Cari Denge Üzerine Seçilmiş Makroekonomik ve Finansal Faktörlerin Etkisi: Gelişmekte Olan Ülkeler Örneği

Öz

Amaç – Bu çalışmanın amacı, gelişmekte olan ülkelerde cari dengeyi etkileyen faktörleri, seçilmiş finansal ve makroekonomik göstergeler açısından ortaya koymaktır. Bir ülkenin diğer ülkelerle ekonomik ilişkileri ile makroekonomik istikrarın önemli bir göstergesi olan cari denge, özellikle gelişmekte olan ülkelerde döviz kurları ve sermaye hareketlerindeki dalgalanmalara daha duyarlı olabilmektedir. Bu yüzden istikrarlı bir büyümenin sağlanması, dış kaynak ihtiyacının ve ekonomik kırılganlıkların yönetilebilmesi açısından dikkatle takip edilmesi gerekmektedir. Tasarım/veri/metodoloji – 1996-2024 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak, altı gelişmekte olan ekonomi (Brezilya, Hindistan, Endonezya, Meksika, Rusya ve Türkiye) için bir Panel ARDL modeli tahmin edilmiştir. Yatay kesit bağımlılık ve heterojenliğin varlığı göz önüne alınmış, tahminler Pesaran (2006) tarafından önerilen Ortak Korelasyonlu Etkiler Ortalama Grup (CCE-MG) tahmincisi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular – Panel ARDL analizi sonucunda elde edilen bulgular, cari denge/GSYİH oranı üzerinde brüt tasarruflar/GSYİH, dış ticaret dengesi/GSYİH ve dolar bazlı döviz kurlarının pozitif etkili olduğu, ekonomik büyümenin ise negatif yönde etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen tüm bulgular istatistiksel olarak anlamlıdır. Özgünlük/değer – Bu çalışma, literatürde sınırlı sayıda araştırmada kullanılan Panel ARDL–CCE tahmincisini geniş bir coğrafyayı kapsayan altı gelişmekte olan ülke örneğinde uygulayarak cari dengenin dinamiklerini karşılaştırmalı biçimde ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışmanın hem metodolojik açıdan yenilikçi hem de politika yapıcılar açısından yol gösterici nitelikte olduğu değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Cari denge
• döviz kuru
• gelişmekte olan ülkeler
• panel veri analizi

Effect of Selected Macroeconomic and Financial Indicators on Current Account Balance: The Case of Developing Countries

Öz

Purpose – This study aims to identify the factors affecting current account balance in developing countries in terms of selected financial and macroeconomic indicators. The current account balance, which is an important indicator of macroeconomic stability and a country's economic relations with other countries, can especially be sensitive to fluctuations in exchange rates and capital flows in developing countries. Hence, it must be carefully observed to provide consistent economic growth and manage requirement for foreign funds and economic fragility. Design/data/methodology – Using annual data for the period 1996–2024, a Panel ARDL model was estimated for six developing economies — Brazil, India, Indonesia, Mexico, Russia, and Turkey. Considering the presence of cross-sectional dependency and heterogeneity, the estimations were carried out using the Common Correlated Effects Mean Group (CCE-MG) estimator proposed by Pesaran (2006). Findings – The findings obtained from the panel ARDL analysis indicate that gross savings/GDP, trade balance/GDP, and dollar-based exchange rates have a positive effect on the current account balance/GDP ratio, while economic growth has a negative effect. All findings are statistically significant. Originality/value – This study applies the Panel ARDL–CCE estimator, a technique used in limited literature, to a sample of six developing countries covering a wide geographical area, providing a comparative analysis of current account balance dynamics. In this respect, the study is considered both methodologically innovative and instructive for policymakers.

Anahtar Kelimeler

• Current account balance
• exchange rate
• developing countries
• panel data analysis

Kaynakça

1. Abille, A.B., & Meçik, O. (2024). Macro-determinants of current account balance performance in selected African countries. Journal of Social and Economic Development, 26:1083–1102. https://doi.org/10.1007/s40847-023-00298-1
2. Aimon, H., Kurniadi, A.P., & Sentosa, S.U. (2020). Determinants and causality of current account balance and foreign direct investment: Lower middle income countries in ASEAN. 3rd International Research Conference on Economics and Business, KnE Social Sciences, 10-22. https://knepublishing.com/index.php/KnE-Social/article/view/6839
3. Akbayır, F. (2024). Döviz Kuru ile Cari İşlemler Dengesi Arasındaki İlişki : Bir Literatür İncelemesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 6(1), 244–260. https://doi.org/10.51124/jneusbf.2024.87
4. Alshyab, N., & Abu Murad, M. (2023). Current Account Determinants in Jordan: An ARDL Approach Nooh. Review of Economics and Finance, 21(1), 1784–1791. https://doi.org/10.55365/1923.x2023.21.194
5. Altayligil, Y. B., & Çetrez, M. (2020). Macroeconomic, institutional and financial determinants of current account balances: a panel data assessment. Journal of Economic Structures, 9(1), 1–23. https://doi.org/10.1186/s40008-020-00225-1
6. Arslan, İ., Uğur, A. A., & Dineri, E. (2017). OECD ülkelerinde cari işlemler dengesi ve ekonomik büyüme ilişkisi: 1980-2014. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 2(3), 56-68. https://doi.org/10.25204/iktisad.309754
7. BBVA Research (2012). BBVA EAGLEs Emerging and Growth Leading Economies, https://www.bbvaresearch.com/wp-content/uploads/mult/120215_BBVAEAGLES_Annual_Report_tcm348-288784.pdf?utm_source=chatgpt.com, Accessed: 12.03.2025.
8. Copeland, L. (2014). Exchange Rates and International Finance (6th ed.). Pearson education. https://doi.org/10.1007/978-3-031-14232-1_10

9. Cural, M. (2010). Gelişmekte Olan Ülkelerde Cari İşlemler Dengesinin 1980 Sonrası Dönemde Gelişimi Ve Finansmanı. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 29(2), 173-195.
10. Durusoy, Ö. T. (2025). Türkiye’de Makroekonomik Faktörler ve Dünya Belirsizlik Endeksinin Cari Hesap Dengesine Etkileri: 1980 Sonrası için Bir Zaman Serisi Analizi. Bulletin of Economic Theory and Analysis, 10(1), 257–286. https://doi.org/10.25229/beta.1514568
11. Feldstein, M., & Horioka, C. (1980). Domestic saving and international capital flows. The Economic Journal, 90(358), 314-329.
12. Feriyanto, N. (2020). Determinants of the Indonesia's current account balance: an Error Correction Model Approach. Entrepreneurship and Sustainability Issues, 7(4): 3410-3425. http://jssidoi.org/jesi/article/download/594/Feriyantoa_Determinants_of_the_Indonesias_current_account_balance_an_error_correction_model_approach.pdf
13. Insel, A., & Kayıkçı, F. (2013). Determinants of the current account balance in Turkey: An ARDL approach. Economic research-Ekonomska istraživanja, 26(1), 1-16. https://doi.org/10.1080/1331677X.2013.11517587
14. Kandil, M., Greene, J. (2002). The Impact of Cyclical Factors on the U.S. Balance of Payments. IMF Working Paper, 45.
15. Kılavuz, E., & Yücer, E. N. (2022). Ardl Sınır Testi Yaklaşımı ile Türkiye’de Cari Açığın Belirleyicileri Üzerine Bir Analiz. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 23(2), 251–267.
16. Liang, H. (2025). Determinants of current account balances: an empirical analysis based on European Union economies. Journal of Applied Economics and Policy Studies, 18(4), 55–65.
17. Obstfeld, M., & Rogoff, K. (1996). Foundations of international macroeconomics. MIT press.
18. Oğul, B. (2022). G7 Ülkelerinde Ekonomik Büyüme ve Cari İşlemler Dengesi İlişkisi: Panel Veri Analizi. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 42-50. https://doi.org/10.30784/epfad.770074
19. Oshota, S.O., & Adeleke, I.A. (2015). Determinants of the current account balance in Nigeria, Ghana and Cote d'Ivoire. Acta Universitatis Danubius. Œconomica, 11(3): 127-145. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=522895
20. Pesaran, M.H. (2006). Estimation and inference in large heterogeneous panels with multifactor error structure. Econometrica, 74: 967–1012.
21. Pesaran, M.H. (2007). A simple panel unit root test in the presence of cross-section dependence. Journal of Applied Econometrics, 22: 265–312.
22. Pesaran, M.H. and Yamagata, T. (2008). Testing slope homogeneity in large panels, Journal of Econometrics, 142(1), 50–93.
23. Telatar, O. M., Terzi, H. (2009). Türkiye’de ekonomik Büyüme ve Cari İşlemler Dengesi İlişkisi. Atatürk University Journal of Economics and Administrative, 23(2), 119-134.
24. Turan, T., & Afsal, M. Ş. (2020). Türkiye’de Cari Açığın Belirleyicileri: Ampirik Bir Analiz. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 57(651), 217–236.
25. Uçak, S (2017). Cari denge ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye analizi. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, ceeol.com, https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=685456
26. White, H. (1980). A heteroskedasticity-consistent covariance matrix estimator and a direct test for heteroskedasticity. Econometrica, 48(4), 817–838.
27. Wooldridge, J.M. (2002). Econometric analysis of cross section and panel data. Cambridge, Ma: MIT Press. World Bank Group. World Development Indicators, https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators#, Accessed: 12.03.2025.
28. Yerdelen Tatoğlu, F. (2012). Panel veri ekonometrisi, İstanbul: Beta Basım Yayın Dağıtım.
29. Yılmaz, E.G. (2022). Determinants of current account balance: Evidence from Türkiye. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11 (3): 1302-1322. https://doi.org/10.15869/itobiad.1078024
30. Yurdakul, F., Uçar, B. (2015). The Relationship Between Current Deficit and Economic Growth: An Empirical Study on Turkey, Procedia Economics and Finance, 26, 101–108.
31. Yüksel, S. (2016). Türkiye’de cari işlemler açığının belirleyicileri: Mars yöntemi ile bir inceleme. Bankacılar Dergisi, 96(27), 102–121.