Konusu Gemi Olan Finansal Kiralama Sözleşmelerinde Kiralayanın Sözleşmeden Önce Doğmuş Gemi Alacaklısı Hakkından Dolayı Kiracıya Karşı Sorumluluğu

Öz

Finansal kiralamaya konu malın gemi olması ve bu gemi üzerinde de gemi alacaklısı hakkının doğması, uygulamada birçok karmaşık hukuki sorunlara sebep olmaktadır. Gemi alacaklısı hakkının, gemi kiracı tarafından işletildiği sırada ortaya çıkması halinde Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 1061/2 uyarınca borçlu ve sorumlu kişileri tespit ciddi bir sorun teşkil etmemesine karşılık gemi alacaklısı hakkının finansal kiralama sözleşmesinden önce mevcut ve kiracının da bu konuda iyiniyetli olduğu bir durumda ise hukuki durum çok daha karmaşık bir hal almaktadır. Zira Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu m. 24 uyarınca her ne kadar kiralayanın finansal kiralamaya konu gemideki ayıplardan sorumlu olmayacağı düzenleme altına alınmışsa da ne borçlusu ne de sorumlusu olduğu bir alacak sebebiyle iyiniyetli kiracının aleyhine bir yorumun da hakkaniyete aykırı olacağı açıktır. Biz de bu çalışmada uygulamada da ciddi bir anlam ve kavram karışıklığına sebep olan bahse konu hukuki meseleye yönelik tespit ve değerlendirmelerimiz ile özellikle yargı kararlarına ve uygulamaya çözüm önerileri getirmeyi amaçladık.

Anahtar Kelimeler

• Finansal Kiralama
• Gemi Alacaklısı Hakkı
• Hukuku Ayıp
• Zapt
• Sorumluluk

Liability of the Lessor to the Lessee Due to the Pre-Existing Ship Creditor in Financial Leasing Contracts Involving Ships

Öz

The fact that the property subject to a financial lease is a ship and that a maritime claim arises on this ship causes many complex legal issues in practice. While determining the debtor and responsible parties is not a serious problem under Article 1061/2 of the Turkish Comercial Code (TCC) if the maritime claim arises while the ship is being operated by the charterer, the legal situation becomes much more complex if the maritime claim existed before the financial lease agreement and the charterer is in good faith in this matter. While Article 24 of the Financial Leasing, Factoring and Financing Companies Law No. 6361 (FFFK) stipulates that the charterer is not liable for defects in the vessel subject to the financial lease, it is clear that any interpretation to the detriment of the bona fide charterer due to a receivable for which the charterer is neither the debtor nor responsible would be unfair. In this study, we aimed to provide our findings and evaluations regarding this legal issue, which has caused significant confusion in meaning and concepts in practice, and to offer solutions, particularly for judicial decisions and practice.

Anahtar Kelimeler

• Financial Leasing
• Ship Creditor Rights
• Legal Defects
• Capture
• Liability

Kaynakça

1. Acar, Faruk, Kira Hukuku Şerhi (TBK m.299-321), 2. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul 2015.
2. Altop, Atillâ, Özellikle Taşınır Yatırım Mallarına İlişkin Finansal Kiralama (Leasing) Sözleşmesi, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, Ankara 1990.
3. Arkan, Sabih, “Gemilerle İlgili Finansal Kiralamadan Doğan Bazı Sorunlar”, Prof. Dr. Haluk Tandoğan’ın Hatırasına Armağan, Banka ve Ticaret Hukuku Enstitüsü Yayınları, Ankara 1990, s. 435-443.
4. Barlas, Nuray, Gemi Alacaklısı Hakkı Veren Alacaklar ve Gemi Alacaklısı Hakkının Hukuki Niteliği, Beta Yayıncılık, İstanbul 2000.
5. Can, Mertol, “Mülkiyeti Finansal Kiralama Şirketine Ait Gemiler Üzerinde Gemi Alacaklısı Hakkının Doğup Doğmayacağı Meselesi”, Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu, Bildiriler-Tartışmalar, C. 16, Ankara 1999.
6. Canbolat, Ferhat, İstisna Sözleşmesinde İş Sahibinin Ayıba Karşı Tekeffülden Doğan Hakları, Turhan Kitabevi, Ankara 2009. Çabri, Sezer, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’na Göre Kiraya Verenin Ayıptan Sorumluluğu, Adalet Yayınevi, Ankara 2013.
7. Çağa, Tahir/Kender, Rayegân, Deniz Ticareti Hukuku I, Giriş, Gemi, Donatan ve Kaptan, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2009. (Cilt I)
8. Çağa, Tahir/Kender, Rayegân, Deniz Ticareti Hukuku III, Gemi ve Yük Alacaklısı Hakları Zamanaşımı Deniz Hukukunda Cebri İcra, Arıkan Yayıncılık, İstanbul 2005. (Cilt III)

9. Çetiner, Bilgehan, “6361 Sayılı Kanun ile Finansal Kiralama Sözleşmelerine İlişkin Getirilen Yeni Düzenlemeler”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, S. 13, 2013, s. 65-90.
10. Çetingil, Ergon, “Finansal Kiralama Konusu Gemiler Üzerinde Gemi Alacaklısı Hakkının Doğması ile İlgili Olarak Uygulamada Ortaya Çıkan Sorunlar”, Deniz Hukuku Dergisi, S.1-2, s. 7-24. (Finansal Kiralama)
11. Çetingil, Ergon, “Kurtarma ve Yardım Ücretinden Doğan Sorumlulukla İlgili Bazı Meseleler”, Deniz Hukuku Dergisi, S.1, 1997, s. 5-11.
12. Doğan, Murat, Konut ve Çatılı İşyeri Kira Sözleşmelerinin Sona Ermesi, Yetkin Yayınevi, Ankara 2011.
13. Egger, A/Escher, Arnold/Haab, R./Oser, Hugo, İsviçre Medeni Kanunu Şerhi, C. 5, Borçlar Hukuku, Birinci Kısım, Şerhdenler: H. Oser, W. Schönenberger, Çev. Recai Şeçkin, 2. Bası, Yeni Cezaevi Basımevi, Ankara 1947.
14. Erdem, Mehmet, “Finansal Kiralama, Factoring ve Finansman Şirketleri Kanunu Kapsamında Finansal Kiralamada Ayıplı Teslimler”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S. 1, 2017 s. 175-189.
15. Eren, Fikret, Borçlar Hukuku, Genel Hükümler, 24. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2019.
16. Erol, Ahmet/Yıldırım, A. Ercan/Toroslu, M. Vefa, Tüm Yönleriyle Finansal Kiralama (Leasing), Yaklaşım Yayıncılık, Ankara 2011.
17. Evliyaoğlu, Sadullah, “Finansal Kiralama Sözleşmelerinde Kiralananın Bir Satıcıdan Temin Edildiği Hallerde Satıcının Ayıptan Sorumluluğu”, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 29, S. 1, 2025, s.719-751.
18. Gauch, Peter/Schluep, Walter R./Schmıd, Jörg/Rey, Heinz/Emmenegger, Susan, Schweizerisches Obligationenrecht, Algemeiner Teil, Band I, 9. Auflage, Zürich 2008.
19. İnceoğlu, Mustafa Murat, “Kira Hukukunda Ayıba Karşı Tekeffül Borcu”, Kazancı Hukuk Dergisi, C. 9, S. 103-104, 2013, s. 52-88.
20. Kalpsüz, Turgut, “Gemi Alacaklısı Hakkının Hukuki Mahiyeti”, Prof. Dr. Yaşar Karayalçın’a 65’inci Yaş Armağanı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara 1988.
21. Karahasan, Mustafa Reşit, Sorumluluk Hukuku, (Birinci Kitap: Kusura Dayanan Sözleşme Dışı Sorumluluk–İkinci Kitap: Kusura Dayanmayan Sözleşme Dışı Sorumluluk) Doktrin Yargıtay Kararları, Beta Yayıncılık, İstanbul 1995.
22. Köteli, Argun, Karşılaştırmalı Hukuk ve Türk Hukukunda Finansal Kiralama (Leasing Sözleşmeleri), Kazancı Hukuk Yayınları, İstanbul 1991.
23. Köteli, Argun, “Leasing Sözleşmelerinin Hukuksal ve Mali Yönleriyle Türkiye’de Uygulanabilirliği”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, C. 12, Sayı 1, 1983, s. 83-86. (Uygulanabilirlik).
24. Kuntalp Erden, Finansal Kiralama Kanunu’na Göre Finansal Kiralama (Leasing) Tanımı ve Hükümleri, Türkiye Bankalar Birliği, Ankara 1988.
25. Oğuzman, Kemal/Öz, M. Turgut, Borçlar Hukuku, Genel Hükümler, Cilt– 1, Gözden Geçirilmiş On Birinci Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2013.
26. Önder, Salih, Gemi Kira Sözleşmesi, Türkiye Barolar Birliği, Ankara 2016.
27. Sözer, Bülent, “Leasing (Finansal Kiralama) Sözleşmelerinde Mülkiyet Unsuru”, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, C. 15, S. 1, 1989, s. 53-110 (Leasing).
28. Sözer, Bülent, “Türk Ticaret Kanunu Tasarısı’nın Taşıyanın Sorumluluğu ile İlgili Hükümleri Hakkında Bazı Eleştiriler ve Öneriler”, Deniz Hukuku Dergisi, Türk Ticaret Kanunu Tasarısı Hakkında Değerlendirmeler, Özel Sayı, 2006, s. 301-337.
29. Tandoğan, Halûk, Türk Mesuliyet Hukuku, (Akit Dışı ve Akdi Mesuliyet) (Mesuliyet Hukuku), Ajans–Türk Matbaası, Ankara 1961.
30. Topuz, Murat, 6361 Sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu Çerçevesinde Finansal Kiralama Sözleşmesi, Adalet Yayınevi, Ankara 2013.
31. Türkel, Doğuş Taylan, Gemi Alacaklısı Hakkının Paraya Çevrilmesi, Güncel Yayınevi, İzmir 2008.
32. Von Tuhr, Andreas, Borçlar Hukukunun Umumi Kısımları, Birinci Cilt, çev. Cevat Edege, Yeni Matbaa, İstanbul 1952.
33. Von Tuhr, Andreas/Peter, Hans¸ Allgemeiner Teil des Schweizerischen Obligationenrechts, Erster Band, Erste Lieferung, Dritte Auflage, Zürich 1974.
34. Wüstendörfer, Hans, Neuzeitliches Seehandelsrecht, 2. Bası, Tübingen 1950.
35. Yavuz, Cevdet/Acar, Faruk/Özen, Burak, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’na Göre Borçlar Hukuku Dersleri (Özel Hükümler), 10. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul 2012.
36. Yazıcıoğlu, Emine, Kender-Çetingil Deniz Ticareti Hukuku, Gözden Geçirilmiş On Altıncı Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul 2020.