Döngüsel Ekonomi Modeli: AB ve Türkiye İçin Çıkarımlar

Öz

Döngüsel ekonomi, doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımını teşvik eden ve atık oluşumunu en aza indirmeyi amaçlayan bir ekonomik modeldir. Bu çalışma, döngüsel ekonominin temel ilkeleri çerçevesinde Avrupa Birliği (AB) ve Türkiye’nin atık yönetimi politikalarını karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Küresel kaynakların hızla tükenmesi ve atık miktarının artması, doğrusal ekonomi modelinin sürdürülebilirliğini sorgulamakta ve döngüsel ekonomi yaklaşımını ön plana çıkarmaktadır. AB, 2015 Döngüsel Ekonomi Paketi ve 2019 Avrupa Yeşil Mutabakatı gibi politikalarla atık yönetimi, geri kazanım ve kaynak verimliliği süreçlerini sistematik hale getirmiştir. Türkiye ise 2019 sonrası AB politikalarına uyum sağlama sürecine girmiş, ancak atık üretimi ve yönetimi konularında çeşitli yapısal sorunlarla karşılaşmaktadır. Çalışmada, AB ve Türkiye’deki mevcut uygulamalar değerlendirilerek, döngüsel ekonominin etkinleştirilmesi için politika önerileri sunulmaktadır

Anahtar Kelimeler

• sürdürülebilirlik
• Atık Yönetimi
• Döngüsel Ekonomi

The Circular Economy Model: Implications for the EU and Turkey

Öz

The circular economy is an economic model that promotes the sustainable use of natural resources and aims to minimize waste generation. This study examines the waste management policies of the European Union (EU) and Turkey through a comparative analysis within the framework of circular economy principles. The rapid depletion of global resources and the increasing amount of waste challenge the sustainability of the linear economic model, bringing the circular economy approach to the forefront. The EU has systematically structured waste management, recovery, and resource efficiency processes through policies such as the 2015 Circular Economy Package and the 2019 European Green Deal. Turkey, on the other hand, has entered a process of aligning with EU policies since 2019 but continues to face various structural challenges in waste production and management. This study evaluates current practices in the EU and Turkey, proposing policy recommendations for the effective implementation of the circular economy.

Anahtar Kelimeler

• Sustainability
• Waste Management
• Circular Economy

Kaynakça

1. Adams, K., Osmani, M., Thorpe, T. & Thornback, J. (2017). “Circular Economy in Construction: Current Awareness, Challenges and Enablers’’, Proceedings of the Institution of Civil EngineersWaste and Resource Management, 170 (1), 16. Thomas Telford Ltd, doi:10.1680/jwarm.16.00011
2. Altuntaş, C. (2024). Sürdürülebilir Kalkınma Bağlamında Döngüsel Ekonomi Modelinin Enerji Politikalarına Etkilerinin İncelenmesi, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
3. Balbay, S., Sarihan, A.ve Avsar, E. (2021). Dünya’da ve Türkiye’de “Döngüsel Ekonomi / Endüstriyel Sürdürülebilirlik” Yaklaşımı, Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (27), 564-565.
4. Bonciu, F. (2014). The European Economy: From a Linear to a Circular Economy. Romanian Journal of European Affairs. 14. 84.
5. Ellen MacArthur Foundation (2013), Towards the circular economy an economic and business rationale for an accelerated transition (1).
6. Euronews (2024). Eurostat: Avrupa Birliği en fazla Türkiye'ye atık ihraç etti, https://tr.euronews.com/2024/01/18/eurostat-avrupa-birligi-en-fazla-turkiyeye-atik-ihrac-etti, (Erişim: 20.02.2025).
7. Eurostat (2024). Waste statistics, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Waste_statistics, (Erişim: 22.02.2025).
8. Eurostat, Data Browser, Generation of waste by waste category, hazardousness and NACE Rev 2activity https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/env_wasgen__custom_15488490/default/table?lang=en, (Erişim: 20.02.2025).

9. Eurostat, Data Browser, Trade in waste by type of material and partner, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/env_wastrdmp__custom_15487730/default/table?lang=en, (Erişim: 22.02.2025).
10. Eurostat, Data Browser, Treatment of waste by waste category, hazardousness and waste management operations, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/env_wastrt/default/table?lang=en., (Erişim: 20.02.2025).
11. Hedefler İçin İş Dünyası, İşletmeler için Döngüsel Ekonomi Rehberi (2020). https://www.business4goals.org/wp-content/uploads/2021/03/%C4%B0sletmeler-icin-Dongusel-Ekonomi-Rehberi.pdf, (Erişim: 19.02.2025).
12. Koçan, Güner Gültekin D. ve Baştuğ, M. (2019). Yeni Ekonomi ve İş Modelleri: Döngüsel Ekonomi ve Paylaşım Ekosistemleri, Uluslararası Ekonomi Araştırmaları ve Finansal Piyasalar Kongresi 7-8-9, Gaziantep.
13. OECD (2024), Environment at a Glance Indicators, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/ac4b8b89-en, (Erişim: 19.02.2025).
14. Önder, H. (2018). Sürdürülebilir Kalkınma Anlayışında Yeni Bir Kavram: Döngüsel Ekonomi, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (57), 201.
15. Özsoy, T. (2018). Döngüsel Ekonomi: Almanya’daki Durumun Bir Özeti, Global Journal of Economics and Business Studies, 7(14), 134-135.
16. Özuyar, P. ve Gürsoy, Ç. (2021). Türkiye’deki Bilimsel Yayınlarda Döngüsel Ekonomi Teriminin Yeri, İşletme Akademisi Dergisi, 2 (4), 318.
17. Sapmaz Veral, E. (2021). Döngüsel Ekonomi: Engeller, Stratejiler ve İş Modelleri, Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 8(1), 8.
18. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Başkanlığı, Döngüsel Ekonomi Politikaları, https://dongusel.csb.gov.tr/hakkinda-i-105778, (Erişim: 19.02.2025).
19. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Aylık Yayın Organı, Anahtar, Döngüsel Ekonomi, Haziran 2022, Yıl 34, Sayı 402, ISSN: 1300-2414. https://edergi.sanayi.gov.tr/File/Journal/2022/6/6_2022.pdf (Erişim: 19.02.2025). Türkiye Döngüsel Ekonomi Platformu, Döngüsel Ekonomi Nedir?, https://donguselekonomiplatformu.com/knowledge-hub/article_1-what-is-the-definition-of-a-circular-economy_11.html, (Erişim: 19.02.2025).
20. Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı (UDESEP), Türkiye'nin Döngüsel Ekonomiye Geçiş Potansiyelinin Değerlendirilmesi için Teknik Destek Projesi, Eylül 2024. https://www.aso.org.tr/uploads/attachments/Ulusal%20D%C3%B6ng%C3%BCsel%20Ekonomi%20Eylem%20Plan%C4%B1%20(UDESEP).pdf (Erişim: 19.02.2025).
21. Veral Sapmaz, E. ve Yiğitbaşıoğlu, H. (2018). Avrupa Birliği Atık Politikasında Atık Yönetiminden Kaynak Yönetimi Yaklaşımına Geçiş Yönelimleri ve Döngüsel Ekonomi Modeli, Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 6(1), 2.