Mirasa Konu Tarım Arazilerinin Devrinde Benimsenen Ehil Mirasçı Modeli

Öz

Tarım arazilerinin miras sebebiyle bölünerek küçülmesini engellemek maksadıyla kabul edilen ehil mirasçı modeli, klasik miras hukuku kurallarından ayrılan özel bir düzenleme olarak karşımıza çıkmaktadır. Ehil mirasçılık ülkemizde ilk kez Türk Medeni Kanunu’nun 659 ila 668. maddeleri arasında ve 2005 yılında yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nda benimsenmiştir. Ancak 5403 sayılı Kanun’daki ya da Türk Medeni Kanunu’ndaki düzenlemeler, murisin ölümünden sonra tarım arazilerinin miras sebebiyle verimsiz küçük parçalara bölünmesini engelleyememiştir. Nihayet 2014 yılında 6537 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun kabul edilerek, Türk Medeni Kanunu’nun ilgili hükümleri yürürlükten kaldırılmış ve mirasa konu tarım arazilerinin devri 5403 sayılı Kanun kapsamında yeniden düzenlenmiştir. Böylece ehil mirasçı modeli Türk Miras Hukukunda önemli bir kurum halini almıştır. Çalışmamızda ehil mirasçı kavramı ve kapsamı, özellikle Türk Miras Hukukuna etkileri bakımından detaylı bir şekilde incelenecektir. Yargıtay kararları çerçevesinde, muris muvazaası başta olmak üzere, 6537 sayılı Kanun'la kabul edilen ehil mirasçı düzenlemelerinin uygulamada neden olduğu sorunlar üzerinde durulacaktır. Öte yandan bu modelin Anayasa ve AİHS’nde yer alan mülkiyet ve miras haklarına uyumu değerlendirilecektir. Bu yönleriyle çalışmanın literatüre katkı sunması amaçlanmaktadır

Anahtar Kelimeler

• Tarım arazileri
• miras
• ehil mirasçı
• muris muvazaası
• AİHS
• Anayasa.

The Eligible Heir Model Adopted in The Transfer of Inherited Agricultural Lands

Öz

The qualified heir model, adopted to prevent the fragmentation and reduction of agricultural lands due to inheritance, stands as a special regulation deviating from classical inheritance law rules. In Turkey, the qualified heir model was first adopted in Articles 659 to 668 of the Turkish Civil Code and in the Land Protection and Land Use Law No. 5403, which came into force in 2005. However, neither the provisions in Law No. 5403 nor those in the Turkish Civil Code were able to prevent the fragmentation of agricultural lands into unproductive small parcels due to inheritance after the death of the deceased. Finally, in 2014, Law No. 6537 Amending the Land Protection and Land Use Law was enacted, repealing the relevant provisions of the Turkish Civil Code and re-regulating the transfer of agricultural lands subject to inheritance under Law No. 5403. Thus, the qualified heir model has become an important institution in Turkish Inheritance Law. In this study, the concept and scope of the qualified heir will be examined in detail, particularly in terms of its effects on Turkish Inheritance Law. This study will focus on the problems caused by the regulations concerning eligible heirs, adopted by Law No. 6537, particularly regarding fraudulent transfers of inheritance, within the framework of Supreme Court decisions. Furthermore, the compatibility of this model with property and inheritance rights enshrined in the Constitution and the European Convention on Human Rights will be evaluated. In these respects, the study aims to contribute to the literature.

Anahtar Kelimeler

• Agricultural lands
• inheritance
• qualified heir
• fraudulent transactions by the deceased
• ECHR
• Constitution.

Kaynakça

1. KAYNAKÇA Açıkgöz, Osman, Tarım Arazilerinde Yasal Önalım Hakkı, 2. Bası, On ikiLevha Yayıncılık, İstanbul 2022.
2. Antognini, Daniel, “B. Grundlegende Eigenschaften der Teilungsklage/I.Teilungsanspruch nach Art. 604 Abs. 1 ZGB, Die Teilungsklage desschweizerischen Erbrechts”, ZStP - Zürcher Studien zum Privatrecht,2022, s. 5- 30.
3. Antognini, Daniel, “2. Sachliche Zuständigkeit/2.3 Abgrenzung zu denFunktionen der Teilungsbehörde/2.3.5 - 2.3.6”, ZStP - Zürcher Studienzum Privatrecht, 2022, s. 473-504. (2. Sachliche Zuständigkeit)
4. Antognini, Daniel, “I. Sachlegitimation/ 3. Stellung der Erbeserben/ 3.1- 3.2”, ZStP - Zürcher Studien zumPrivatrecht, 2022, s. 724-751. (I. Sachlegitimation)
5. Arat, Ayşe/Akıncı, Bekir, “Muris Muvazaası Davalarında 5403 Sayılı Kanun’un Uygulanması Sorunu”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 174, 2024, s. 295-324.
6. Ayan, Mehmet, Miras Hukuku, 6. Bası, Mimoza Yayıncılık, Konya 2014.
7. Doğramacı, Hayriye Şen, “6537 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun Mülkiyet Hakkının Sınırlandırılmasına İlişkin Hükümlerinin Değerlendirilmesi”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 13, S. 2, 2017, s. 69-94.
8. Erdoğan, Kemal, “Tarım Arazilerinin Miras Yoluyla İntikali”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 24, S. 1,2016, s. 123-179.

9. Eren, Fikret/Başpınar, Veysel, Toprak Hukuku, 5. Bası, Savaş Yayınevi, Ankara 2017.
10. Eren, Fikret/Aktürk, İpek Yücer, Türk Miras Hukuku, Yetkin Yayınevi,Ankara 2019.
11. Ermenek, İbrahim/Ünsal, Hilmi/Kaya, Iraz Hasbolat/Ünver, Serdar/Akça, Kürşat/Akça, Neslihan/Özyakışır,Özkan/Aydınalp, Aslıhan Kayık/Ateş, Sevgi Dursun/Demirci Serdar/Öncü, Azim/Kartal, Bünyamin/Gökder, Aybike Karahan/Bilge, Burak, Tarım Hukuku, Adalet Yayınevi, Ankara 2023.
12. Gençcan, Ömer Uğur, Türk Miras Hukuku, 7. Bası, Yetkin Yayınevi, Ankara 2024.
13. Hatemi, Hüseyin, Miras Hukuku, 5. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2014.
14. İmre, Zahit/Erman, Hasan, Miras Hukuku, D&R Yayınları, İstanbul 2017.
15. Kartal, Bünyamin, “6537 Sayılı Kanun ile 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’na Getirilen Değişikliklerin Medenî Usûl Hukuku Bakımından İncelenmesi”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 27, S. 3, 2019, s. 845-884.
16. Kılıçoğlu, Ahmet, Miras Hukuku, Genişletilmiş 14. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara 2025.
17. Korkusuz, Sümeyye Tuba, “Mirasa Konu Tarımsal Arazilerde GelirEsaslı Değerin Yarattığı Sorunlar”, İstanbul Hukuk Mecmuası, C. 81, S.4, 2023, s. 911-941.
18. Köse, Eylül Can, 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’na göre Tarımsal Arazilerin Miras Yoluyla İntikali, On iki Levha Yayıncılık, İstanbul 2025.
19. Öcal Akipek, Şebnem/Gürgenburan, Fahri, 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun Mülkiyet Hakkına Etkileri, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.
20. Özçelik, Barış, “5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nda 6537 Sayılı Kanun’la Yapılan Değişiklikler ve Değerlendirilmesi”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XIX, S. 1, 2015, s. 87-110.
21. Özer, M. Tolga, “TMK m. 652 Uyarınca Birlikte Yaşanılan Konut ile Ev Eşyasının Miras Payına Mahsuben Sağ Kalan Eşe Özgülenmesi”, İMHFD, C. 8, S. 1, 2023, s. 391-413.
22. Roland, Norer, “Bäuerliches Erbrecht: Herkunft und Zukunft”, Spuren im Erbrecht - Festschrift für Paul Eitel, 2022, s. 483-493.
23. Sağlam, İpek, “Tarımsal İşletmelerin Özgülenmesi Sorunu ve Bu Sorunun Tarım Reformu Açısından Değerlendirilmesi”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 16, S. 1-2, 2010, s. 201- 231.
24. Sürer, Metin, Miras Yoluyla Geçen Tarım Arazilerinin Paylaşılması, Yetkin Yayınları, Ankara 2023.
25. Şenol, A. Nilay/Uzun-Kazmacı, Özge, “5403 Sayılı Kanun Çerçevesinde Terekedeki Tarım Arazilerinin Devredilmesi Karşısında Muris Muvazaası”, İstanbul Hukuk Mecmuası, C. 78, S. 1, 2020, s. 161-192.
26. Uyumaz, Alper/İlhan, Onur, “Tarımsal Arazilerde Mülkiyetin Devri”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 24, S. 2, Aralık 2018, s. 861-905.
27. Vincent, Bays, “Première partie : Une théorie générale sur les surfaces d’assolement/Chapitre 4 : Les régimes de protection/III. Les autres régimes de protection”, AISUF - Arbeiten aus dem Iuristischen Seminar der Universität Freiburg Schweiz, 2021, s. 93-103.
28. Yavuz, Cevdet/Topuz, Murat, “Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunundan Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un Türk Medeni Kanununun Miras Hukukuna İlişkin Hükümlerinde Yaptığı Değişiklikler”, Mehmet Akif Aydın’a Armağan, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 21, S. 2, 2015, s. 663-700,
29. Yılmaz, Süleyman, Medeni Hukuk Cilt- IV Miras Hukuku, 2. Bası, Yetkin Yayınevi, Ankara 2024.
30. Yılmaztekin, Ahmet Ertan, “Mirasın Taksimi ve Tarımsal Arazilerin Miras Yoluyla İntikali”, Ankara Barosu Dergisi, C. 80, S. 4, 2022, s. 436-473.
31. Zevkliler, Aydın, Türk Miras Hukukunda Tarımsal İşletmelerin Tahsisi, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları-267 (Sevinç Matbaası), Ankara 1970.
32. İNTERNET KAYNAKÇASI Anayasa Mahkemesi’nin 19/10/1976 tarihli, 1973/42 Esas, 1976/4 Numaralı İptal Kararı, RG., 10.5.1977, S. 15933, https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/Dosyalar/Kararlar/Karar PDF/1976-48-nrm.pdf, E.T. 01.10.2025.
33. AİHM Kararı, https://hudoc.echr.coe.int, E.T. 24.12.2025. Eurostad, Avrupa Birliği'ndeki çiftlikler ve tarım arazileri istatistikleri, https://www.ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Fa rms_and_farmland_in_the_European_Union_-_statistics, E.T.16.06.2025.
34. EU Regulation No 650/2012 (AB Miras Tüzüğü) md.30. (Regulatıon (Eu) No 650/2012 of the European Parliament and of the Council of 4 July 2012, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/650/oj/eng, E.T. 11.09.2025. İçtihat Bankası, https://www.lexpera.com.tr.
35. Regulation (EU) No 650/2012 of the European Parliament and of the Council of 4 July 2012 on jurisdiction, applicable law, recognition and enforcement of decisions and acceptance and enforcement of authentic instruments in matters of succession and on the creation of a European Certificate of Succession, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/650/oj/eng.
36. Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve Türk Medeni Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Tasarısı ile Trabzon Milletvekili Mehmet Volkan Canalioğlu’nun; 5578 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi ve Adalet Komisyonu ile Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Raporları(1/788, 2/1599) https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D24/Y3/T1/Do syaKomisyonRaporunuVerdi/e2611 a0c-0487-49a9-abd8-276c94b6dba7. pdf, E.T. 25.06.2025. (TBMM 24/4, Ss. 564).
37. “Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)”, Tarım alanları, 2001-2025, https://www.data.tuik.gov.tr, E.T. 16.06.2025.