Analysis of the Effect of Demographic Characteristics on Tax Compliance within the Scope of Taxpayer Rights Awareness

Öz

In order to investigate the effects of taxpayer rights awareness on tax compliance; a study covering Antalya, Burdur and Isparta provinces was conducted. Quantitative research method was used in the study. Data were obtained by survey method. Analysis of the data belonging to the study was carried out using SPSS and AMOS programs. Reliability and normality distribution analyses of the data were performed. Confirmatory factor analysis was applied to the scales in order to ensure structural validity. Confirmatory factor analysis results were evaluated by examining fit indexes such as CFI, GFI, RMSEA and CMIN/DF. Correlation analyses were performed to test the relationship between the research dimensions. Regression analysis and variance analysis were performed to test the research hypotheses. In this study, it was analyzed whether there was a relationship between the taxpayer rights awareness, demographic characteristics and tax compliance levels of the participants within the scope of the study. As a result of the study, it was determined that there was no statistically significant relationship between the participants' gender, marital status and educational status and tax compliance levels.

Anahtar Kelimeler

• tax compliance
• taxpayer rights
• demographic characteristics

MÜKELLEF HAKLARI FARKINDALIĞI KAPSAMINDA DEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİN VERGİ UYUMUNA ETKİSİNİN ANALİZİ

Öz

Mükellef hakları farkındalığının vergi uyumu üzerine etkilerinin araştırılması amacıyla; Antalya Burdur ve Isparta illerini kapsayan bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veriler, anket yöntemi ile elde edilmiştir. Araştırmaya ait verilerin analizleri; SPSS ve AMOS programları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Verilerin; güvenilirlik ve normallik dağılımı analizleri yapılmıştır. Yapı geçerliliğini sağlamak amacıyla ölçeklere, doğrulayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları; CFI, GFI, RMSEA ve CMIN/DF gibi uyum indeksleri incelenerek değerlendirilmiştir. Araştırma boyutlarının birbirleri ile arasındaki ilişkiyi test etmek için korelasyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırma hipotezlerini test etmek amacıyla, regresyon analizi ve varyans analizi gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada, yapılan araştırma kapsamındaki katılımcıların mükellef hakları farkındalıkları, demografik özellikleri ile vergi uyum düzeyleri arasında ilişki olup olmadığı analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda, katılımcıların; cinsiyetleri, medeni durumları ve öğrenim durumları ile vergi uyumu düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• vergi uyumu
• mükellef hakları
• demografik özellikler

Kaynakça

1. Allingham, M. G. ve Sandmo, A. (1972). Income Tax Evasion: A Theoretical Analysis. Journal of Public Economics. 1(3-4): 323-338. https://eml.berkeley.edu, (31.08.2020).
2. Alm, J. (1999). Tax Compliance and Administration. Handbook on Taxation (ss. 741-768). https://www.researchgate.net, (22.09.2020).
3. Alm, J. (2012). Measuring, Explaining, and Controlling Tax Evasion: Lessons from Theory, Experiments, and Field Studies. International Tax and Public Finance. 19(1): 54-77. https://www.researchgate.net, (23.10.2020).
4. Alm, J. (2019). What Motivates Tax Compliance? Journal of Economic Surveys. 33(2): 353-388. https://repec.tulane.edu/repec/pdf/tul 1903.pdf, (18.09.2020).
5. Alm, J., Cherry, T., Jones, M. ve McKee, M. (2011). Taxpayer Information Assistance Services and Tax Compliance Behavior. Tulane Economics Working Paper Series 1101. http://repec.tulane.edu, (31.08.2020).
6. Andreoni, J., Erard, B. ve Feinstein, J. (1998). Tax Compliance. Journal of Economic Literatüre. 36(2): 818-860. https://www.jstor.org, (23.09.2020).
7. Arıkan, R. (2013). Anketler ve Anket Soruları. Ankara: Nobel Akademik yayıncılık.
8. Arıman, Y. (2019). Kamu Harcamalarının Vergi Uyumuna Etkisi: Türkiye Örneği. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Trabzon. https://tez.yok.gov.tr, (28.02.2020).

9. Baykul, Y. ve Güzeller, C. O. (2014). Sosyal Bilimler İçin İstatistik: SPSS Uygulamalı. Ankara: Pegem Akademi.
10. Bişgin, A. (2018). Türkiye’de Muhasebe Meslek Mensupları ile Mükellefler Arasında Gerçekleşen Etkileşimlerin Vergi Uyumu Bağlamında İncelenmesi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir. https://tez.yok.gov.tr, (28.12.2020).
11. Biyan, Ö., Biyan, N. A. ve Ötgen, Z. (2021). İzaha Davet Müessesesinin Vergi Uyumu Üzerindeki Etkisinde Güvenin Aracılık Rolü: Denizli İli Muhasebe Meslek Mensupları Örneği. International Journal of Public Finance. 6(2): 332-352. https://dergipark.org.tr, (15.05.2022).
12. Blumenthal, M., Christian, C., Slemrod, J. ve Smith, M. G. (2001). Do Normative Appeals Affect Tax Compliance? Evidence From a Controlled Experiment in Minnesota. National Tax Journal. 54(1):125-138. https://scholar.google.com, (29.10.2020).
13. Brewer, M. B. ve Crano, W. D. (2000). Research Design and Issues of Validity. Handbook of Research Methods in Social and Personality Psychology (ss. 3-16). Eds. H. T. Reis and C. M. Judd. Cambridge: Cambridge University Press. https://scholar.google.com.tr, (12.01.2021).
14. Cangüloğlu, Y. (2017). Vergilendirmede Etkinlik ve Mükellef Hakları Bakış Açısıyla Büyük Ölçekli Sermaye Şirketlerinde Vergi İncelemesi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Kültür Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. https://tez.yok.gov.tr, (27.12.2020).
15. Cowell, F. A. (1990). Cheating the Government: The Economics of Evasion. MIT Press Books.
16. Çetin, G. (2010). Mükellef Hakları ve Vergiye Gönüllü Uyum. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Manisa. https://tez.yok.gov.tr, (28.12.2020).
17. Çiçek, H. (2006). Psikolojik ve Sosyal Yönden Yükümlülerin Vergiye Karşı Tutumve Tepkileri. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. http://nek.istanbul.edu.tr, (18.09.2022).
18. De Neve, J. E., Imbert, C., Spinnewijn, J., Tsankova, T. ve Luts, M. (2021). How to improve tax compliance? Evidence from population-wide experiments in Belgium. Journal of Political Economy. 129(5): 1425-1463.http://eprints.lse.ac.uk, (16.05.2022).
19. Demir, H. İ. (2018), Kültürün Vergi Mükelleflerinin Tutumları Üzerindeki Etkisi: Batı Akdeniz Örneği. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta. https://tez.yok.gov.tr, (18.04.2022).
20. Demir, İ. C. (2008). Vergi Ahlakı ve Belirleyenleri, Ege Bölgesi Örneği. (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü, İzmir. https://acikerisim.deu.edu.tr, (18.09.2022).
21. DeVellis, R. F. (2003). Scale Development: Theory And Applications (Vol. 26) (Second Edition). United States Of America, California: Sage Publications.
22. Dolbun, M. (2019). Vergi Uyumu Kapsamında Kurumlar Vergisi Mükelleflerinin Davranışları. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. https://tez.yok.gov.tr, (16.10.2020).
23. Doran, M. (2009). Tax Penalties and Tax Compliance. Harvard Journal on Legislation. (46): 111-161. https://scholarship.law.georgetown.edu, (10.05.2022).
24. Elffers, H., Weigel, R. H. ve Hessing, D. J. (1987). The Consequences of Different Strategies for Measuring Tax Evasion Behavior. Journal of Economic Psychology. 8(3): 311-337. https://www.sciencedirect.com.
25. Enachescu, J., Olsen, J., Kogler, C., Zeelenberg, M., Breugelmans, S. M. ve Kirchler, E. (2019). The Role of Emotions in Tax Compliance Behavior: A Mixed-Methods Approach. Journal of Economic Psychology. (74): 102194. http://www.europhd.net, (10.09.2020).
26. Eriksen, K. ve Fallan, L. (1996). Tax Knowledge and Attitudes Towards Taxation; A Report on a Quasi-Experiment. Journal of Economic Psychology. 17(3): 387-402. https://doi.org/10/cdfmmw.
27. Fallan, L. (1999). Gender, Exposure to Tax Knowledge, and Attitudes Towards Taxation; An Experimental Approach. Journal of Business Ethics. 18(2): 173-184. http://eprints.lse.ac.uk, (08.01.2021).
28. Farrar, J. (2015). An Empirical Analysis of Taxpayers Fairness Preferences from Canadas Taxpayer Bill of Rights. Journal of Accounting and Taxation. 7(5): 71-79. https://academicjournals.org, (12.05.2022).
29. Gelir İdaresi Başkanlığı, https://gib.gov.tr, (30.08.2022).
30. Gencel, U. ve Sarı, B. (2014). An Investigation Of The Level Of Awareness Of Taxpayers’ Rights. Interdisciplinary Perspectives on Social Sciences. Ed. G. Rata, H. Arslan, P-L. Runcan and A. Akdemir, Cambridge Scholar Publishing, Newcastle (ss. 71-81). https://scholar.google.com.tr, (17.05.2022).
31. George, D. ve Mallery, P. (2010). SPSS for Windows Step by Step: A Simple Study Guide and Reference. 17.0 Update. Boston: Pearson Education.
32. Gül, T. (2020). Çocuk İşçiliği ve Psikolojik Yansımaları. Ankara: Gazi Kitapevi. Hallsworth, M. (2014). The Use of Field Experiments to Increase Tax Compliance. Oxford Review of Economic Policy. 30(4): 658-679. https://www.semanticscholar.org, (07.10.2020).
33. Hartmann, A. J., Mueller, M. ve Kirchler, E. (2020). Tax Compliance: Research Methods and Decision Processes. Psychological Perspectives on Financial Decision Making (ss. 291-330). https://link.springer.com, (04.09.2020).
34. Hashimzade, N., Myles, G. D. ve Tran‐Nam, B. (2013). Applications of Behavioural Economics to Tax Evasion. Journal of Economic Surveys. 27(5): 941-977. https://onlinelibrary.wiley.com, (23.09.2020).
35. Jackson, B. R. ve Milliron, V. C. (1986). Tax Compliance Research: Findings, Problems, and Prospects. Journal of Accounting Literature. 5(1): 125-165.
36. Kalaycı, Ş. (2010). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri. Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
37. Kirchler, E. (2007). The Economic Psychology of Tax Behaviour. Cambridge, UK: Cambridge University Press. https://books.google.com.tr, (09.01.2021).
38. Kirchler, E. ve Wahl, I. (2010). Tax compliance inventory TAX-I: Designing an inventory for surveys of tax compliance. Journal of Economic Psychology. 31(3): 331-346. https://www.sciencedirect.com, (12.05.2022).
39. Kurtuluş, K. (2006). Pazarlama Araştırmaları. 8. Basım, İstanbul: Literatür Kitabevi.
40. Mascagni, G. (2018). From the Lab to the Field: A Review of Tax Experiments. Journal of Economic Surveys. 32(2): 273-301. https://onlinelibrary.wiley.com, (23.09.2020).
41. Nemoto, T. ve Beglar, D. (2014). Likert-scale questionnaires. In JALT 2013 conference proceedings (ss. 1-8). Tokyo: Jalt.
42. Pyle, D. J. (1991). The Economics of Taxpayer Compliance. Journal of Economic Surveys. 5(2): 163-198.
43. Richardson, M. ve Sawyer, A. J. (2001). A Taxonomy of the Tax Compliance Literature: Further Findings, Problems and Prospects. Australian. Tax Forum. (16): 137-284. https://heinonline.org, (23.09.2020).
44. Roe, B. E. ve Just, D. R. (2009). Internal and External Validity in Economics Research: Tradeoffs between Experiments, Field Experiments, Natural Experiments and Field Data. American Journal of Agricultural Economics. 91(5): 1266-1271. https://www.jstor.org, (08.01.2021).
45. Sağlam, M. (2013). Vergi Algısı ve Vergi Bilinci Üzerine Bir Araştırma: İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Öğrencilerinde Vergi Algısı ve Bilinci. Sosyoekonomi, 19(19): 315-334. https://dergipark.org.tr, (18.09.2022).
46. Sandalcı, U. (2022). Mükellef Haklarının Farkındalığına İlişkin Alan Araştırması. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi. 18(1): 332-356. https://dergipark.org.tr, (06.10.2022).
47. Sandmo, A. (2012). An Evasive Topic: Theorizing About the Hidden Economy. International Tax and Public Finance. 19(1): 5-24. https://link.springer.com, (23.09.2020).
48. Saunders, M., Lewis, P. ve Thornhill, A. (2009). Research Methods for Business Students. 5th ed., Essex, PearsonEducation Limited. England.
49. Saygın, Ö. (2013). Vergi Uyumu ve Vergi İdaresinin Vergi Uyumuna Etkisi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir. https://tez.yok.gov.tr, (16.10.2020).
50. Shadish, W. R., Cook, T. D. ve Campbell, D. T. (2002). Experimental and Quasi- Experimental Designs for Generalized Causal Inference. Boston: Houghton, Mifflin, and Company.
51. Slemrod, J. (2007). Cheating Ourselves: The Economics of Tax Evasion. Journal of Economic Perspectives. 21(1): 25-48. https://www.aeaweb.org, (23.09.2020).
52. Slemrod, J. ve Weber, C. (2012). Evidence of the Invisible: Toward a Credibility Revolution in the Empirical Analysis of Tax Evasion and the İnformal Economy. International Tax and Public Finance. 19(1): 25-53. https://link.springer.com, (23.09.2020).
53. Slemrod, J. ve Yitzhaki, S. (2002). Tax Avoidance, Evasion, and Administration. Handbook of Public Economics (ss. 1423-1470). https://www.sciencedirect.com, (09.01.2021).
54. Sökmen Gürçam, Ö, (2016). Vergiye Gönüllü Uyum Bağlamında Mükellef Hakları Üzerine Amprik Bir Çalışma. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya. https://tez.yok.gov.tr, (28.12.2020).
55. Topal, M. H. (2011). Refah Devletine Yönelik Tutumlar ve Vergi Adaleti Algısı: Türkiye Üzerine Bir Araştırma. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Trabzon. https://www.researchgate.net, (18.09.2022).
56. Torgler, B. (2002). Speaking to Theorists and Searching for Facts: Tax Morale and Tax Compliance in Experiments. Journal of Economic Surveys. 16(5): 657-683. https://onlinelibrary.wiley.com, (27.10.2020).
57. Torgler, B. (2003). Tax Morale: Theory and Empirical Analysis of Tax Compliance. Doctoral dissertation, University of Basel. https://edoc.unibas.ch, (30.11.2021).
58. Torgler, B. (2007). Tax Compliance and Tax Morale: A Theoretical and Empirical Analysis. Edward Elgar Publishing. https://books.google.com, (09.01.2021).
59. Wenzel, M. ve Taylor, N. (2004). An Experimental Evaluation of Tax-Reporting Schedules: A Case of Evidence-Based Tax Administration. Journal of Public Economics. 88(12): 2785-2799. https://www.sciencedirect.com, (06.01.2021).
60. Wheelwright, K. (1997). Taxpayers’ rights in Australia. Revenue Law Journal. 7(1): 226-266. https://search.informit.org, (10.05.2022).