve-sozlesmesi-i-33
64. https://www.mfa.gov.tr/bm-iklim-degisikligi-cerceve-sozlesmesi.tr.mfa
65. https://www.mfa.gov.tr/paris-anlasmasi.tr.mfa
66. https://iklim.gov.tr/cop30-brezilyada-basliyor-haber-4571
67. https://iklim.gov.tr/cop31-in-donem-baskani-da-ev-sahibi-de-turkiye-oldu-haber-4587