Hukuk Kuralları Çatıştığında Dikkate Alınan Esaslar Doğrultusunda Sulh Başvurusu Sonuçlanmadan Dava Açılıp Açılamayacağının ve Sulh Başvurusunda Zımni Ret Süresinin Kaç Gün Kabul Edileceğinin Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 29 Sayı: 2, 845 - 891, 22.12.2025

Sencer Abdullah Akkoyunlu

https://doi.org/10.60002/ebyuhfd.1772516

https://izlik.org/JA65ZP46SD

Öz

İdari işlemler dolayısıyla hakları ihlal edilenler, kural olarak doğrudan tam yargı davası açarak haklarının yerine getirilmesini (zararlarının tazminini) isteyebilirler. Ancak dilerlerse doğrudan dava açmak yerine öncelikle dava açma süresi içerisinde idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini de isteyebilirler. Kişilerin uğradıkları hak ihlalinin giderilmesi için doğrudan dava açmak yerine önce idareye başvurmaları halinde, yaptıkları başvurunun sonucunu beklemeden tam yargı davası açmaları mümkündür. Zira idari işlemlere ilişkin olarak idari başvuruda bulunmak ihtiyaridir ve İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda (m.11, m.12) başvuru sonuçlanmadan dava açılamayacağı yönünde sınırlayıcı bir hükme yer verilmemiştir. Bununla birlikte 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname’de (m.12), idari başvuru niteliğine sahip bulunan ve yapılması ihtiyari olan sulh başvurularında başvuru sonuçlanmadan dava açılamayacağı öngörülmüştür. Dolayısıyla bu iki düzenleme arasında bir çatışma hali söz konusudur. 659 sayılı KHK ile İYUK arasındaki zımni ret süresi bakımından da çatışma hali bulunmaktadır. Zira 659 sayılı KHK’da (m.12) zımni ret süresi altmış gün olarak belirlenmiş olmakla birlikte, İYUK’ta (m.11 ve m.13) bu süre otuz gün olarak belirlenmiştir. Gerek idareye başvuruda bulunulması halinde başvuru sonuçlanmadan dava açılıp açılamayacağı gerekse de zımni ret süresinin otuz gün mü yoksa altmış gün mü olarak kabul edileceği hususunda hukuk kurallarının çatışması halinde çatışma sorunun çözümünde dikkate alınan esaslar doğrultusunda değerlendirmelerde bulunmak mümkündür.

Anahtar Kelimeler

hukuk kurallarının çatışması , idari başvuru , sulh başvurusu , tam yargı davası , zımni ret süresi

Evaluation of Whether It Is Possible To File a Lawsuit Before the Reconciliation Application is Finalized and How Many Days of Implied Rejection Period Will Be Accepted in Terms of Reconciliation Application In Line With The Principles To Be Taken Into Account When Legal Rules Conflict

https://izlik.org/JA65ZP46SD

Öz

Those whose rights have been violated as a result of administrative actions may, as a rule, directly file a full remedy action and request the fulfilment of their rights (compensation for their damages). However, if they wish, instead of filing a full remedy action directly, they can first apply to the administration within the full remedy action filing period and request that their rights be fulfilled too. If individuals first apply to the administration instead of directly filing a full remedy action to remedy the violation of rights they have suffered, they can file a full jurisdiction lawsuit without waiting for the outcome of their application. Because making an administrative application regarding administrative actions is optional and there is no restrictive provision in the Administrative Trial Procedure Law (Art. 11, Art. 12) stating that a lawsuit cannot be filed before the application is finalised. However, in the Decree With The Force Of Law No. 659 on the Conduct Of Legal Servıces In Publıc Admınıstratıons And Prıvate Budget Admınıstratıons Wıthin The Scope Of The General Budget (Article 12), it is stipulated that a lawsuit cannot be filed before the application is finalized for the reconciliation applications, which are administrative applications and optional. Therefore, there is a conflict between these two regulations. There is also a conflict between the Decree With The Force Of Law No. 659 and the Administrative Trial Procedure Code in terms of the implied rejection period. While the implied rejection period is determined as sixty days in the Decree With The Force Of Law No. 659 (Article 12), this period is determined as thirty days in the Administrative Trial Procedure Code (Article 11 and Art. 13). It is possible to make evaluations in line with the principles taken into consideration in resolving the conflict problem in case of conflict of legal rules, both in the case of an application to the administration, whether a lawsuit can be filed before the application is finalized, and whether the implied rejection period will be accepted as thirty or sixty days.

Anahtar Kelimeler

conflict of legal rules , administrative application , reconciliation application , full remedy action , implied rejection period

Kaynakça

• Ahioğlu, Mustafa, “İdari Yargılama Hukukunda Bekletici Mesele”, İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi, S. 20, 2021, s. 33-75.
• Akyılmaz, Bahtiyar/Sezginer, Murat/Kaya, Cemil, Türk İdari Yargılama Hukuku, 10. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024.
• Anayurt, Ömer, Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları, 24. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024.
• Atay, Ender Ethem, Hukuk Başlangıcı, 9. Baskı, Gazi Kitabevi, Ankara 2021.
• Bağrıaçık, Ahmet, Tam Yargı Davasında Dava Açma Süresi, Savaş Yayınevi, Ankara 2022.
• Bardakcı, Mehmet Akif, “Madde Sistematiği ile İdari Yargılama Hukuku”, Editör, Zehreddin Aslan, 5. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024.
• Baygın, Cem/Nar, Ahmet, Medeni Hukuk Dersleri-I, 5. Baskı, Yetkin Yayınevi, Ankara 2023.
• Bayraktar Güler, Kübra, İdare ve Özel Kişiler Arasındaki İdari Uyuşmazlıkların Yargı Dışı Usullerle Çözümlenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Galatasaray Üniversitesi SBE, Eylül 2015.
• Berk, Kahraman, “İdare Hukukuna ve İdari Yargıya İlişkin Değerlendirmeler I”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 65, S. 2, 2007, s. 35-48.
• Bilge, Necip, Hukuk Başlangıcı, 36. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara 2019.
• Bozkurt, Enver, Hukukun Temel Kavramları, 14. Baskı, Yetkin Yayınevi, Ankara 2021.
• Candan, Turgut, Açıklamalı İdari Yargılama Usulü Kanunu, 10. Baskı, Yetkin Yayınevi, Ankara 2023.
• Cidecigiller, Aynur, İdarenin Taraf Olduğu Uyuşmazlıkların Sulh Yoluyla Çözülmesi, Adalet Yayınevi, Ankara 2015.
• Çağa, Tahir, “Özel Hüküm Genel Hükmü Daima Bertaraf Eder Mi?”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 3, 1991, s. 366-375.
• Çağlayan, Ramazan, İdari Yargılama Hukuku, 16. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024 (İdari Yargı).
• Çağlayan, Ramazan, İdare Hukuku Dersleri, 12. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2024 (İdare Hukuku).
• Çapar, Asuman, Türk İdari Yargılama Usulünde Bekletici Sorun, Adalet Yayınevi, Ankara 2024.
• Edis, Seyfullah, Medeni Hukuka Giriş ve Başlangıç Hükümleri, 3. Baskı, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, Ankara 1987.
• Eraslan, Yunus/Boz, Selman Sacit, “İdari Yargılama Usulünde İncelenmeksizin Ret Kararları”, Türk İdare Dergisi, C. 1, S. 488, Haziran 2019, s. 203-243.
• Erdoğan, İhsan, Hukuka Giriş, 5. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024.
• Eroğlu Durkal, Müzeyyen, İdari Makamların Sükutu, Seçkin Yayınevi, Ankara 2019.
• Esener, Turhan, Hukuk Başlangıcı, 7. Baskı, Alkım Yayınevi, İstanbul 2004.
• Fendoğlu, Hasan Tahsin, Hukuka Giriş, 9. Baskı, Yetkin Yayınevi, Ankara 2020.
• Gözler, Kemal, Hukuka Giriş, 13. Baskı, Ekin Yayınevi, Bursa 2016 (2016).
• Gözler, Kemal, Hukuka Giriş, 20. Baskı, Ekin Yayınevi, Bursa 2023 (2023).
• Gözübüyük, A. Şeref, Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları, 37. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara 2015.
• Günday, Metin, İdari Yargılama Hukuku, Turhan Kitabevi, Ankara 2022.
• Güriz, Adnan, Hukuk Başlangıcı, 14. Baskı, Siyasal Kitabevi, Ankara 2012.
• Hatipoğlu, Cengizhan, “İdari Merci Tecavüzü ve Dört Gri Alan”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 21, Nisan 2015, s. 359-384.
• Işıktaç, Yasemin, Hukuk Normunun Mantıksal Analiz ve Uygulaması, Filiz Kitabevi, İstanbul 1999. İşçi, Jülide, İdari Merci Tecavüzü, Seçkin Yayınevi, Ankara 2019.
• Kağıtcıoğlu, Mutlu, “İdari İşlem Teorisi Çerçevesinde İdari Merci Tecavüzü Kavramının Değerlendirilmesi”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 30, Y. 7, Nisan 2017, s. 237-271.
• Kalabalık, Halil/Doğancı, Doğa Ekrem, Temel Hukuk Bilgisi, 14. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024.
• Kaplan, Gürsel, İdari Yargıda Dava Açma Süreleri, 3. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara 2011 (Süreler).
• Kaplan, Gürsel, İdari Yargılama Hukuku, 9. Baskı, Ekin Yayınevi, Bursa 2023 (İdari Yargı).
• Karaarslan, Mehmet, “İdarenin Taraf Olduğu Uyuşmazlıkların Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri ile Giderilmesi”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 140, Y. 31, Ocak-Şubat 2019, s. 71-113.
• Karayalçın, Yaşar/Yongalık, Aynur, Hukukta Öğretim-Kaynaklar-Metod, 8. Baskı, Sözkesen Matbaacılık, Ankara 2020.
• Kayar, İsmail/Üzülmez, İlhan, Hukukun Temel Kavramları, 12. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2023.
• Kayıhan, Şaban/Ünlütepe, Mustafa, Medeni Hukuka Giriş ve Türk Medeni Kanunu’nun Başlangıç Hükümleri, Seçkin Yayınevi, Ankara 2016.
• Kayıhan, Şaban, Hukukun Temel Kavramları, 12. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024.
• Küçük, Füsun Ceren, İdari Yargılama Usulü Kanununun 11. Maddesi Uyarınca Yapılan Başvurunun Kapsamı ve Sonuçları, On İki Levha Yayıncılık, 2019.
• Odyakmaz, Zehra/Çınarlı, Serkan/Avcıoğlu Aksoy, Ezgi, İdare Hukukunda Yargı Öncesi Uyuşmazlık Çözüm Usulleri, 2. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2018.
• Öngören, Gürsel, Türk Hukukunda İdari Dava Açma Süreleri, Kazancı Hukuk Yayınları, İstanbul 1990.
• Özder, A. Deniz, 659 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname Kapsamında İdari Uyuşmazlıkların Sulh Yoluyla Çözümü, Seçkin Yayınevi, Ankara 2020.
• Özekes, Muhammet, Temel Hukuk Bilgisi, Yetkin Yayınevi, Ankara 2010 (THB).
• Özekes, Muhammet, “Özel Hukuk-Kamu Hukuku ve Yargılama Hukuku Bakımından Kanunların Zaman İtibariyle Uygulanması”, Prof. Dr. Fırat Öztan’a Armağan, C. 2, Turhan Kitapevi, Ankara 2010 (Armağan).
• Serter, Yusuf Sertaç, İdari Uyuşmazlıkların Çözümünde Yargı Dışı Bir Araç Olarak İdari Başvurular, Adalet Yayınevi, Ankara 2015.
• Sözer, Ali Nazım, Hukukta Yöntembilim, 6. Baskı, Beta Yayınevi, İstanbul 2017.
• Sümer, Halûk Hâdi, Hukuka Giriş, 7. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024.
• Şafak, Ali/Bilgiç, Veysel, Hukuka Giriş, 4. Baskı, Selim Kitabevi, Ankara 2006.
• Teziç, Erdoğan, Türkiye’de 1961 Anayasası’na Göre Kanun Kavramı, Fakülteler Matbaası, İstanbul 1972.
• Uyanık, Halit, “Türk İdare Hukukunda Zımni Red ve Zımni Kabul Müesseseleri Üzerine Değerlendirmeler”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 72, S. 1, 2014, s. 673-693.
• Yenice, Kâzım/Esin, Yüksel, Açıklamalı-İçtihatlı-Notlu İdari Yargılama Usulü, Arısan Matbaacılık, Ankara 1983. Yıldırım, Ramazan, İdari Başvurular, 2. Baskı, Mimoza Yayınları, Konya 2006.
• Yıldırım, Ramazan/Çınarlı, Serkan/Azak, Kerim, Türk İdari Yargılama Hukuku Dersleri, C. 3, 4. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2023. Yüzbaşıoğlu, Cihan, “İdari Usulde Öksüz Kalmış Bir Alan: İdari İşlemlere Karşı Zorunlu İdari Başvurulardan Kaynaklanan Sorunlar”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S. 1, 2020, s. 305-389 (2020).
• Yüzbaşıoğlu, Cihan, Madde Sistematiği ile İdari Yargılama Hukuku, Editör, Zehreddin Aslan 5. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024 (2024).
• Zabunoğlu, Yahya Kâzım, İdare Hukuku, C. 2, Yetkin Yayınevi, Ankara 2012.
• Zevkliler, Aydın/Havutçu, Ayşe/Gürpınar, Damla, Medeni Hukuk Temel Bilgiler, 6. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara 2008.