Diyarbakır’da Hipertansiyon Hastalarında Akdeniz Diyetine Uyumun Değerlendirilmesi ve Yaşam Kalitesine Etkisi

Öz

Amaç: Bu çalışmada Diyarbakır ilindeki hipertansiyon hastalarında Akdeniz diyetine uyum ve yaşam kalitesine olan etkisi incelendi. Materyal ve Metot: Diyarbakır’daki üç farklı hastanede kardiyoloji polikliniklerine başvuran 18 yaş üstü 150 primer hipertansiyon hastası Ekim 2023 – Nisan 2024 tarihleri arasında çalışmaya dahil edildi. Hastalara “Akdeniz Diyetine Uyum Ölçeği (MEDAS)” ve “Ferrans and Powers-kardiyak Yaşam Kalitesi Ölçeği (QLI)” anket formları yüz yüze görüşülerek uygulandı. Bulgular: Ortalama hipertansiyon süresi 8.7±7.9 yıl olan hastaların yaş ortalaması 54.75±11.72 yıl olup, 82 (%54.7) hasta kadın hastaydı. Beden kütle indeksi (BKİ) ≥25.0 olan hasta oranı %77.3 sigara içen hastalar %30.0, egzersiz yapan hastalar %15.3 oranındaydı. Hastaların ortalama MEDAS skoru 5.66±1.65 olarak bulundu ve %34 hastada bu değer ≥7 olarak saptandı. Ortalama Total QLI skoru 21.68±5.05 olarak hesaplandı. Total QLI alt kategorileri arasında en düşük skor 20.71±6.47 ile ‘Sağlık ve Fonksiyonellik’ alt kategorisindeydi. MEDAS skorları kentte ikamet eden hastalarda daha yüksek bulundu (p=0,006). MEDAS skorları ile BKİ’nin düşük olması, tansiyon ölçümünün düşük olması ve tuz tüketiminin kısıtlı olması arasında pozitif anlamlı ilişki bulundu (p<0.05). Total Yaşam Kalitesi İndeksi (QLI) ile BKİ’nin düşük olması, egzersiz yapma ve alkol tüketmeme arasında pozitif anlamlı ilişki saptandı (p<0.05). Total QLI ve MEDAS skorları arasında anlamlı korelasyon görülmedi (p>0.05). Sonuç: Diyarbakır’da hipertansiyon hastalarının Akdeniz diyetine uyma oranlarının ve yaşam kalitelerinin birbirinden bağımsız olarak düşük olduğu; hastaların poliklinik ziyaretlerinde ilaçlarını düzenli kullanmalarının yanı sıra beslenme alışkanlıklarının da ısrarla sorgulanması gerektiği düşünüldü.

Anahtar Kelimeler

• Akdeniz Diyeti
• Hipertansiyon
• Yaşam Kalitesi

Evaluation of The Status of Adherence to The Mediterranean Diet in Hypertension Patients in Diyarbakır and Its Effect on The Quality of Life

Öz

Aim: In this study, compliance with the Mediterranean diet and its effect on quality of life in hypertensive patients in Diyarbakır province were examined. Material and Method: A total of 150 primary hypertension patients over the age of 18 who applied to cardiology outpatient clinics in three different hospitals in Diyarbakır were included in the study between October 2023 and April 2024. The “Mediterranean Diet Adherence Scale (MEDAS)” and “Ferrans and Powers-Cardiac Quality of Life Scale (QLI)” questionnaire forms were applied to the patients via face-to-face interviews. Results: The mean duration of hypertension was 8.7±7.9 years, the mean age of the patients was 54.75±11.72 years, and 82 (54.7%) patients were female. The proportion of patients with a body mass index (BMI) ≥25.0 was 77.3%, smokers were 30.0%, and exercising patients were 15.3%. The mean MEDAS score of the patients was 5.66±1.65, and this value was ≥7 in 34% of the patients. The mean Total QLI score was calculated as 21.68±5.05. The lowest score among the Total QLI subcategories was in the ‘Health and Functionality’ subcategory with 20.71±6.47. MEDAS scores were found to be higher in patients residing in urban areas (p=0.006). A positive significant relationship was found between MEDAS scores and low BMI, low blood pressure measurement and limited salt consumption (p<0.05). A positive significant relationship was found between Total Quality of Life Index (QLI) and low BMI, doing exercise and not consuming alcohol (p<0.05). No significant correlation was found between Total QLI and MEDAS scores (p>0.05). Conclusion: It was thought that the rates of compliance with the Mediterranean diet and the quality of life of hypertension patients in Diyarbakır were low independently of each other; and that patients should be asked about their nutritional habits during their outpatient clinic visits, in addition to using their medications regularly.

Anahtar Kelimeler

• Hypertension
• Mediterranean Diet
• Quality of Life

Kaynakça

1. Acıbuca, V., & Kaya, A. (2023). Mardin İli Artuklu İlçesinde Tüketicilerin Kırmızı Et Tüketim Tercihi ve Alışkanlıkları. Çukurova Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 38(2), 244-253.
2. Kan Basıncı Kontrol Düzeylerinin ve Tedavi Uyumlarının Değerlendirilmesi. Cukurova Medical Journal, 38(2), 224-232.
3. Barbaros, B., & Kabaran, S. (2014). Akdeniz Diyeti ve Sağlığı Koruyucu Etkileri. Beslenme ve Diyet Dergisi, 42(2), 140-147.
4. Burns, J., Persaud-Sharma, D., & Green, D. (2019). Beyond JNC 8: Implications for Evaluation and Management of Hypertension in Underserved Populations. Acta Cardiologica, 74(1), 1–8.
5. Demir, Ş., & Özer, Z. (2014). Kardiyovasküler Hastalıklarda Yaşam Kalitesinin Değerlendirilmesi. MN Kardiyoloji, 21(3), 182-191.
6. Durmaz C., & Arslan P. (2017). Toplumda Hipertansiyon ve Kan Basıncını Etkileyen Etmenler. Beslenme ve Diyet Dergisi, 45(3), 278-286.
7. Ekim, M. (2018). Hipertansiyon Tedavisinde Beslenme ve Yaşam Tarzı Değişikliklerinin Önemi. Bozok Tıp Dergisi, 8(2), 80-85.
8. Erci, B., Elibol, M., & Aktürk, Ü. (2018). Hipertansiyon Hastalarının Tedaviye Uyumunu ve Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. FNJN Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi, 26(2), 79-92.

9. Gün, Y., & Korkmaz, M. (2014). Hipertansif Hastaların Tedavi Uyumu ve Yaşam Kalitesi. DEUHYOED, 7(2), 98-108.
10. Hagell, P., & Westergren, A. (2006). The Significance of Importance: An Evaluation of Ferrans and Powers’ Quality of Life Index. Quality of Life Research, 15(5), 867-876.
11. Kalkuz, S., & Demircan, A. (2021). Effects of The Mediterranean Diet Adherence on Body Composition, Blood Parameters and Quality of Life In Adults. Postgraduate Medical Journal, 97(1154), 798–802.
12. Katırcı Kırmacı, ZI & Kurtgil, S & Ota, N & Kırmacı, Y. (2023). Determination of Adherence to Mediterranean Diet, Physical Activity Level and Relationship Between Chronic Disease in Adults: Cross-Sectional Study. Turkiye Klinikleri Journal of Health Sciences, 8, 1-10.
13. Köse, E.G. (2019). Hipertansiyon Hastalarında Akdeniz Tipi Beslenme ve İlaç Tedavisine Uyumun Acil Servise Başvuru Sıklığına ve Yaşam Kalitesine Etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Hemşirelik Ana Bilim Dalı, Bursa Uludağ Üniversitesi.
14. Martínez-González, M. A., Corella, D., Salas-Salvadó, J., Ros, E., Covas, M. I., Fiol, M., Wärnberg, J., Arós, F., Ruíz-Gutiérrez, V., Lamuela-Raventós, R. M., Lapetra, J., Muñoz, M. A., Martínez, J. A., Sáez, G., Serra-Majem, L., Pintó, X., Mitjavila, M. T., Tur, J. A., Portillo, M. P., & Estruch, R. (2012). Cohort Profile: Design and Methods of the PREDIMED Study. International Journal of Epidemiology, 41(2), 377-385.
15. Martínez-González, M. A., García-Arellano, A., Toledo, E., Salas-Salvadó, J., Buil-Cosiales, P., Corella, D., Covas, M. I., Schröder, H., Arós, F., Gómez-Gracia, E., Fiol, M., Ruiz-Gutiérrez, V., Lapetra, J., Lamuela-Raventós, R. M., Serra-Majem, L., Pintó, X., Muñoz, M. A., Wärnberg, J., Ros, E., & Estruch, R. (2012). A 14-item Mediterranean Diet Assessment Tool and Obesity Indexes Among High-Risk Subjects: The Predimed Trial. PloS One, 7(8), e43134.
16. Önder, A.H., & Seremet Kürklü, N. (2023). Kanser Hastalarında Akdeniz Diyetine Uyumun İnflamasyon ve Nüks Üzerine Olan Etkisi. Osmangazi Tıp Dergisi, 45(4), 504-13.
17. Özkaya, B.N. (2023). Yetişkin Bireylerde Sürdürülebilir Besin Seçimi ve Akdeniz Diyetine Uyumun Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı, Hacettepe Üniversitesi.
18. Pehlivanoğlu, E. F. Ö., Balcıoğlu, H., & Ünlüoğlu, İ. (2020). Akdeniz Diyeti Bağlılık Ölçeği’nin Türkçe’ye Uyarlanması Geçerlilik ve Güvenilirliği. Osmangazi Tıp Dergisi, 42(2), 160-164.
19. Satman, I., Omer, B., Tutuncu, Y., Kalaca, S., Gedik, S., Dinccag, N., Karsidag, K., Genc, S., Telci, A., Canbaz, B., Turker, F., Yilmaz, T., Cakir, B., & Tuomilehto, J. (2013). Twelve-Year Trends in the Prevalence and Risk Factors of Diabetes and Prediabetes in Turkish Adults. European Journal of Epidemiology, 28(2), 169–180.
20. Schröder, H., Fitó, M., Estruch, R., Martínez-González, M. A., Corella, D., Salas-Salvadó, J., Lamuela-Raventós, R., Ros, E., Salaverría, I., Fiol, M., Lapetra, J., Vinyoles, E., Gómez-Gracia, E., Lahoz, C., Serra-Majem, L., Pintó, X., Ruiz-Gutierrez, V., & Covas, M. I. (2011). A Short Screener is Valid for Assessing Mediterranean Diet Adherence Among Older Spanish Men and Women. The Journal of Nutrition, 141(6), 1140–1145.
21. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (2025). Sağlıklı Beslenme ve Haraketli Hayat Dairesi Başkanlığı. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/obezite.
22. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Hipertansiyon Tanı ve Tedavi Kılavuzu. (2022). TEMD Yayınları, Ankara, 6. Baskı.
23. Türk Kardiyoloji Derneği Ulusal Hipertansiyon Tedavi ve Takip Kılavuzu. (2020). Türk Kardiyoloji Derneği Arşivi, İstanbul.
24. Uzdil, Z., Çelebi, M. S. M., Öztürk, Y. E., & Kaya, P. S. (2024). Effect of Food Literacy on Adherence to Mediterranean Diet and Anthropometric Measurements in Adults. Revista de Nutrição, 37, e230034.
25. Veronese, N., Stubbs, B., Noale, M., Solmi, M., Rizzoli, R., Vaona, A., Demurtas, J., Crepaldi, G., & Maggi, S. (2018). Adherence to a Mediterranean Diet is Associated With Lower Incidence of Frailty: A Longitudinal Cohort Study. Clinical Nutrition (Edinburgh, Scotland), 37(5), 1492–1497.
26. Yıldız, H., & Sert, H. (2017). Hipertansif Hastalarda Yaşam Kalitesinin Değerlendirilmesi. Turkiye Klinikleri Internal Medicine Nursing-Special Topics, 3(3), 143-146.