Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yoluyla Takipte İcra Mahkemesinin Kendiliğinden Takibin İptaline Karar Verebilme Yetkisinin Yargılama Hukukuna Hâkim Olan Belirli İlkeler Çerçevesinde Değerlendirilmesi

Öz

Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte icra mahkemesi, İcra ve İflâs Kanunu’nun 170/a maddesinde belirtilen ve senedin kambiyo vasfına yahut alacaklının takip hakkına ilişkin sebeplere dayanarak, icra takibinin kendiliğinden iptaline karar verebilmektedir. İcra mahkemesinin takibi iptal edebilmesi için, borçlunun bu nedenlere dayalı bir şikâyet talebinde bulunmuş olması gerekmez; borçlu başka bir nedene dayalı olarak şikâyette bulunmuş veya borç yahut imza itirazında bulunmuş olsa bile, icra mahkemesi anılan sebepleri re’sen göz önünde bulundurarak takibin iptaline karar verebilir. Bununla birlikte, borçlu imza itirazından vazgeçmiş veya borcu kabul etmiş ise, artık mahkeme, senet kambiyo vasfında olmasa yahut alacaklı takip hakkına sahip bulunmasa bile takibin iptaline karar veremez. Hükmün kendi bünyesinde barındırdığı bu ayrıksı yapı, onu yargılama hukukuna hâkim olan temel ilkeler bağlamında değerlendirmemizin asıl nedenidir. Zira bilindiği üzere medeni yargıda, kural olarak, tasarruf ilkesi ve taraflarca getirilme ilkesi geçerlidir. Re’sen araştırma ilkesi ise istisnai olarak uygulama alanı bulmaktadır. Oysa, İİK m. 170/a, gösterdiği özellikler nedeniyle, bir yandan taraflarca getirilme ilkesi, diğer yandan re’sen araştırma ilkesiyle örtüşmeyen istisnai bir hüküm gibi görünmektedir.

Anahtar Kelimeler

• kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip
• şikâyet
• icra mahkemesi
• tasarruf ilkesi
• taraflarca getirilme ilkesi
• re’sen araştırma ilkesi

Assessment of the Authority of the Enforcement Court to Decide on the Annulment of the Execution Ex Officio in Pro ceeding by way of Attachment Specific to Bills of Exchange within the Framework of Certain Principles Governing the Law of Civil Procedure

Öz

In the enforcement proceedings through attachment specific to bills of exchange, the execution court may decide to annul the enforcement proceedings ex officio, based on the reasons set forth in Article 170/a of the Execution and Bankruptcy Code, which are related to the bill's characterization as a bill of exchange or the creditor's right of enforcement. In order for the enforcement court to annul the enforcement proceeding, the debtor does not have to have filed a complaint based on these grounds; even if the debtor has filed a complaint based on another ground or has objected to the debt or signature, the enforcement court may decide to annul the enforcement proceeding by ex officio considering the aforementioned grounds. However, if the debtor has waived the signature objection or accepted the debt, the court may no longer decide to cancel the proceeding even if the bill is not in the character of a bill of exchange or the creditor does not have the right to executive proceeding. This distinctive structure of the provision is the main reason why we evaluate it in the context of the basic principles governing the law of civil procedure. As it is known, the principle of disposition and the principle of party presentation apply in civil case. The principle of ex officio examination are exceptionally applicable. However, due to its characteristics, Article 170/a of the Execution and Bankruptcy Code seems to be an exceptional provision that does not coincide with the principle of party presentation on the one hand and the principle of ex officio investigation on the other.

Anahtar Kelimeler

• Proceedıng by way of attachment specıfıc to bılls of exchange
• enforcement court
• the principle of disposition
• the principle of party presentation
• the principle of ex officio examination

Kaynakça

1. Alangoya, Yavuz, Medenî Usul Hukukunda Vakıaların ve Delillerin Top- lanmasına İlişkin Deliller, Fakülteler Matbaası, İstanbul 1979.
2. Anderson, Jeffrey M., “The Principle of Party Presentation”, Buffalo Law Review, Vol. 70, No. 3, 2022, p. 1029-1113.
3. Arslan, Ramazan/Yılmaz, Ejder/Taşpınar Ayvaz, Sema/Hanağası, Emel, İcra ve İflâs Hukuku, 9. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.
4. Arslan, Ramazan/Yılmaz, Ejder/Taşpınar Ayvaz, Sema/Hanağası, Emel, Medenî Usul Hukuku, 9. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.
5. Aşık, İbrahim/Oruç, Yakup/Tok, Ozan/Saçar, Ömer Faruk/Aşit, Recep, İcra ve İflâs Hukuku, 3. Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara 2024.
6. Atalı, Murat/Ermenek, İbrahim/Erdoğan, Ersin, İcra ve İflâs Hukuku, 7. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.
7. Atalı, Murat/Ermenek, İbrahim/Erdoğan, Ersin, Medenî Usûl Hukuku, 6. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.
8. Bilge, Necip/Önen, Ergun, Medenî, Yargılama Hukuku Dersleri, 3. Baskı, Sevinç Matbaası, Ankara 1978.

9. Budak, Ali Cem/Karaaslan, Varol, Medenî Usul Hukuku, 5. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul 2022.
10. Dırenisa, Efe, “İcra Müdürünün Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz ve İflâs Yoluyla Takibin Şartlarına İlişkin Yapması Gereken İncelemenin Kapsamı ve Sınırları”, Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 4, S. 1, 2022, s. 117-164.
11. Ergün, Mevci, Kambiyo Senetlerine Özgü Takip Yolları, Yetkin Yayınları, Ankara 1989.
12. Gehri, Myriam A., “Verfahrengrundsätze und Prozessoraussetzungen- Art. 58”, Basler Kommentar Schweizerische Zivilprozessordnung, Edito- ren, Karl Spühler, Luca Tenchio, Dominik Infanger, 3. Auflage, Helbing Lichtenhahn Verlag, Basel 2017.
13. Gehri, Myriam A., “Verfahrengrundsätze und Prozessoraussetzungen- Art. 55”, Basler Kommentar Schweizerische Zivilprozessordnung, Edito- ren, Karl Spühler, Luca Tenchio, Dominik Infanger, 3. Auflage, Helbing Lichtenhahn Verlag, Basel 2017.
14. Görgün, L. Şanal/Börü, Levent/ Kodakoğlu, Mehmet, İcra ve İflâs Hu- kuku, 3. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2022.
15. Helvacı, Mehmet, “Kambiyo Senetlerine Özgü Takip Yolları”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. LXXI, S. 2, 2013 s. 165-192.
16. Karafakih, İsmail Hakkı, Hukuk Muhakemeleri Usulü Esasları, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, Ankara 1952.
17. Karslı, Abdurrahim, İcra ve İflas Hukuku, 4. Baskı, Filiz Kitabevi, İstan- bul 2022.
18. Karslı, Abdurrahim, Medeni Muhakeme Hukuku, 5. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul 2020.
19. Kılıçoğlu, Mustafa, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu El Şerhi, Legal Yayınevi, İstanbul 2012.
20. Kuru, Baki, Hukuk Muhakemeleri Usulü Cilt: II, 6. Baskı, Demir-Demir Yayıncılık, İstanbul 2001. (Hukuk Muhakemeleri Usulü)
21. Kuru, Baki, İcra ve İflâs Hukuku Cilt: II, 3. Baskı, Evrim Basım Yayın Dağıtım, İstanbul 1990. (Cilt II)
22. Kuru, Baki, İcra ve İflâs Hukuku El Kitabı, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2013. (El Kitabı)
23. Meriç, Nedim, Medeni Yargılama Hukukunda Tasarruf İlkesi, Yetkin Ya- yınları, Ankara 2011.
24. Muster, Alain, “Art. 55 Verhandlungs- und Untersuchungsgrundsatz”, ZPO Kommentar Kommentar zur Schweizerischen Zivilprozessordnung, Editoren, Myriam A. Gehri, Ingrid Jent-Sørensen, Martin Sarbach, 3. Auf- lage, Orell Füssli Verlag AG, Zürich 2023.
25. Muşul, Timuçin, İcra ve İflâs Hukuku Cilt: II, 5. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2013.
26. Oskay, Mustafa/Koçak, Coşkun/Deynekli, Adnan/Doğan, Ayhan, İİK Şerhi Madde 100 – 176/b 3. Cilt, Turhan Kitabevi, Ankara 2007.
27. Özçelik, Volkan, Türk Medeni Usul Hukukunda Taraflarca Getirilme İl- kesi, Adalet Yayınevi, Ankara 2020.
28. Özmumcu, Seda, “Türk Hukukunda Yargıtay Kararları Işığında Re’sen Araştırma İlkesi”, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Der- gisi, C. 4, S. 2, 2014, s. 145-171.
29. Pekcanıtez, Hakan/Atalay, Oğuz/Özekes, Muhammet, Medenî Usûl Hu- kuku Ders Kitabı, 11. Bası, Oniki Levha Yayınları, İstanbul 2023.
30. Pekcanıtez, Hakan/Atalay, Oğuz/Sungurtekin Özkan, Meral/Özekes, Muhammet, İcra ve İflâs Hukuku Ders Kitabı, 10. Bası, Oniki Levha Ya- yınları, İstanbul 2023.
31. Pekcanıtez, Hakan/Simil, Cemil, İcra – İflâs Hukukunda Şikâyet, 2. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2017.
32. Postacıoğlu, İlhan E/Altay, Sümer, İcra Hukuku Esasları, 5. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2010.
33. Sarbach, Martin, “Art 58 Dispositions- und Offizialgrundsatz”, ZPO Kommentar Kommentar zur Schweizerischen Zivilprozessordnung, Edi- toren, Myriam A. Gehri, Ingrid Jent-Sørensen, Martin Sarbach, 3. Auflage, Orell Füssli Verlag AG, Zürich 2023.
34. Sutter-Som, Thomas/Schrank, Claude, “Art. 55”, Kommentar zur Schweizerischen Zivilprozessordnung (ZPO), Editoren, Thomas Sutter- Somm, Franz Hasenböhler, Christoph Leuenberger, 3. Auflage., Schult- hess Verlag, Zürich 2016.
35. Sutter-Som, Thomas/Seiler, Benedikt, “Art. 58”, Kommentar zur Schweizerischen Zivilprozessordnung (ZPO), Editoren, Thomas Sutter- Somm, Franz Hasenböhler, Christoph Leuenberger, 3. Auflage, Schulthess Verlag, Zürich 2016.
36. Tahiroğlu, Fatih, Medenî Usûl Hukukunda Re’sen Araştırma İlkesi, Oniki Levha Yayınları, İstanbul 2021.
37. Tanrıver, Süha, Medenî Usûl Hukuku Cilt I, 2. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2018.
38. Ulukapı, Ömer, “Yargıtay Kararları Işığında Medeni Usul Hukukunda Yargılamaya Hakim Olan İlkelerden Taraflarca Hazırlama İlkesi”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 6, S. 1-2, 1998, s. 713-732.
39. Uyar, Talih, İcra Hukukunda Şikâyet ve İtiraz, Şafak Basım ve Yayınevi, Manisa 1983.
40. Uyar, Talih/Uyar, Alper/Uyar, Cüneyt, İcra ve İflâs Kanunu Şerhi El Ki- tabı (İİK. 135-367) Cilt 2, 2. Baskı, Bilge Yayınevi, Ankara 2012.
41. Üstündağ, Saim, İcra Hukukunun Esasları, 7. Baskı, İstanbul 2000.
42. Yardım, Mehmet Ertan, Kambiyo Senetleri Özgü Haciz Yoluyla Takipte İtiraz, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi SBE, 2012.
43. Yılmaz, Ejder, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, 2. Baskı, Yetkin Ya- yınları, Ankara 2013.