Afrika’daki Sınır ve Egemenlik Uyuşmazlıkları Kapsamında Dönemlerarası Hukuk Doktrinine İlişkin Bir Değerlendirme

Öz

Dönemlerarası hukuk doktrini uluslararası uyuşmazlıklara zamansal açıdan hangi hukukun uygulanacağının belirlenmesine ilişkin genel bir prensip ortaya koymaktadır. Palmas Adası davası kararında ifade edildiği üzere, zikredilen doktrinin bir hakkın elde edilmesi ve uluslararası hukukun gelişimine uygun olarak varlığını sürdürmesi şeklinde iki farklı görünümü bulunmaktadır. Bu bağlamda, istikrar hedefinin sağlanması ve hukuk alanındaki gelişmeler arasındaki etkileşim ve çatışma özellikle sınır ve egemenlik uyuşmazlıklarının çözümünde belirleyici olmaktadır. Her ne kadar dekolonizasyon süreci sona ermiş olsa da koloni dönemi hukuku, Afrika’daki sınır ve egemenlik uyuşmazlıklarının çözümünde belirleyici olmaya devam etmektedir. Bu çalışma kapsamında cevap arayacağımız temel soru Afrika kıtasında ortaya çıkan bu uyuşmazlıkların sömürge döneminin etkilerinden arındırılıp arındırılamayacağına ilişkindir. Bu bağlamda, öncelikle, dönemlerarası hukuk doktrini ve bu doktrinin Afrika kıtasına yansımaları sınır ve egemenlik uyuşmazlıkları özelinde ele alınacaktır. Daha sonraki aşamada, Afrikalı devletlerin dönemlerarası hukuk doktrinine dönük nasıl bir yaklaşım ortaya koydukları tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Uluslararası Adalet Divanı
• Ülkesel Uyuşmazlıklar
• Sınır Uyuşmazlıkları
• Dönemlerarası Hukuk Doktrini
• Afrika
• Dekolonizasyon

An Assessment of the Doctrine of Intertemporal Law in the Context of Frontier and Territorial Disputes in Africa

Öz

The doctrine of intertemporal law establishes a temporal framework for determining the law applicable to international disputes. As underlined in the Island of Palmas Case, this doctrine has two distinct aspects: the acquisition of a right and its maintenance in the light of the conditions required by the evolution of the law. In this respect, the interaction and the tension between the objective of stability and the evolution of the law is particularly decisive in the resolution of frontier and territorial disputes. Despite the completion of decolonization, colonial law remains a key factor in the resolution of frontier and territorial disputes in Africa. The fundamental question we will attempt to answer in this study is whether these disputes can be emancipated from the effects of the colonial period. To this end, we will first examine the doctrine of intertemporal law and its impacts on the African continent, particularly in the context of frontier and territorial disputes. We will then analyze the approaches adopted by African States with regard to this doctrine.

Anahtar Kelimeler

• International Court of Justice
• Territorial Disputes
• Frontier Disputes
• Doctrine of Intertemporal Law
• Africa
• Decolonization

Kaynakça

1. Acer, Yücel/Kaya, İbrahim, Uluslararası Hukuk, 12. Baskı, Seçkin, Ankara 2021.
2. Aksar, Yusuf, Temel Metinler ve Davalarla Uluslararası Hukuk, 2. Baskı, Seçkin, Ankara 2021.
3. Apostolidis, Charalambos, “L’affaire de l’île de Kasikili/Sedudu (Botswana/Namibie). L’arrêt de la C.I.J. du 13 décembre 1999”, Annuaire français de droit international, C. 45, 1999, s. 434-451.
4. Aybay, Rona/Oral, Elif, Kamusal Uluslararası Hukuk, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2016.
5. Çakır, Tuğrul, “Uti Possidetis (Mevcut Sınırların Korunması) İlkesi Üzerine Bir Değerlendirme”, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 12, S. 2, 2022, s. 595-623.
6. D’Argent, Pierre, “Des frontières et des peuples : l’affaire de la Frontière terrestre et maritime entre le Cameroun et le Nigeria, arrêt sur le fond”, Annuaire français de droit international, C. 48, 2002, s. 281-321.
7. Dinh, Nguyen Quoc/Daillier, Patrick/Forteau, Mathias/Miron, Alina/Pellet, Alain, Droit International Public, 9. Baskı, LGDJ, Paris 2022.
8. Dupuy Pierre-Marie/Kerbrat, Yann, Droit International Public, 17. Baskı, Lefebvre Dalloz, Paris 2024.

9. Erpelding, Michel, “Vers des réparations au titre du colonialisme?”, Annuaire français de droit international, C. 67, 2021, s. 1-24.
10. Elias, Taslim O., The International Court of Justice and Some Contemporary Problems, Springer, Lahey 1983.
11. Flory, Maurice, “L’avis de la Cour Internationale de Justice sur le Sahara occidental”, Annuaire français de droit international, C. 21, 1975, s. 253-277.
12. Jessup, Philip C., “The Palmas Island Arbitration”, The American Journal of International Law, C. 22, S. 4, 1928, s. 735-752.
13. Kohen, Marcelo G., Possession contestée et souveraineté territoriale, Open Edition, Graduate Institute Publications, Cenevre 1997.
14. Kotzur, Markus/Simmig Christina, “Intertemporal Law”, Max Planck Encyclopedia of Public International Law, Kasım 2024.
15. Li, Zhenni, “International Intertemporal Law”, California Western International Law Journal, C. 48, S. 2, 2018, s. 341-397.
16. Nesi, Giuseppe, “Uti Possidetis Doctrine”, Max Planck Encyclopedia of Public International Law, Şubat 2024.
17. Norodom, Anne-Thida, “L’arrêt de la chambre de la Cour internationale de Justice dans l’affaire du Différend frontalier (Bénin/Niger)”, Annuaire français de droit international, C. 51, 2005, s. 185-204.
18. Sorensen, M. Max, Le problème dit du droit intertemporel dans l’ordre international, Rapport provisoire, Institut de Droit International, 29 Nisan 1972.
19. Sur, Melda, Uluslararası Hukukun Esasları, 11. Baskı, Beta, İstanbul 2017.
20. Şarbak, Hilal Nur, Uluslararası Hukukta Yorum ve Uluslararası Hukukun Ulusal Mahkemelerde Yorumlanması, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi SBE, 2018.
21. Tavernier, Paul, “Les différends frontaliers terrestres dans la jurisprudence de la C.I.J.”, Annuaire français de droit international, C. 47, 2001, s. 137-148.
22. Diğer Kaynaklar
23. Afrika Birliği Örgütü’nün 21.7.1964 tarihli Kahire Bildirisi.
24. Institut de Droit International, Le problème intertemporel en droit international public, Wiesbaden 1975.
25. Le Projet d’articles sur la responsabilité de l’État pour fait internationalement illicite et commentaires y relatifs, Texte adopté par la Commission à sa cinquante-troisième session, en 2001, et soumis à l’Assemblée générale dans le cadre du rapport de la Commission sur les travaux de ladite session (A/56/10).
26. Oxford Pro Bono Publico, Inter-Temporality and Reparations for Colonial and Other Historic Atrocities, University of Oxford, Faculty of Law, Oxford 2025.
27. Mahkeme Kararları (Kronolojik Sırayla)
28. Island of Palmas Case (Netherlands, USA), award, Permanent Court of Arbitration, Reports of International Arbitral Awards, 1928, s. 829.
29. Statut Juridique du Groenland Oriental, arrêt, 1933, C.P.J.I. série A/B, no :53, s. 22.
30. Phosphates du Maroc, exceptions préliminaires, 1938, C.P.J.I. série A/B, no :74, s. 10.
31. Affaire des Minquiers et des Écréhous, Arrêt du 17 novembre 1953: C.I.J. Recueil 1953, s. 47.
32. Sahara occidental, avis consultatif, C.I.J. Recueil 1975, s. 12.
33. Différend frontalier, arrêt, C.I.J. Recueil 1986, s. 554.
34. Différend frontalier terrestre, insulaire et maritime (El Salvador/Honduras; Nicaragua (intervenant)), arrêt, C.I.J. Recueil 1992, s. 351.
35. Opinion Individuelle de M. Ajibola, Différend territorial (Jamahiriya arabe libyenne/Tchad), arrêt, C.I.J. Recueil 1994, s. 51.
36. Ile de Kasikili/ Sedudu (Botswana/Namibie), arrêt, C.I.J. Recueil 1999, s. 1045.
37. Frontiére terrestre et maritime entre le Cameroun et le Nigéria (Cameroun c. Nigéria; Guinée équatoriale (intervenant)), arrêt, C.I.J. Recueil 2002, s. 303.
38. Différend frontalier (Bénin/Niger), arrêt, C.I.J. Recueil 2005, s. 90.
39. Déclaration de M. le juge Bennouna, Souveraineté sur Pedra Branca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks et South Ledge (Malaisie/Singapour), arrêt, C.I.J. Recueil 2008, s. 128.
40. Différend frontalier (Burkina Faso/Niger), arrêt, C.I.J. Recueil 2013, s. 44.
41. Délimitiation terrestre et maritime et souveraineté sur des îles (Gabon/Guinée Equatoriale), arrêt, C.I.J. Recueil 2025.