Sosyal Güvenlik Sistemine Yapılan Bütçe Transferlerinin Etkileri: Türkiye Örneği

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 70 - 98, 29.12.2025

Beyza Mıynat Taşdemir

https://doi.org/10.70506/eisrcdergi.1798683

Öz

Türkiye’de sosyal güvenlik sistemi sürekli olarak açık vermektedir. Bu durum her geçen yıl daha fazla oranda verginin sisteme aktarılmasına neden olmaktadır. Bu noktada esasen kamusal yatırımlara harcanması gereken genel vergiler prim gelirlerinin yetersiz kaldığı durumlarda kullanılan bir destekleme mekanizmasına dönüşmektedir. Bununla birlikte sosyal güvenlik açıkları için sürekli olarak bütçeden kaynak aktarılması, bütçe açığı ve kamu borçlanma gereğini arttırarak bütçe finansman dengesinin ve bu doğrultuda makro iktisadi göstergelerin bozulmasına sebebiyet vermektedir. Bu noktadan hareketle çalışmada öncelikle Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) mevcut finansal durumuna ilişkin bir değerlendirme yapılmıştır. Analiz bölümünde ise sisteme yapılan bütçe transferlerinin makro iktisadi göstergeler üzerinde etkisi olduğu kabul edilen bütçe açığı, borçlanma gereği, merkezi yönetim iç ve dış borç stoğu ile merkezi yönetim bütçe dengesi üzerindeki etkisi incelenmiştir. 1989-2024 dönemine ait 35 yıllık verilerin baz alındığı çalışmada Johansen eşbütünleşme analizi ve asimetrik nedensellik testi kullanılmıştır. Analiz sonucuna göre SGK’ya yapılan bütçe transferlerinin borçlanma gereğini, merkezi yönetim bütçe açıklarını, iç borç stoğu ve dış borç stoğunu arttırdığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Güvenlik , Bütçe Transferi , Nedensellik Analizi

Effects of Budget Transfers to the Social Security Institution: Example of Türkiye

Öz

The persistent deficit of the social security system in Türkiye leads to the transfer of more and more tax revenues to the system every year. At this point, general taxes, which should be spent on public investments, turn into a support mechanism used in cases where premium revenues are insufficient. In addition, the continuous transfer of resources from the budget for social security deficits increases the budget deficit and public borrowing requirement, leading to a deterioration in the financing balance and, accordingly, macroeconomic indicators. From this point of view, this study first evaluates the financial situation of the Social Security Institution (SSI) and then examines the impact of budget transfers to the system on the budget deficit, borrowing requirement, central government domestic and external debt stock and central government budget balance. Johansen cointegration analysis and asymetric causality test were used in the study based on the data for 1989-2024. According to the results of the analysis, it is determined that budget transfers to SSI increase the borrowing requirement, central government budget deficits, domestic debt stock and external debt stock.

Anahtar Kelimeler

Social Security , Budget Transfers , Causality Test

Kaynakça

• Akalın G. (2013), Sosyal Güvenlik Sistemimiz, Sorunları ve Çözüm Önerileri, (Çevirim içi) http://www.liberal.org.tr/sayfa/sosyal-guvenlik-sistemimiz-sorunlari-vecozum-onerileri,129.php, Erişim Tarihi: 31.7.2016.
• Akgeyik T. , Yılmaz B. E. & Şeker M. (2007), En Büyük Karadelik: Sosyal Güvenlik Açıkları Ve Reform Tartışmalarının Sosyo-Ekonomik Yansımaları, Türk Sigorta Enstitüsü Vakfı Sigorta Araştırma ve İnceleme Yayınları-11, Yayın No:26, Ceyma Matbaacılık, İstanbul.
• Altunöz, U. (2017), Sosyal Güvenlik Politikaları Açısından Bütçe Transferlerinin Makroekonomik Etkileri: Türkiye Deneyimi, 5(1):58-78
• Arı, H. O. (2018), Türkiye'de Sağlık Harcamaları: Ulusal Sağlık Hesapları Sonuçlarının Genel Değerlendirmesi 1999-2016. https://files.tuseb.gov.tr/tuseb/files/yayinlar/20230703122537-4XnBZtkqGR8q-.pdf.
• Arısoy İ. , Ünlükaplan İ. & Ergen Z. ( 2010) Sosyal Harcamalar ve İktisadi Büyüme İlişkisi: Türkiye Ekonomisinde1960 – 2005 Dönemine Yönelik Bir Dinamik Analiz, Maliye Dergisi, Sayı 158, Ocak-Haziran, s.399-421
• Bigpara Hürriyet, (2025), https://bigpara.hurriyet.com.tr/ekonomi-haberleri/galeri-bagkur-7200-prim-gun-sayisi-icin-bakanlik-calismalara-basladi-esnafa-erkenemeklilik-geliyor-bagkur-7200-rimesitlemesi_ID1618346/#:~:text=Bağ%2DKur'daki%209%20bin,daha%20erken%20emekliliğe%20hak%20kazanacak.
• Bulut, M., (2019), Türkiye’de Sosyal Güvenliğin Finansmanında Devlet Katkısı Uygulaması ve İstatistiksel Görünüm, Sayıştay Dergisi, Sayı: 115: 83-108
• Canbay, T. & Demir, M. (2013). Türkiye’de Sosyal Güvenlik Açıkları ve Sosyal Güvenlik Ahlakı, Yönetim ve Ekonomi Dergisi,
• Caro, L. (2020), Türk İşgücü Piyasasında Suriyeli Mülteciler, ILO Türkiye Ofisi, Ankara. https://www.ilo.org/tr/publications/turk-isgucu-piyasasinda-suriyelimulteciler (Erişim Tarihi:Congress of the
• United States, (2013). The 2013 Long-Term Projections for Social Security: Additional Information, Ed. by. John Skeen, (Çevrimiçi) http://www.cbo.gov/sites/default /files/cbofiles/attachments/44972-SocialSecurity.pdf, 25.06.2014.
• Cural M. (2016). Türk Sosyal Güvenlik Sistemi’nin Mali Yapısı ve Sisteme Yapılan Bütçe Transferlerinin Ekonomik Yansımaları, Süleyman Demirel Üniversitesi İİBF Dergisi, Y.2016, 21(2): 693-706.
• Çetin M. (2012). Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz, Eskişehir Osmangazi İİBF Dergisi, Nisan, 7(1): 211-230
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, (2024). https://www.csgb.gov.tr/media/93272/calisma-hayati-istatistikleri-aylik-ebulten-aralik.pdf
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, (2025). https://www.csgb.gov.tr/Media/t0bomvck/ulusal-istihdam-stratejisi-2025-2028.pdf
• Dickey, D. A. ve Fuller, W. A. (1981), Likelihood Ratio Statistics for Autoregressive Time Series with Unit Root. Econometrica, 49: 1057-1072. http://dx.doi.org/10.2307/1912517
• Euronews, (2024), EYT’nin 5 Yıllık Maliyeti, https://tr.euronews.com/2024/07/23/eytnin-5-yillik-maliyeti-300-milyar-dolarak-parti-genel-baskan-vekili-elitas (Erişim Tarihi: 27.12.2024)
• Gujarati, D. N. (2004), Basic Econometrics, The MacGraw-Hill Companies.
• Hatemi-J, Abdulnasser (2012), “Asymmetric Causality Tests With An Application”, Empirical Economics, 43 (1): 447 – 456.
• Johansen, S. ve Juselius, K. (1990), Maximum Likelihood Estimation and Inference on Cointegration, https://doi.org/10.1111/j.1468-0084.1990.mp52002003.x
• Kocataşkın, E. (2019). Türkiye’de Sağlık Finansman Sisteminde Genel Vergilerin Yeri ve Önemi. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(17), 270-279.
• Maddala, G. S. (1992), Introduction to Econometric, Second Edition, Macmillan Publishing Company, New York.
• Nurdoğan, A. K. (2019) “Sosyal Sigorta Prim Teşviklerinin Sosyal Güvenlik Kurumu Prim Gelirlerine Etkisi: Ekonometrik Bir Analiz”, Fırat Üniversitesi İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 3(2), 81-106.
• Organ, İ., & Yavuz, E. (2017). Sosyal Güvenlik Sistemi Açıklarının Analizi ve Ekonomi Üzerindeki Etkisi. Aydın İktisat Fakültesi Dergisi, 2(1): 105-123.
• Öçal, M., & Boyacıoğlu, N. (2018). Sosyal Güvenlik Hizmetlerinin Finansman Yöntemleri: Türkiye’de ve Dünyada Sosyal Güvenliğin Finansmanına Kısa Bir Bakış Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 10(26), 910- 923.
• Phillips, P. C. B. and Park, J. Y. (1988). ‘Statistical Inference in Regressions with Integrated Processes. Part 1’, Econometric Theory, Vol. 4, pp. 468–97.
• Sarıkovanlık, V., Koy, A., Akkaya, M., Yıldırım, H. H. ve Kantar, L. (2019). Finans Biliminde Ekonometri Uygulamaları. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• SGK, (2019). https://www.sgk.gov.tr/Hakkimizda/Index/c4953319-ea98-439f-89e0- 4b1cdddbed55/ (13.01.2025)
• SGK, (2024). https://www.sgk.gov.tr/Istatistik/Yillik/fcd5e59b-6af9-4d90-a451- ee7500eb1cb4/ (Erişim Tarihi: 13.01.2025)
• SGK, (2025a), Gelir-Gider Tablosu/Prim Gelirleri, https://www.sgk.gov.tr/Istatistik/Yillik/fcd5e59b-6af9-4d90-a451- ee7500eb1cb4 (Erişim Tarihi: 05.10.2025)
• SGK, (2025b), Gelir-Gider Tablosu/Devlet Katkısı, https://www.sgk.gov.tr/Istatistik/Yillik/fcd5e59b-6af9-4d90-a451- ee7500eb1cb4 (Erişim Tarihi: 05.10.2025)
• Sosyal Veri, (2025), Yıllara Göre Aktif-Pasif Oranları https://sosyalveri.net/grafik/1376 (Erişim Tarihi: 29.12.2024)
• Tarı, R. Ekonometri , Umuttepe Yayınları, Kocaeli (2015)
• Tatar, P. D. M. (2011). Sağlık Hizmetlerinin Finansman Modelleri: Sosyal Sağlık Sigortasının Türkiye’de Gelişimi. Sosyal Güvenlik Dergisi, 1(1).
• TÜİK, (2024). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Saglik-HarcamalariIstatistikleri-2022-49676 Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (2012) Aylık bülteni, https://www.tisk.org.tr
• Yaşarlar, Y. (2016). Aktüeryal Dengenin Sürdürülebilirliği: Türkiye Deneyimi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı, Doktora Tezi
• Yazgan, T. (1974), Türk Sosyal Güvenlik Sisteminin Yeniden Gelir Dağılımına Etkisi, Maliye Araştırma Merkezi Konferansları. 2012;(23).
• Yıldırım, F. (2019), Panel BIirim Kök Testleri ile Enerji Tüketiminin Durağanlığının İncelenmesi, Sakarya Üniversitesi, Finans Bölümü, Yüksek Lisans Tezi.
• YILMAZ, B. E. (2014), Sosyal Güvenlik Ekonomisi: Türkiye’de Sosyal Güvenlik Sisteminin Açıkları, Finansmanı ve Reformu, Derin Yayınları, İstanbul. https://www.pwc.com.tr/tr/medya/kose-yazilari/celal-ozcan/sgknin-kayit-disiistihdamla-mucadelede-2024-yili-karnesi.html# (Erişim Tarihi: 06.10.2025)
• https://www.hmb.gov.tr/kamu-finansmani-istatistikleri (Erişim Tarihi: 28.12.2024)
• https://www.sgk.gov.tr/Istatistik/Yillik/fcd5e59b-6af9-4d90-a451-ee7500eb1cb4 (Erişim Tarihi: 28.02.2024)
• https://veri.sgk.gov.tr (Erişim Tarihi: 24.12.2024)
• https://www.sgk.gov.tr/Istatistik/Yillik/fcd5e59b-6af9-4d90-a451-ee7500eb1cb4 (Erişim Tarihi: 21.12.2024)
• https://www.sgk.gov.tr/Istatistik/Yillik/fcd5e59b-6af9-4d90-a451-ee7500eb1cb4 (Erişim Tarihi: 21.12.2024)