SAFEGUARDING HANDICRAFTS IN AVANOS AS INTANGIBLE CULTURAL HERITAGE WITHIN THE URBAN CONTEXT

Öz

This study examines handicrafts in Avanos, located in the Cappadocia Region of Türkiye, within the framework of safeguarding intangible cultural heritage (ICH) in an urban context. The centuries-old pottery tradition has simultaneously influenced the distinctive architectural character and spatial identity of Avanos through the mutual interaction between the built environment and cultural practices. In this regard, the findings derived from semi-structured interviews with local producers in Avanos were analyzed using thematic analysis. The results indicate significant problem areas, including the degradation of the urban fabric, the loss of vitality and functionality of production spaces, the diminished visibility of workshops, the inadequacy of infrastructure necessary for sustaining the architectural character, and the pressure of mass tourism on cultural continuity and the distinctiveness of production. Moreover, the structural transformations and pressures for adaptation—driven by commercialization and production-based dynamics—intensify the vulnerabilities that jeopardize the sustainability of local knowledge and craftsmanship, particularly in terms of spatial configurations and production techniques. Despite the existence of protective measures, economic, social, and spatial interventions appear insufficient to ensure the continuity of ateliers and cultural production. Consequently, this study advocates that the safeguarding of ICH and its dynamic integration into urban life can be accomplished through comprehensive strategies that comprise structures, space, production, and community participation. In this context, policy recommendations include revitalizing traditional production hubs, incorporating cultural practices into urban planning, restoring the urban fabric, establishing connections between urban public spaces and Intangible Cultural Heritage (ICH), and enhancing multi-stakeholder governance structures and infrastructure.

Anahtar Kelimeler

• Intangible Cultural Heritage
• Urban Conservation
• Cultural Production
• Avanos
• Pottery

AVANOS’TA EL SANATLARININ SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS KAPSAMINDA KENTSEL KORUNMASI

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de Kapadokya bölgesinde yer alan Avanos ilçesinde el sanatlarının somut olmayan kültürel miras kapsamında (SOKÜM) kentsel korunmasını ele almaktadır. Yapılı çevre ile kültürel pratikler arasındaki karşılıklı ilişki üzerinden Avanos’un özgün mimari dokusu ve mekânsal kimliğinin yüzyıllardır süregelen çömlekçilik geleneğiyle eşzamanlı olarak biçimlendiği görülmektedir. Bu çerçevede, Avanos’ta bulunan yerel üreticilerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerin sonuçları tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, kentsel dokunun yıpranması, üretim mekânlarının kentsel dokunun canlılığını ve işlevselliğini yitirmesi ile atölyelerin görünürlüklerinin azalması, yapısal sürdürülebilirlik için gerekli altyapı eksiklikleri, kitle turizminin kültürel süreklilik ve üretimin özgün karakteri üzerindeki baskısı gibi temel sorunları ortaya koymaktadır. Ayrıca, kültürel pratiklerin üretime dayalı ticarileşmeye bağlı olarak mekânsal ve üretim yöntemleri açısından karşılaştıkları yapısal dönüşüm ve uyum baskısı yerel bilgi ve zanaatın sürdürülebilirliğini tehdit eden kırılganlıkları artırmaktadır. Mevcut koruma planlarına rağmen, ekonomik, sosyal ve mekânsal müdahalelerin atölyelerin ve kültürel üretimin devamlılığı için yeterli olmadığı görülmektedir. Bu bağlamda, çalışma kapsamında SOKÜM’ün korunması ve kent yaşamına dinamik bir şekilde entegre edilebilmesinin mekânı, üretimi ve topluluk katılımını içeren bütüncül stratejilerle sağlanabileceği savunulmaktadır. Bu kapsamda, geleneksel üretim akslarının canlandırılması, kültürel pratiklerin planlamaya entegrasyonu, kentsel dokunun restorasyonu, kentsel kamusal mekân ile SOKÜM ilişkisinin sağlanması, çok paydaşlı yönetişim yapılarının ve altyapının güçlendirilmesi gibi politika önerileri sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Somut olmayan kültürel miras
• kentsel koruma
• kültürel üretim
• Avanos
• Çömlekçilik

Kaynakça

1. Fotoğraflar saha araştırması kapsamında belgelenmiştir.
2. Aikawa, N. (2004). An historical overview of the preparation of the UNESCO International Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. In A. Yamamoto (Ed.), Future directions of ICH – Regional frameworks, local practices, and global forces (pp. 1–8). UNESCO.
3. Akbarishahabi, L. (2024). Çevresel koşullara uyumlu kaya mimarisinin incelenmesi: İran-Kandovan ve Türkiye- Kapadokya. R. Keleş ve M. Tunçer (Ed.), Kapadokya'da çevre koruma politikaları: Yasal, yönetsel ve planlama boyutları (ss. 77-107). Kapadokya Üniversitesi Yayınları.
4. Alkymakchy, N. T., Ismaeel, E. H., & Alsoofe, H. H. (2012). A Comparison between Synthetic Space Analysis and Intangible Heritage Investigation in Urban Conservation. International Journal of Heritage in the Digital Era, 1(1_suppl), 355-360. https://doi.org/10.1260/2047-4970.1.0.355 (Original work published 2012)
5. Arantes, A. (2019). Safeguarding. A key dispositif of UNESCO’s Convention for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage. Vibrant: Virtual Brazilian Anthropology. https://doi.org/10.1590/1809-43412019V16A201.
6. Aslan, E. E. (2012). Avanos çömlekçiliğinde kaybolan bir değer: Kara fırın. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 1(4), 1-13. https://doi.org/10.7816/idil-01-04-01
7. Avanos Belediyesi. (1996). Avanos Çömlekhaneler Mevkii Koruma Amaçlı İmar Planı. Nevşehir.
8. Avanos Belediyesi. (2018). Avanos (Nevşehir) Koruma Amaçlı Revizyon İmar Planı Büro ve Arazi Çalışması Raporu. Nevşehir.

9. Avanos Belediyesi. (t.y.). Avanos tanıtım [Web sayfası]. 16 Kasım 2024 tarihinde erişildi: https://www.avanos.bel.tr/avanos/avanos-tanitim-3
10. Berkmen, H. (2016). Avanos kültür varlıkları çalışması, Kapadokya bölgesinde suyun izi. MEGARON, 11(2), 123-135. https://doi.org/10.5505/megaron.2015.00533
11. Bhattacharya, A. (2020). Reimagining ICH in Kolkata. In A. van der Zeijden, Y. K. Siang, & G. Wee (Eds.), Intangible cultural heritage in urban contexts (pp. 35–42). ICH-NGO Forum.
12. Busari, D., & Odetoyinbo, O. (2021). Home grown; home inspired: the resilience of traditional hand built pottery production in Ìjàyè, Abéòkúta, Southwest Nigeria. African Identities, 21(3), 510–526. https://doi.org/10.1080/14725843.2021.1940839
13. Çetinbinici, N. B. (2016). Conservation processes for immovable cultural heritages and examination of processes and implementations in the light of regional council decisions: Case study: Avanos [Yüksek lisans tezi]. Middle East Technical University, Graduate School of Natural and Applied Sciences.
14. Çobanlı, Z. ve Canbolat, A. (2010). Avanos çömlekçiliği. 4. Uluslararası Eskişehir Pişmiş Toprak Sempozyumu. Eskişehir, Türkiye, 14 - 27 Haziran 2010, cilt.1, sa.1, ss.241-256.
15. De Voldere, I., Romainville, J. F., Knotter, S., Durinck, E., Engin, E., Le Gall, A., Kern, P., Airaghi, E., Pletosu, T., Ranaivoson, H., & Holeck, K. (2017). Mapping the creative value chains: A study on the economy of culture in the digital age: Final report. European Commission. https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/4737f41d-45ac-11e7-aea8-01aa75ed71a1
16. Deacon, H. J. (2018). Conceptualising intangible heritage in urban environments: Challenges for implementing the HUL Recommendation. Built Heritage, 2(4), 72–81. https://doi.org/10.1186/BF03545685
17. Deshpande, V. V., & Gangopadhyay, D. (2024). Mapping intangible cultural heritage in an urban context: Case of historic city of Nashik, India. Civil Engineering and Architecture, 12(6), 3797–3809. https://doi.org/10.13189/cea.2024.120605
18. Ersoy, M. (2016). Kentsel planlama: Ansiklopedik sözlük (2. baskı). Ninova Yayınları. Esri. (2025, 11 Nisan). World imagery (WGS84) [Web haritası]. ArcGIS Online. https://www.arcgis.com/home/item.html?id=52bdc7ab7fb044d98add148764eaa30a
19. Gün, M. (2020). Kültürel bir imge olarak Avanos çömlekçiliği. Kültürel Miras Araştırmaları Dergisi, 1(1), 13-17.
20. Güneri, D. (2023). Kapadokya bölgesinin yerel mimari örneği: Bizans dönemi kayaya oyma arılıklar. Art-Sanat, (20), 153-179. https://doi.org/10.26650/artsanat.2023.20.1282672
21. Gürtanın, N. & Munsuz, N. (1970). Avanos çömlekçiliği ve kullanılan toprakların bazı teknolojik özellikleri. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları.
22. Haberl, A., Fleiß, J., Kowald, D., & Thalmann, S. (2023). Take the aTrain: Introducing an Interface for the Accessible Transcription of Interviews. Journal of Behavioral and Experimental Finance, 41, 100891. https://doi.org/10.48550/arXiv.2310.11967
23. Ionică, P. (2022). Traditional crafts. What about?. Culture. Society. Economy. Politics, 2(1), 51-59. https://doi.org/10.2478/csep-2022-0005
24. İşçen, Y. (2010). Avanos'ta çömlekçilik. Peribacası Kapadokya Kültür ve Tanıtım Dergisi, 2(9), 21. Kapadokya Alan Başkanlığı. (2021). Kapadokya bölgesi (Nevşehir) turizm tanıtım stratejisi ve eylem planı (2021-2023). https://kapadokyaalan.ktb.gov.tr/Eklenti/94176,turizm-tanitim-stratejisi-ve-eylem-planismalpdf.pdf?0
25. Kılıç, B. & Aslan, H. (2022). The effect of creative experience on destination memorability and loyalty: The case of Avanos. Journal of Yaşar University, 17(66), 490-516. https://doi.org/10.19168/jyasar.901992
26. Lenzerini, F. (2011). Intangible cultural heritage: The living culture of peoples. The European Journal of International Law, 22(1), 101–120. https://doi.org/10.1093/ejil/chr006
27. Porter, M. E. (1985). Competitive advantage: Creating and sustaining superior performance. Free Press.
28. Pratt, A. C. (2008). Cultural commodity chains, cultural clusters, or cultural production chains? Growth and Change, 39(1), 95–103. https://doi.org/10.1111/j.1468-2257.2007.00406.x
29. Pratt, A. C. (2015). Resilience, locality and the cultural economy. City, Culture and Society, 6(3), 61-67. https://doi.org/10.1016/j.ccs.2014.11.001
30. Shaw, R., & Stewart, C. (1994). Introduction: Problematizing syncretism. In R. Shaw & C. Stewart (Eds.), Syncretism/anti-syncretism (pp. 1–24). Routledge.
31. Solmaz Şakar, F. (2024). Kapadokya'da çevre koruma politikalarının değerlendirilmesi. R. Keleş ve M. Tunçer (Ed.), Kapadokya'da çevre koruma politikaları: Yasal, yönetsel ve planlama boyutları (ss. 108-139). Kapadokya Üniversitesi Yayınları.
32. Şahan, Ş. (2014). Nevşehir-Avanos çömlekhaneler bölgesinde koruma sorunlarının irdelenerek koruma ilkelerinin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
33. T.C. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı. (2009). Kentleşme şûrası 2009: Kentlilik bilinci, kültür ve eğitim komisyonu raporu. https://webdosya.csb.gov.tr/db/kentges/editordosya/kitap9.pdf
34. Türk Patent ve Marka Kurumu. (t.y.). Avanos çömleği [Web sayfası]. https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/detay/38343
35. UNESCO ve Korean National Commission for UNESCO. (2002). Guidelines for the establishment of Living Human Treasures systems. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000129520
36. UNESCO. (2015). Intangible cultural heritage and sustainable development. https://ich.unesco.org/doc/src/34299-EN.pdf
37. UNESCO. (2022). Basic texts of the 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. https://ich.unesco.org/doc/src/2003_Convention_Basic_Texts-_2022_version-EN_.pdf
38. UNESCO. (t.y.a). Göreme milli parkı ve Kapadokya kaya alanları [Web sayfası]. 29 Mart 2025 tarihinde erişildi: https://whc.unesco.org/en/list/357/
39. UNESCO. (t.y.b). Intangible cultural heritage and sustainable livelihoods [Web sayfası]. 29 Mart 2025 tarihinde erişildi: https://ich.unesco.org/en/livelihoods-01315
40. Ünal, S. (2022). In craft and art from traditional to contemporary Avanos pottery. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 15(37), 236-251. https://doi.org/10.12981/mahder.1012264
41. Van der Zeijden, A., Yeo, K. S. & Wee, G. (Eds.). (2020). Intangible cultural heritage in urban contexts. ICH-NGO forum. https://www.ichgovernance.com/wp-content/uploads/2024/08/Intangible-Cultural-Heritage-in-Urban-Contexts_def-5-9-2020.pdf
42. Walker, S., Evans, M., & Mullagh, L. (2019). Meaningful practices: The contemporary relevance of traditional making for sustainable material futures. Craft Research. 10(2), 183–210. https://doi.org/10.1386/crre_00002_1.
43. Wang, Y. (2008) The conservation of intangible cultural heritage in historic areas. In: 16th ICOMOS General Assembly and International Symposium: ‘Finding the spirit of place – between the tangible and the intangible’, 29 sept – 4 oct 2008, Quebec, Canada.
44. Zbuchea, A. (2022). Traditional crafts. A literature review focused on sustainable development. Culture. Society. Economy. Politics, 2(1), 10-27. https://doi.org/10.2478/csep-2022-0002
45. Zhang, X., Li, Y., Lin, J., & Ye, Y. (2021). The Construction of Placeness in Traditional Handicraft Heritage Sites: A Case Study of Suzhou Embroidery. Sustainability. https://doi.org/10.3390/su13169176.