Palyatif Bakım Kliniğindeki Trakeostomili ve Nazogastrik Sondalı Hastaların Bakım Vericilerinin Bakım Yükü ve Uyku Kalitesinin Belirlenmesi

Öz

Amaç:Bu araştırma palyatif bakım kliniğindeki trakeostomili ve nazogastrik sondalı hastaların bakım vericilerinin bakım yükü ve uyku kalitesinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Materyal ve Metot:Tanımlayıcı türdeki bu araştırmanın verileri Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Mengücek Gazi Eğitim ve Araştırma Hastanesinde Ekim 2023- Haziran 2024 tarihleri arasında Palyatif Bakım Kliniğinde bulunan nazogastrik sondalı ve trakeostomili hastaların bakım vericileri ile yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak yapılmıştır.Bu araştırmada örneklem seçimine gidilmemiş olup, araştırmanın kriterlerine uyum sağlayan, çalışmaya katılmaya gönüllü olan 100 bakım verici alınmıştır. Araştırma verileri; Tanıtıcı Özellikler Formu, “Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği” ve Pıttsburg Uyku Kalitesi İndeksi” kullanılarak toplandı. Veriler, sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, cronbach alfa, bağımsız gruplarda t testi, one way-ANOVA ve korelasyon analizleri ile değerlendirilmiştir. Bulgular:Araştırmaya dahil edilen bakım vericilerin yaş ortalaması 45.73±12.03 olup, % 81’i kadın, %78’i evli ve %59’u 6 ay ve üzeri hastaya bakım verdiğini ifade etti. Bakım vericiler “Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği” toplamından 30.07±12.78 ve “Pittsburgh Uyku Kalitesi” Ölçeği toplamından 9.65±3.36 puan aldı. Ölçek kesme noktalarına göre katılımcıların %42’si hafif bakım yüküne sahiptirler, Zarit Bakım Verme Yükü ölçeği toplam puanı ve Pittsburgh Uyku Kalitesi ölçek toplam puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamaktadır (p>0.05). Sonuç:Araştırma sonucunda bakım vericilerin hafif bakım yüküne ve kötü uyku kalitesine sahip oldukları belirlendi. Bakım yükü ile uyku kalitesi arasında ilişki bulunmamasına rağmen gelecekte yapılacak çalışmalarda bu iki değişken arasında dolaylı etkiler araştırılmalı ve daha geniş bir örneklem seçilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Bakım Verici
• Bakım Yükü
• Hemşirelik
• Uyku Kalitesi

Determination of the Care Burden And Sleep Quality of Caregivers of Patients With Tracheostomy And Nasogastric Tube in the Palliative Care Clinic

Öz

Aim: This study was conducted to determine the care burden and sleep quality of caregivers of patients with tracheostomy and nasogastric tube in the palliative care clinic. Material and Method: The data of this descriptive study were conducted using the face-to-face interview technique with the caregivers of patients with nasogastric tubes and tracheostomies in the Palliative Care Clinic of Erzincan Binali Yıldırım University Mengücek Gazi Training and Research Hospital between October 2023 and June 2024. No sample selection was made in this study, and 100 caregivers who met the criteria of the study and volunteered to participate in the study were included. The research data were collected using the Descriptive Characteristics Form, "Zarit Caregiver Burden Scale" and "Pıttsburg Sleep Quality Index". The data were evaluated with number, percentage, mean, standard deviation, cronbach's alpha, t test in independent groups, one way-ANOVA and correlation analyzes. Results: The mean age of the caregivers included in the study was 45.73±12.03, 81% were female, 78% were married and 59% stated that they had provided care to patients for 6 months or more. The caregivers received a total score of 30.07±12.78 from the “Zarit Caregiving Burden Scale” and a total score of 9.65±3.36 from the “Pittsburgh Sleep Quality” Scale. According to the scale cut-off points, 42% of the participants had a light caregiver burden, and there was no statistically significant relationship between the total score of the Zarit Caregiving Burden Scale and the total score of the Pittsburgh Sleep Quality Scale (p>0.05). Conclusion:As a result of the study, it was determined that caregivers had a light care burden and poor sleep quality. Although there was no relationship between care burden and sleep quality, indirect effects between these two variables should be investigated in future studies and a larger sample should be selected.

Anahtar Kelimeler

• Care Burden
• Caregiver
• Nursing
• Sleep Quality

Kaynakça

1. Adelman, R. D., Tmanova, L. L. & Delgado, D. (2014). Caregiver burden: A clinical review. JAMA, 311(10), 1052–1059.
2. Adib-Hajbaghery, M. & Ahmadi, B. (2019). Caregiver burden and its associated factors in caregivers of children and adolescents with chronic conditions. International Journal of Community Based Nursing and Midwifery, 7(4), 258.
3. Ağargün, M. Y. (1996). Pittsburgh uyku kalitesi indeksinin geçerliği ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 7, 107–115.
4. Aksüt, İ. (2024). Palyatif bakım kliniğinde yatan hastaların bakım vericilerinin bireysel baş etme ve umutsuzluk düzeylerinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Erzincan.
5. Altay, B., Saraçoğlu, E. & Dönmez, M. D. (2022). Kanserli hastalara bakım veren aile üyelerinin bakım verme yükü ve tükenmişlik düzeyleri. Asos Journal: Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 124, 370–382.
6. Aslan, O., Sanisoğlu, Y., Akyol, M. & Yetkin, S. (2009). Quality of sleep in Turkish family caregivers of cancer patients. Cancer Nursing, 32(5), 370–377.
7. Başdinç, Ş. E. (2019). Palyatif bakımda yatan hasta yakınlarının bakım verme yükü ve psikososyal gereksinimleri. Yüksek lisans tezi. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
8. Best, C. (2005). Caring for the patient with a nasogastric tube. Nursing Standard, 20(3), 59–65.

9. Bilgin, S. & Özdemir, S. (2024). Palyatif bakım ünitesindeki hastalara bakım veren aile üyelerinin bakım yükü ile bakım ve tedavi sürecine ilişkin gereksinimlerinin belirlenmesi. SBÜ Hemşirelik Dergisi, 6(3), 211-220.
10. Budak, S. (2019). Palyatif bakım alan PEG (Perkütan endoskopik gastrostomi) ve NG (Nazogastrik)’li hastalara bakım verenlerin bakım yükü ve yaşam kalitesinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Balıkesir Üniversitesi, Balıkesir.
11. Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (20. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
12. Can, R., Eşer, İ. & Akın, S. (2020). Evde bakım veren bireylerin bakım yükü ve uyku kalitesinin değerlendirilmesi. Turk Geriatri Dergisi, 23(4), 453–460.
13. Duman, Ö. (2020). Hasta yakınlarının palyatif bakıma ilişkin görüşlerinin bakım verici yüküne etkisi. Yüksek Lisans Tezi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Samsun.
14. Duracak, A. & Özmen, D. (2023). Palyatif bakım hastalarına bakım verenlerin spiritüel iyi oluş ve depresyon düzeylerinin bakım yüklerine etkisi. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 387–393.
15. Egici, M., Can, M., Toprak, D., Öztürk, G., Esen, E. S., Özen, B. & Sürekci, N. (2019). Palyatif bakım merkezlerinde tedavi gören hastalara bakım veren bireylerin bakım yükleri ve tükenmişlik durumları. Journal of Academic Research in Nursing, 5(2), 123–131.
16. Ekiz, S. (2021). Palyatif bakım alan hastaların yakınlarının bakıma hazır olma düzeyleri ve bakım yüklerinin belirlenmesi. Yüksek lisans tezi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Nevşehir.
17. Freeman, S., Kurosawa, H., Ebihira, S. & Kohzuki, M. (2010). Caregiving burden for the oldest old: A population-based study of centenarian caregivers in Northern Japan. Archives of Gerontology and Geriatrics, 50(3), 282-291.
18. Gök Uğur, H. & Çatıker, A. (2019). Evde bakım hastalarının bakım vericilerindeki stres düzeyi ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. EGE HFD, 35(3), 115–122.
19. Görgülü, Ü. & Akdemir, N. (2010). İleri evre kanser hastalarına bakım verenlerin yorgunluk ve uyku kalitesinin değerlendirilmesi. Genel Tıp Dergisi, 20(4), 125–132.
20. Gürsan, K. & Erdoğan, B. (2022). Palyatif bakımda temel uygulamalar ve rehabilitasyon. Ankara: İKSAD Yayınları.
21. Hamamcı, M., Bozkurt, G., Karaaslan, Ö., Hacımusalar, Y. & Ertuğrul İnan, L. (2019). Demans hastalarına bakım verenlerin uyku kalitelerinin değerlendirilmesi. Bozok Tıp Dergisi, 9(4), 88-93.
22. İnci, F. & Erdem, M. (2008). Bakım verme yükü ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirliği. Turk Journal of Research & Development in Nursing, 11(4), 85–95.
23. Karlıkaya, G., Yüksel, G., Varlıbaş, F. & Tireli, H. (2005). Caregiver burden in dementia: A study in the Turkish population. The Internet Journal of Neurology, 4(2), 12-26.
24. Kuzuya, M., Masuda, Y., Hirakawa, Y., Iwata, M., Enoki, H., Hasegawa, J., Izawa, S. & Iguchi, A. (2006). Falls of the elderly are associated with burden of caregivers in the community. International Journal of Geriatric Psychiatry, 21(8), 740-745.
25. Lin, I. F., Yang, Y. C. & Hsu, H. C. (2022). Sleep quality and its association with caregiving burden, mental health, and health-related behaviors among family caregivers. Journal of Clinical Medicine, 11(3), 719.
26. Maltby, K. F., Sanderson, C. R., Lobb, E. A. & Phillips, J. L. (2017). Sleep disturbances in caregivers of patients with advanced cancer: A systematic review. Palliative & Supportive Care, 15(1), 125–140.
27. Özkan, Ç. G., Bayrak, B. & Demirbağ, B. C. (2022). Ev ortamında yatağa bağımlı hastanın bakım vericilerinin bakım yükü ve kaygı düzeyine yönelik hemşirelik girişimleri. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 4(1), 89–101.
28. Sarı, D., Eşer, İ. & Khorshid, L. (2010). Kanser hastalarına bakım veren yakınlarının uyku kalitesi ve depresyon düzeyleri. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 26(1), 1–10.
29. Soyanıt, Ş. & Avcı, İ. A. (2021). Göçmen bireylere bakım verenlerin bakım yükü ile özyeterlilikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 24(1), 59–67.
30. Starr, L. T., Washington, K., McPhillips, M. V., Pitzer, K., Demiris, G. & Parker Oliver, D. (2023). Insomnia symptoms among hospice family caregivers: Prevalence and association with caregiver mental and physical health, quality of life, and caregiver burden. Journal of Hospice & Palliative Nursing, 25(1), 1–9.
31. Walter, E. L. & Pinquart, M. (2020). How effective are dementia caregiver interventions? An updated comprehensive meta-analysis. The Gerontologist, 60(4), e609–e617.
32. Webster, L. A., Ali, T., Sharninghausen, J., Hajduk, A. M., Gill, T. M. & Miner, B. (2024). Insomnia severity and daytime sleepiness in caregivers of advanced age. Frontiers in Sleep, 3, 1404684.
33. Yıldırım, S. (2021). Palyatif bakım kliniğinde yatan hastaların bakım vericilerinin algılanan stres düzeylerinin ve uyku kalitelerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Erzincan.
34. Zarit, S. H., Reever, K. E. & Bach-Peterson, J. (1980). Relatives of the impaired elderly: Correlates of feelings of burden. The Gerontologist, 20(6), 649–655.