Yurttaşlık Kavramının J.J. Rousseau ve Emmanuel-Joseph Sieyès’in Düşünceleri Özelinde Karşılaştırılması

Öz

Yurttaşlık, modern anayasalarda bireyin devletle arasındaki ilişkiyi ifade eden bir kavramdır. Tarihsel gelişimi; Antik Yunan, Roma ve Orta Çağ’a dayanan bu kavram, tarihin bütün dönemlerinde farklı biçimlerde gelişim ve değişim göstermiştir. Modern demokrasilerdeki görünümü ise esasında J.J. Rousseau ve Emmanuel-Joseph Sieyès’in düşüncelerinde somutlaşan cumhuriyetçi ve liberal yaklaşımlar arasındaki farklar bağlamında şekillenmiştir. Cumhuriyetçi anlayışın öncülü olan Rousseau; yurttaşın bireysel çıkarları yerine genel iradeye ve ortak iyiye aktif katılımını, özgürlüğün ve eşitliğin vazgeçilmez bir şartı olarak görmektedir. Rousseau için siyasi katılım hem bir hak hem de görevdir. Buna karşın liberal yaklaşımın öncülü olan Sieyès ise tahakkümden azade olmak, özgür irade, temsil ve mülkiyet odaklı bir yaklaşımla yurttaşları aktif ve pasif olarak tasnif eder. Sieyès’e göre siyasi katılım, her yurttaş için bir zorunluluk değil, belirli kriterlere bağlı bir haktır. Günümüzde Sieyès’in temsil odaklı liberal yaklaşımı baskın görünse de Rousseau’nun ve dolayısıyla cumhuriyetçi yaklaşımın yurttaşlık kavramına getirdiği bakış açısı, günümüz yurttaşlık anlayışını beslemekte ve iki yaklaşım arasındaki fark giderek cumhuriyetçi anlayış lehine kapanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Cumhuriyetçi yaklaşım
• Liberal yaklaşım
• Aktif-pasif yurttaş
• vatandaşlık
• Özgürlük anlayışı

The Concept of Citizenship in the Thoughts of J.J. Rousseau and Emmanuel-Joseph Sieyès: A Comparative Analysis

Öz

Citizenship is a fundamental concept that represents the relationship between the individual and the state within modern constitutions. Having its historical roots in Ancient Greece, Rome, and the Middle Ages, this concept has undergone various forms of development and transformation throughout all periods of history. Its manifestation in modern democracies is essentially shaped by the differences between the republican and liberal approaches, as embodied in the thoughts of J.J. Rousseau and Emmanuel-Joseph Sieyès. Rousseau, a pioneer of the republican understanding, regards the active participation of the citizen in the general will and the common good—rather than individual interests—as an indispensable condition for liberty and equality. For Rousseau, political participation is both a right and a duty. Conversely, Sieyès, a precursor of the liberal approach, classifies citizens into active and passive categories through a perspective focused on freedom from domination, free will, representation, and property rights. According to Sieyès, political participation is not a necessity for every citizen but a right contingent upon specific criteria. Although Sieyès’s representation-oriented liberal approach appears dominant today, the perspective provided by the republican approach continues to nourish contemporary citizenship, and the gap between these two paradigms is gradually closing in favor of the republican view.

Anahtar Kelimeler

• Citizenship
• Republican approach
• Liberal approach
• Active-passive citizen
• Views of freedom

Kaynakça

1. Ağaoğulları, Mehmet Ali, Ulus Devlet ya da Halkın Egemenliği, 2. Baskı, İmge Kitapevi, 2.Baskı, Ankara 2010.
2. Ağaoğulları, Mehmet Ali/Köker, Levent, İmparatorluktan Tanrı Devletine: Siyasal Düşünceler, 1. Baskı, İmge Kitapevi, Ankara 1991.
3. Aristoteles, Politika, Çev. Mete Tunçay, 4.Baskı, Remzi Kitabevi, İstanbul 1993.
4. Aulard, A., Fransa İnkılabının Siyasi Tarihi: Demokrasinin ve Cumhuriyetin Kaynakları ve Gelişmesi 1789-1804 Cilt: I, Çev. Nazım Poroy, 3. Baskı, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2011.
5. Berlin, Isiah, “Two Concepts of Liberty”, Liberty, Editör, Henry Hardy, 1. Baskı, Oxford University Press, Oxford 2002.
6. Bers, Victor, “Against Eubulides, Introduction”, Demosthenes, Speeches 50-59, Çev. Victor Bers, 1.Baskı, University of Texas Press, Austin 2003, s. 107-108.
7. Bers, Victor, “Against Neaera, Introduction”, Demosthenes, Speeches 50- 59, Çev. Victor Bers, 1.Baskı, University of Texas Press, Austin 2003, s. 151-153.
8. Blok, Josine, Citizenship in Classical Athens, 1. Baskı, Cambridge University Press, Cambridge 2017. Britannica, “Messenian Wars”, https://www.britannica.com/event/Messe nian-Wars, E.T. 15.01.2026.

9. Chatelard, Aude, “Women As Legal Minors and Their Citizenship in Republican Rome”, Çev. Anne Stevens, Clio. Women, Gender, History, S. 43, 2016, s. 24-47.
10. Cohen, Joshua, “Democracy as Procedure and Substance”, Active and Passive Citizens: A Defense of Majoritarian Democracy, Editör, Stephen Macedo, 1.Baskı, Princeton University Press, Princeton 2024, s. 73-81.
11. Çelebican, Özcan, “Roma Egemenliği: Yurttaşlık ve Kölelik”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XLIII, S.1, 1993, s. 299-311.
12. Dagger, Richard, “Republican Citizenship”, Handbook of Citizenship Studies, Editörler, Engin F. Isin/ Bryan S. Turner, 1.Baskı Sage, Londra 2002, s. 145-157.
13. Demosthenes, “Against Eubulides”, Demosthenes, Speeches 50-59, Çev. Victor Bers, 1.Baskı, University of Texas Press, Austin 2003, s. 107-128.
14. Demosthenes, “Against Neaera”, Demosthenes, Speeches 50-59, Çev. Victor Bers, 1.Baskı, University of Texas Press, Austin 2003, s. 151-194.
15. Duplouy, Alain, “Pathways to Archaic Citizenship”, Defining Citizenship in Archaic Greece, Editörler, Alain Duplouy/ Roger W. Brock, 1. Baskı, Oxford University Press, Oxford 2018, s. 1-49.
16. Eberle, Lisa Pilar, “Making Roman Subjects: Citizenship and Empire Before and After Augustus”, TAPA, C. CXLVII, S. 2, 2017, s. 321-3
17. Forsyth, Murray, Reason and Revolution The Political Thought of the Abbé Sieyes, 1. Baskı, Leicester University Press, New York 1987.
18. Genç, Özlem, Orta Çağ Avrupası: Sosyal, Kültürel ve Ekonomik Hayat, 1. Baskı, Kronik, İstanbul 2022.
19. Göze, Ayferi, Siyasal Düşünceler ve Yönetimler, 5. Baskı, Beta, İstanbul 1989.
20. Gözler, Kemal, Anayasa Hukukunun Genel Teorisi, 2. Baskı, Ekin, Bursa 2020, c. I.
21. Graber, Mark A., “James Madison’s Republican Constitutionalism”, Constitution and The Classics, Editör, D. J. Galligan, 1. Baskı, Oxford University Press, Oxford 2014, s. 327-353.
22. Hadi, Ade Sopyan / Samsuri, Samsuri, “Comparison of Liberal and Republican Citizenship Theories in Various Countries”, International Journal of Multicultural and Multireligious Understanding, C.XI, S.8, 2024, s.1- 8.
23. Heater, Derek, Yurttaşlığın Kısa Tarihi, Çev. Meral Delikara Üst, 1.Baskı, İmge Kitapevi, Ankara 2007.
24. Honohan, Iseult, “Liberal and Republican Concepts of Citizenship”, The Oxford Handbook of Citizenship, Editörler, Ayelet Shachar/ Rainer Bauböck/ Irene Bloemraad/ Maarten Vink, 1. Baskı, Oxford University Press Oxford 2017, s. 83-106.
25. Işık, Alper, “Sieyès Hala Yaşıyor Mu?”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. XXII, S. 1, 2016, s. 183-200.
26. Işık, Salim, “J.J. Rousseau ve Egemenlik Anlayışı Üzerine”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi, C. VIII, S. 2, 2017, s. 79-98.
27. Karadaş, Atıl Buğra, “An Essay on Political Participation of Citizens, Legislation and Government In Rousseau’s The Social Contract and Considerations on The Government of Poland”, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi, C.V, S.9, 2022, s.157-172.
28. Karadeniz Çelebican, Özcan, Roma Hukuku: Tarihi- Kaynaklar- Genel Kavramlar- Kişiler Hukuku- Hakların Korunması, 17. Baskı, Turhan Kitapevi, Ankara 2014.
29. Kartal, Filiz, “Dışlayıcı Bir Kurum Olarak Yurttaşlığın Evrimi: Polis’ten Küresel Düzene”, Yurttaşlık Tartışmaları, Editör, Filiz Kartal, 1. Baskı, TODAİE, Ankara 2010, s. 11-56.
30. Kartal, Filiz, “Liberal and Republican Conceptions of Citizenship”, Encyclopedia of Citizenship Studies, Editörler, Marisol Garcìa Cabeza/ Thomas Faist, 1. Baskı, Edward Elgar Publishing, Cheltenham 2024, s.30- 34.
31. Korkut, Levent, “Siyasi Kimlik Olarak Vatandaşlık: Türkiye’de ve Dünya Devletlerinde Anayasal Vatandaşlık Tanımları”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. I, S. 2, 2015, s. 5-41
32. Kulaç, Duygu, “Eşit Oy İlkesi”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.XVIII, S.1, 2021, s.211-235.
33. Kulesza, Ryszard, Sparta: History State and Society, İngilizceye Çev. Klaudyna Michalowicz, 1. Baskı, Peter Lang, Berlin 2022.
34. Lambert, S.D., “phratries” Maddesi, The Oxford Classical Dictionary, Editörler, Simon Hornblower/ Antony Spawforth, 4. Baskı, Oxford University Press, Oxford 2012.
35. Lefrançois, David, “Participation and Citizenship Education: Is the Citizen Free Only During Parliamentary Elections?”, Analytic Teaching, C. XXVI, S. 1, 2007, s. 21-29.
36. Lembcke, Oliver W. /Weber, Florian, “Introduction to Sieyès’s Political Theory”, The Essential Political Writings, Editörler, Oliver W. Lembcke/Florian Weber, 1. Baskı, Brill, Leiden 2014, s. 1-42.
37. Lindsay, Adam, “Sieyès and Republican Liberty”, European Journal of Political Theory, C. XXI, S. 1, 2022, s. 155-177.
38. Magnette, Paul, Citizenship: The History of An İdea, İngilizceye Çev. Katya Long, 1. Baskı, ECPR Press, Colchester 2005.
39. Manville, Philip Brook, The Origins of Citizenship in Ancient Athens, 2. Baskı, Princeton University Press, Princeton 1997.
40. Mitchell, Thomas N., Atina: Dünyanın İlk Demokrasisinin Tarihi, Çev. Özge Acar, 1. Baskı, Bilge Kültür Sanat, İstanbul 2024.
41. Oldfield, Adrian, “Vatandaşlık: Doğal Olmayan Bir Pratik mi?”, Çev. Can Cemgil, Vatandaşlığın Dönüşümü: Üyelikten Haklara, Editör, Ayşe Kadıoğlu, 2. Baskı, Metis, İstanbul 2012.
42. Pettit, Philip, Cumhuriyetçilik: Bir Özgürlük ve Yönetim Teorisi, Çev. Abdullah Yılmaz, 1. Baskı, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 1998.
43. Rousseau, Jean-Jacques, Toplum Sözleşmesi, Çev. Vedat Günyol, 10. Baskı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2013.
44. Rubinelli, Lucia, Constituent Power: A History, 1. Baskı, Cambridge University Press, Cambridge 2020.
45. Ruhi, Muhammet Emin, 1789 Fransız Devrimi Birinci Kitap: Fransa’da Liberal Devrim ve Sieyes, 1. Baskı, Onikilevha, İstanbul 2018.
46. Ruhi, Muhammet Emin, Fransız Devriminde Bir Başrol Oyuncusu: Sieyes, 1. Baskı, Liberte Yayınları, Ankara 2002.
47. Sarıca, Murat, Fransa ve İngiltere’de Emredici Vekaletten Yeni Temsil Anlayışına Geçiş, 1. Baskı, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No. 318, İstanbul 1969.
48. Schuck, Peter H., “Liberal Citizenship” Handbook of Citizenship Studies, Editörler, Engin F. Isin/ Bryan S. Turner, 1. Baskı, Sage, Londra 2002, s. 131-144.
49. Sellers, M.N.S., The Sacred Fire of Liberty: Republicanism, Liberalism and the Law, 1.Baskı, Palgrave Macmillan, Hampshire 1998.
50. Sherwin-White, A. N., The Roman Citizenship, 2. Baskı, Oxford University Press, Oxford 1973.
51. Sieyès, Emmanuel Joseph, “Of the Gains of Liberty in Society and in the Representative System”, The Essential Political Writings, Editörler Oliver W. Lembcke/ Florian Weber, 1.Baskı, Brill, Leiden 2014, s. 144-151.
52. Sieyès, Emmanuel Joseph, “Reasoned Exposition of the Rights of Man and Citizen”, The Essential Political Writings, Editörler, Oliver W. Lembcke/Florian Weber, 1. Baskı, Brill, Leiden 2014, s. 118-134.
53. Sieyès, Emmanuel-Joseph, Üçüncü Sınıf Nedir?, Çev. İsmet Birkan, 1. Baskı, İmge Kitapevi, Ankara 2005.
54. Simpson, Matthew, Rousseau’s Theory of Freedom, 1. Baskı, Continuum, Londra 2006.
55. Steel, Catherine, “Roman Citizenship Between Law and Practice”, Enfranchising lreland? Identity, Citizenship and State, Editör, Steven G. Ellis, 1. Baskı, Royal Irish Academy, Dublin 2018, s. 7-18.
56. Şeker, Güven/Gül, Hüseyin, “Kavramsal ve Tarihsel Olarak Vatandaşlık”, Nazilli İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, C. IV, S. 2, 2023, s. 133-142.
57. Topuzkanamış, Şafak Evran, Vatandaşlık Üstüne Bir Tez, 1. Baskı, Oniki Levha, İstanbul 2013.
58. Tuck, Richard, “Rousseau and Sieyès”, Active and Passive Citizens: A Defense of Majoritarian Democracy, Editör, Stephen Macedo, 1. Baskı, Princeton University Press, Princeton 2024.
59. Whitehead, David, “demes, demoi” Maddesi, The Oxford Classical Dictionary, Editörler, Simon Hornblower/ Antony Spawforth, 4. Baskı, Oxford University Press, Oxford 2012.
60. Whitehead, David, “metics” Maddesi, The Oxford Classical Dictionary, Editörler, Simon Hornblower/ Antony Spawforth, 4. Baskı, Oxford University Press, Oxford 2012.
61. Worthington, Ian, Demosthenes of Athens and the Fall of Classical Greece, 1.Baskı, Oxford University Press, Oxford 2013.
62. Yıldırım, Ertuğrul Kaan, “Çokkültürlü Toplumlarda Yurttaşlık Teorileri: Liberal Ulusçuluk, Tanınma Politikası ve Anayasal Yurtseverlik”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.XXI, S.1, 2022, s. 753- 815.
63. Yıldırım, Yavuz, “Fransız Devrimi’nde Yurttaşlık ve Etkilerine Dair Bir Değerlendirme”, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C.XXI, Ek Sayı, 2019, s. 251-271.
64. Yılmaz, Zafer, “Helen Güneşi Batıyor, Roma Güneşi Doğuyor: Roma Siyasal Düşüncesi”, Sokrates’ten Jakobenlere Batı’da Siyasal Düşünceler, Editör, Mehmet Ali Ağaoğulları, 6. Baskı, İletişim Yayınları, İstanbul 2015