Sürdürülebilir Bölgesel Kalkınma Perspektifinden Rize’nin Yeni Lojistik Kapısı: İyidere Liman Projesi

Öz

Amaç – Bu çalışmanın amacı, Rize’nin lojistik dönüşüm süreci bağlamında İyidere Lojistik Limanı’nın bölgesel kalkınma üzerindeki etkilerini bütüncül bir perspektifle değerlendirmektir. Araştırma, literatürde ağırlık kazanan teknik ve altyapı odaklı yaklaşımların ötesine geçerek, limanın ekonomik, çevresel ve yönetişim boyutlarını birlikte ele almaktadır. Çalışma, limanın istihdam, üretim çeşitliliği ve bölgenin uluslararası ticaret ağlarına entegrasyonu üzerindeki potansiyel etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tasarım/veri/metodoloji – Araştırmada SWOT yöntemi uygulanmış; limanın güçlü ve zayıf yönleri ile karşı karşıya olduğu fırsat ve tehditler sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Bulgular – Bulgular, limanın stratejik konumu sayesinde uluslararası ticaret koridorlarına entegrasyon potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. İstihdam artışı ve ekonomik çeşitlenme önemli fırsatlar sunarken, demiryolu bağlantısının bulunmaması, yük talebine ilişkin belirsizlikler ve çevresel baskılar temel kısıtlar olarak öne çıkmaktadır. Özgünlük/değer – Bu araştırma, İyidere Lojistik Limanı’nı yalnızca teknik yönleriyle değil, ekonomik, çevresel ve yönetişim boyutlarıyla birlikte ele alması bakımından özgün bir katkı sunmaktadır. Çalışma, literatürde sınırlı ele alınan bölgesel kalkınma perspektifini ön plana çıkararak disiplinler arası bir yaklaşım benimsemektedir. SWOT analizi yoluyla elde edilen bulgular, karar vericilere stratejik bir değerlendirme zemini sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İyidere Lojistik Limanı
• Bölgesel Kalkınma
• Lojistik Dönüşüm

Rize’s New Logistics Gateway From A Sustainable Regional Development Perspective: The İyidere Port Project

Öz

Purpose – The purpose of this study is to evaluate the impacts of İyidere Logistics Port on regional development within the context of Rize’s ongoing logistics transformation process from a holistic perspective. Moving beyond the predominantly technical and infrastructure-oriented approaches in the literature, the research addresses the economic, environmental, and governance dimensions of the port in an integrated manner. The study aims to reveal the port’s potential effects on employment, production diversification, and the region’s integration into international trade networks. Design/data/methodology – The SWOT method is employed in this research, and the port’s strengths and weaknesses, as well as the opportunities and threats it faces, are systematically analyzed. Findings – The findings indicate that, due to its strategic location, the port has significant potential for integration into international trade corridors. While increases in employment and economic diversification represent important opportunities, the absence of a railway connection, uncertainties regarding future cargo demand, and environmental pressures emerge as major constraints. Originality/value – This study makes an original contribution by examining İyidere Logistics Port not only from a technical perspective but also through economic, environmental, and governance dimensions. By emphasizing the regional development perspective, which remains limited in the existing literature, the research adopts an interdisciplinary approach. The findings derived from the SWOT analysis provide a strategic evaluation framework for policymakers.

Anahtar Kelimeler

• İyidere Logistics Port
• Regional Development
• Logistics Transformation

Kaynakça

1. Aydınbaş, G. (2023). Rize’nin Pazar ilçesi üzerine sosyoekonomik bir değerlendirme. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 111–124. https://doi.org/10.34086/rteusbe.1222406
2. Altunay Nuray, S., & Duman Alptekin, H. (2023). Dünyada ve Türkiye’de lojistik köy uygulamaları: Güncel gelişmeler. (Editörler: C. Duran & S. Doğan), İşletmecilikte güncel konu ve uygulamalar-I. Gaziantep: Özgür Yayınları.
3. Ballis, A., & Mavrotas, G. (2007). Freight village design using the multicriteria method promethee. Operational Research, 7(2), 213–231. https://doi.org/10.1007/BF02942388
4. Bayraktutan, Y., & Özbilgin, M. (2014). Türkiye’de illerin lojistik merkez yatırım düzeylerinin bulanık mantık yöntemiyle belirlenmesi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (43), 1–36. https://doi.org/10.18070/euiibfd.67041
5. Bostan, M. H. (2002). XV-XVI. asırlarda Trabzon sancağında sosyal ve iktisadi hayat. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımı.
6. Çelik, F. B. (2021). Marmara bölgesindeki lojistik köylerin SWOT-AHS bütünleşik analizi [Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi], İstanbul Ticaret Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Lojistik Yönetimi Anabilim Dalı, İstanbul.
7. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2019). Rize-İyidere lojistik limanı (konteyner, genel kargo ve ro-ro limanı) uygulama imar planı açıklama raporu. https://webdosya.csb.gov.tr/db/rize/haberler/iyidere-ilcesi--8230-30629-20190809133527.pdf
8. DOKA (Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı) (2025). Rize. https://www.doka.org.tr/bolgemiz_Rize-EN.html

9. DOKAP (Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı) (2026). 2025 Faaliyet raporu. http://www.sp.gov.tr/upload/xSPRapor/files/ZTAps+faaliyet-raporu18032026_s_.pdf
10. Erdinç, Z., & Aydınbaş, G. (2022). Covid-19 pandemisinin çay sektörüne etkileri: Ekonomik bir yaklaşım. (Editörler: Ö. G. Ulum & N. Kılavuz), Versatile approaches to social sciences in the 21st century: An interdisciplinary approach. Ankara: Orion Kitabevi.
11. Ersoy, M., & Aydınbaş, G. (2025). Sürdürülebilir kalkınma bağlamında yeşil kent için yeşil lojistik: Artvin/Hopa üzerine bir değerlendirme. Fiscaoeconomia, 9(1), 686–708. https://doi.org/10.25295/fsecon.1577972
12. Erdoğan, M., & Yalçıner Ercoşkun, Ö. (2021). Artvin Rize Havalimanı’nın ulaşıma ve çevreye etkileri. Journal of Architectural Sciences and Applications, 6(1), 250–267. https://doi.org/10.30785/mbud.871204 Gümüş, Y. (2009). Lojistik faaliyetlerin rekabet stratejileri ve işletme kârı ile olan ilişkisi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 41, 97–113.
13. Kansız, N., Akın Acuner, Ş., & Yavuz, M.A. (2008). Çay sektörü SWOT analizi (Güçlü/Zayıf Yönler, Fırsatlar/Tehditler). Rize: Milli Prodüktivite Merkezi. http://rizetso.org.tr/wpcontent/uploads/2014/09/cay-sektoru-swotanalizi.pdf
14. Kuzucu, K. (2012). Bin yılın çayı: Osmanlı’da çay ve çayhane kültürü. İstanbul: Kapı Yayınları.
15. İnşaat Mühendisleri Odası (2021). İyidere Liman projesi değerlendirme raporu. https://www.imo.org.tr/Eklenti/7188,iyidere-liman-projesi-degerlendirme-raporupdf.pdf?0&_tag1=D1E97E1E0B393B9B63AC3141EABE1093FE764D3C
16. Nijkamp, P., van den Bergh, C. J. M., & Soeteman, F. J. (1990). Regional sustainable development and natural resource use. The World Bank Economic Review, 4(Suppl_1), 153–188. https://doi.org/10.1093/wber/4.suppl_1.153
17. Özçiftçi, H. (2023). Bölgesel kalkınmada yeni yaklaşımlar. Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 5(1), 43–55. https://doi.org/10.38009/ekimad.1196264
18. Özyurt, H. (1997). Rize ilinde çay tarımının yaptığı sosyo-ekonomik etkiler. (Editör: S. Başkan), Rize (s. 162–182), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
19. Pearce, D.W., & Warford., J.J. (1993). World without end. New York: Oxford University Press. https://digitallibrary.un.org/record/139764
20. Rize Yatırım Destek Ofisi (2022). Rize yatırım ortamı. https://www.doka.org.tr/bolgemiz_Rize-TR.html (Erişim 24 Aralık 2025).
21. Rize Valiliği. (2025). Rize İyidere Lojistik Merkez master planı bilgilendirme toplantısı gerçekleştirildi. http://www.rize.gov.tr/rize-iyidere-lojistik-merkez-master-plani-bilgilendireme-toplantisi-gerceklestirildi
22. Sarrazin, F., LeBel, L., & Lehoux, N. (2018). Identifying key factors for the success of a regional logistic center. Forest Science, 64(3), 233–245. https://doi.org/10.1093/forsci/fxy001
23. Sinemillioğlu, M. O. (2009). Sürdürülebilir bölgesel kalkınma ve Türkiye süreci. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(27), 245–268.
24. Şahin, B., & Tektaş, N. (2021). Havacılıkta SWOT analizi: Türkiye için durum değerlendirmesi. Journal of Intelligent Transportation Systems and Applications, 4(1), 87–98. https://doi.org/10.51513/jitsa.903416
25. Taşpınar, A. (2004). Rize tarihi. Rize: Şahsi Neşriyat.
26. TCDD (Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları) (2024). Lojistik merkezler. https://www.tcdd.gov.tr/kurumsal/lojistik-merkezler
27. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (2024). Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP) eylem planı 2024-2028. Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı. https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/dokap-eylem-plani-2024-2028.pdf
28. Todaro, M.P. (1994). Economic development. New York: Longman.
29. TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) (2023). İl bazında gayrisafi yurt içi hasıla, 2023. [Veri tabanı]. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Il-Bazinda-Gayrisafi-Yurt-Ici-Hasila-2023-53575
30. TÜRKLİM (2025). Türkiye limancılık sektörü. Türkiye Liman İşletmecileri Derneği. https://www.turklim.org/uye-limanlar/park-denizcilik-ve-hopa-liman-isletmeleri-a-s/
31. TRABZONPORT (2025). Liman kapasitesi ve fiziki durum. Trabzon Liman Işletmeciliği. https://trabzonport.com.tr/liman-kapasitesi-ve-fiziki-durum/
32. UAB (Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı) (2021). Rize İyidere Lojistik Limanı çevresel açıdan en doğru yaklaşımlarla inşa ediliyor. https://www.uab.gov.tr/haberler/iyidere-lojistik-limani-dogayla-uyumlu-guclu-bir-muhendislik-projesidir
33. UAB (Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı) (2023). 2053 ulaştırma ve lojistik ana planı. https://tobb.org.tr/TurkiyeSektorMeclisleri/Documents/2053-Lojistik-plan.pdf
34. UAB (Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı) (2024). Rize İyidere Lojistik Limanı kalkınma yolu’na bağlanacak. https://www.uab.gov.tr/haberler/rize-iyidere-lojistik-limani-kalkinma-yolu-na-baglanacak
35. UAB (Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı) (2025). Rize İyidere Lojistik Limanı’nda çalışmalar tüm hızıyla sürüyor. https://www.uab.gov.tr/haberler/rize-iyidere-lojistik-limani-nda-calismalar-tum-hiziyla-suruyor
36. UN (United Nations) (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. New York: United Nations. https://sdgs.un.org/publications/transforming-our-world-2030-agenda-sustainable-development-17981
37. UNCTAD (United Nations Conference on Trade and Development) (2021). Review of maritime transport, 2021. United Nations Conference on Trade and Development. https://unctad.org/publication/review-maritime-transport-2021
38. UTİKAD (Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği) (2017). Yenice lojistik köyü projesinde kontrollük ihalesi yapıldı. https://www.utikad.org.tr/Detay/Sektor-Haberleri/14608/yenice-lojistik-koyu-projesinde-kontrolluk-ihalesi-yapildi
39. Wang, Y., & Pettit, S. (Eds.). (2021). E-logistics: Managing digital supply chains for competitive advantage (2nd ed.). Kogan Page.
40. WCED (World Commission on Environment and Development) (1987). Our common future. New York: Oxford Uni. Press. https://digitallibrary.un.org/record/139811?v=pdf