Siyasi Partiler ve Seçim Hukuku Açısından Siyasi Parti Defterleri

Yıl 2025, Cilt: 29 Sayı: 2, 795 - 816, 22.12.2025

Fatih Güler

Öz

Siyasi partiler faaliyetlerine devam ederken hukuki sonuç doğurması muhtemel karar ve işlemlerine ilişkin olarak, ilgili konuya özgülenmiş “defterleri” temin etmek, bu defterleri ilgili makamlara tasdik ettirdikten sonra konuyla ilgili bilgileri defterlere işlemek zorundadırlar. Siyasi partiler açısından tutulması zorunlu defterler; karar defteri, üye kayıt defteri, gelir ve gider defteri, gelen ve giden evrak kayıt defteri ile demirbaş eşya defterleridir. Bu zorunluluğun muhtemel hukuki uyuşmazlıklarda veya rutin yargısal denetimlerde (örneğin siyasi partilerin mali denetimi) yargı organları açısından başvurulacak ilk kaynak ve delil niteliğinde olduğu açıktır. Bunun yanında siyasi partilerin üyelerinin parti içi demokrasi taleplerinin yerine getirilmesi süreçlerinde siyasi parti defterleri parti içi şeffaflık ve hesap verilebilirlik anlamında önemli bir fonksiyon ifa etmektedirler. Siyasi partiler gerek içişlerini gerekse de diğer kurum ve kuruluşlar ile ilişkilerini yazılı şekilde yürütme esaslı olarak hareket etmelidirler. Zira siyasi parti organlarındaki yürütme görevleri sınırlı sürelere bağlı ve fahri niteliklidir. Siyasi partilerin ülkeyi yönetmeye yönelik hukuki ve siyasi hedefleri doğrultusunda kurumsallaşmalarını beklemek hem kanun koyucunun hem de vatandaşların makul beklentileri arasındadır. Çalışmada siyasi partilerin defterlerinin seçim hukuku ve siyasi partiler hukuku açısından yeri ve önemi ele alınmıştır. Bu bağlamda ilk önce 648 sayılı Siyasi Partiler Kanunu ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu hükümleri çerçevesinde defterlerin hukuki altyapısı incelenmiştir. Devamında ise Yüksek Seçim Kurulu, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay uygulamalarında siyasi parti defterleri ve tasdiki ile ilgili uygulamada ortaya çıkan konular ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

648 sayılı Siyasi Partiler Kanunu , 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu , Defter , Tasdik , Yüksek Seçim Kurulu , Anayasa Mahkemesi.

Political Party Ledgers within the Framework of Political Party and Election Law

Öz

Political parties are required to maintain specific ledgers dedicated to relevant subjects, in which they record decisions and actions that may have legal consequences during the course of their activities. After being certified by the competent authorities, these ledgers must be duly kept and updated with the relevant information. This obligation constitutes the primary source of reference and evidence for judicial bodies, both in potential legal disputes and in routine judicial audits. Moreover, political party ledgers play a vital role in ensuring transparency and accountability, as well as in meeting the demands of party members for internal party democracy. Political parties are also required to conduct their internal affairs, as well as their relations with other institutions and organizations, in writing. Executive positions within party bodies are limited in duration and are of an honorary nature. From both the legislators’ and citizens’ perspectives, it is reasonable to expect political parties to institutionalize in accordance with their legal and political objectives, in order to govern the country effectively. This study examines the role and importance of political party ledgers within the framework of election law and political party law. First, the legal foundations of these ledgers are analyzed through the provisions of Political Parties Law No. 648 and Political Parties Law No. 2820. Subsequently, the issues arising in practice with respect to the keeping and certification of political party ledgers are discussed, particularly in the context of the jurisprudence of the Supreme Election Council, the Constitutional Court, the Court of Cassation.

Anahtar Kelimeler

Political Parties Law No. 648 , Political Parties Law No. 2820 , Ledgers , Certification , Supreme Election Council , Constitutional Court.

Kaynakça

• Akyel, Recai, “Türkiye’de Siyasi Partilerin Hukuksal Konumları ve Denetimleri”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, S.12, 2018, s. 115- 154.
• Akyol, Özgün/ Tektüfekçi, Fatma, “Türkiye’de Siyasi Partilerdeki Yanlış Muhasebe Uygulamaları ve Çözüm Önerileri”, Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, C. III, S. 2, 2011, s. 287- 296.
• Balta, Tahsin Bekir/ Bilge, Necip/ Gürsoy, Kemal Tahir/ Arsel, İlhan/ Kapani, Münci, “Siyasi Partileri Düzenlemek Üzere Hazırlanması Düşünülen Kanun Tasarısı Hakkında Ankara Hukuk Fakültesi Komisyonunun Mütalaası”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XX, S. 1-4, 1963, s. 248- 272.
• Çelik, Özlem, “Türk Anayasa Hukukunda Siyasi Partilerin Gelir ve Giderlerinin Mali Denetimi”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XII, 2010, s. 1303- 1362.
• Gözler, Kemal, Türk Anayasa Hukuku, 3. Baskı, Ekin Yayınları, Bursa 2019.
• Güler, Fatih / Karaönder, İlker, “‘Kayıp Trilyon?!’ Davası Sürecinin Siyasi Partilerin Mali Denetimi Perspektifinden Analizi”, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. VII, S. 3, 2024, s. 837- 860.
• İba, Şeref, Siyasi Partiler ve Seçim Hukuku, 8. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2025.
• Kaplan, Recep, “Bazı Yabancı Ülkelerde Siyasi Partilerin Mali Denetimini Yapan Kurumlar ve Türkiye Açısından Bir Değerlendirme”, Maliye Dergisi, S.162, 2012, s. 362- 378.
• Mehter, Hamdi, “Siyasî Partilerin Mali Denetimi”, Anayasa Yargısı, C. VIII, 1991, s. 441- 468.
• Mehter, Hamdi, Siyasi Partilerin Mali İşlemleri ve Denetimleri, Genişletilmiş 2. Baskı, TÜRMOB Yayınları, Ankara 2008.
• Özcan, Hüseyin / Yanık, Murat, Siyasi Partiler Hukuku, Gözden Geçirilmiş İkinci Basım, Der Yayınları, İstanbul 2011.
• Sönmez, Naim, “27 Mayıs’ın Gölgesinde Çıkarılan İlk Siyasi Partiler Kanunumuz”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 79, 2024, s. 142- 168.