Çevre Sorunları ile Mücadelede Maliye Politikaları

Öz

Çevre kirliliğine sebep olan atık ve artıkların azaltılması, atıkların geri kazanılması veya yeniden kullanılması, daha az kirlilikle elde edilebilecek üretim teknolojilerin geliştirilmesi ve enerji tasarrufunun sağlanması ve en önemlisi üretim ve tüketim tercihlerinin çevreye duyarlı bir hale getirilmesi ekolojik vergiler gibi maliye politikası araçları ile gerçekleştirilebilmekte ve çevre kirliliği ile oluşan zararın karşılanması için bir kaynak elde edilebilmektedir. Bu çalışmada öncelikle çevre sorunlarının teorik altyapısı ve güncel durumu ele alınmış, devamında bu sorunların çözümünde kullanılabilecek maliye politikası araçları incelenmiş ve çözüm önerileri getirilmiştir. Özellikle Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşlara çevre politikalarının belirlenmesi ve çevre sorunlarının çözümü hususunda önemli sorumluluk ve görev düşmektedir. Bu düşünceden hareketle makalede “yeşil ekonomi konusu”; ekolojik ve çevresel riskleri belirgin bir şekilde azaltırken, sosyal eşitlik ve insan refahını iyileştiren bir kavram olarak, sadece çevreyi korumakla kalmayıp, ekonomik kalkınmanın sağlanmasında da etkili bir araç olarak kullanılabileceği ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Maliye Politikası
• Çevre Sorunları
• Çevre Vergileri

Fiscal Policies in Combating Environmental Problems

Öz

Reducing environmental pollution, recycling or reusing waste, developing production technologies that generate less pollution, and promoting energy efficiency along with environmentally conscious production and consumption habits can be achieved through fiscal policy instruments such as ecological taxes. These measures provide resources to compensate for the damage caused by environmental pollution. In this study, the theoretical foundations and current status of environmental issues were first examined, followed by an analysis of fiscal policy instruments that can be used to address these problems, and solution proposals were presented. International organizations, particularly the United Nations, bear significant responsibility in formulating environmental policies and addressing environmental challenges. Within this framework, the concept of a "green economy" is discussed as an approach that not only reduces environmental and ecological risks but also improves social equity and human well-being, serving as an effective tool for economic development as well as environmental protection.

Anahtar Kelimeler

• Fiscal Policy
• Environmental Issues
• Environmental Taxes

Kaynakça

1. Ağacan, İ. (2014). Çevre Kirliliği Sorunları İle Mücadelelerde Türkiye'de Uygulanan Çevre Vergileri ve Çevre Vergisi Bilinci. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
2. Akın, G. (2007, Mayıs). Küresel Çevre Sorunları. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31(1), s. 43 - 54.
3. Altındal, Y. (2024). Kentleşme ve Çevre Sorunları. Toplumsal Hayata Sosyolojik Bakış (421), s. 63 - 82.
4. Arıkboğa, Ü. (2019, Haziran). Çevre Politikasının Ekonomik Araçları ve Türkiye'de Belediye Uygulamaları. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 41(1), 23-50.
5. Bilgin, E. (2019). Çevre Sorunlarıyla Mücadelede Kamu Politikaları: Türkiye - Seçili AB Ülkeleri Üzerine Bir İnceleme. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
6. Budak, S. (2000). Avrupa Birliği ve Çevre Politikası. İstanbul: Büke Yayınları. Can, F. (2016). Çevre Politikasının Ekonomik Araçları. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakütesi Dergisi, 9(3), 58-73.
7. Canpolat, S. (2009). Çevre Vergileri ve Türkiye Uygulaması. Yayımlanmamış Yüksek
8. Cural , M., & Saygı, H. E. (2016). Avrupa Birliği'nde Çevre Vergisi Uygulamaları ve Çevre Vergilerinin Gelişimi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(1), 77-96.

9. Çamurcu, H. (2005). Dünya Nüfus Artışı ve Getirdiği Sorunlar. Balıkesir Univertsity The Journal of Social Sciences Institute, 8(13), s. 87 - 105.
10. Çelik Sezer, İ. (2023, Eylül). İPK Altıncı Değerlendirme Raporu ışığında iklimin geleceği ve çıkış yolu [Makale]. TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi, 01 32. https://bilimteknik.tubitak.gov.tr/system/files/makale/iklim_0.pdf
11. Dasrizal, D., Juita, E., Heryadi, D. Y., Ansar, M., & Putuhena, J. D. (2023). Assessing Environmental Sustainability: Integrating Ecological and Social Perspectives. Global International Journal of Innovative Research, 1 (3), 247 253.
12. Demirarslan, K. O., & Demirarslan, D. (2018). Sanayileşme, Kentleşme ve Çevre İlişkisi: Kocaeli Örneği. Sürdürülebilir Mühendislik Uygulamaları ve Teknolojik Gelişmeler Dergisi,1(1), s. 29 - 43.
13. Dhakal, S., Minx, J. C., Tóth, F. L., Abdel Aziz, A., Figueroa Meza, M. J., Hubacek, K., Jonckheere, I. G. C., Kim, Y.–G., Nemet, G. F., Pachauri, S., Tan, X. C., & Wiedmann, T. (2022). Emissions Trends and Drivers. In Intergovernmental Panel on Climate Change (Ed.), Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the IPCC (Chap. 2). Cambridge University Press. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_Chapter02.pdf
14. Duran, O. (2010). Çevre Politikaları ve Vergilendirme: Ekolojik Vergi Reformu. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi . Eurostat. (2025). Environmental tax revenues (env_ac_tax) – European Union – 27 countries (from 2020).https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/env_ac_tax/default/line?lang=en&category=env.env_eta . Erişim Tarihi: 14.11.2025.
15. Ferhatoğlu, E. (2003, Ekim). Avrupa Birliği'nde Ortak Çevre Politikası Çerçevesinde Çevre Vergileri. e-yaklasim(3), s. 1 - 7.
16. Fındık , M. (2007). Türkiye'de Çevre Kirliliğine Yol Açan Unsurların Önlenmesi Çerçevesinde Yeşil Vergi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
17. Hacıoğlu Deniz, M. (2009). Sanayileşme Perspektifinde Kentleşme ve Çevre İlişkisi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Coğrafya Dergisi(19), s. 95 - 105.
18. Hayrullahoğlu, B. (2012). Çevresel Sorunlarla Mücadelede Karbon Vergisi. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 4(2), 1-11. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli. (2021). İklim Değişikliği 2021: Fiziksel Bilim Temeli – Yönetici Özeti. Cambridge University Press. https://www.tarimorman.gov.tr/SYGM/Belgeler/IPCC%206.%20De%C4%9Ferlendirme%20Raporu/IPCC%20-%20ar6_WGI_Y%C3%B6netici%20%C3%96zeti.pdf
19. İbadullayeva, J., Jumaniyazova, K., Azimzadeh, S., Canıgür, S., & Esen, F. (2019). Çevre Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri. Türk Tıp Öğrencileri Araştırma Dergisi, 1(3), s. 52 - 58.
20. Karakuzu, S. (2010). Türkiye'de Çevre Politikalarının Gelişimi ve Çevre Vergilerinin Uygulanabilirliği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
21. Kayaer, M. (2013). Bir Çevre Koruma Aracı Olarak Çevresel Vergilerin, Sübvansiyon ve Teşviklerin ve Dış Yardımların Kullanılması. Azerbaycanın Vergi Jurnalı(1), s. 129 - 142.
22. Kete, H., Aydın, M. S., & Kaya, H. (2017). Çevre Sorunları ile Mücadelede Maliye Politikaları. Journal Of Life Economics, 4(2), 167-190.
23. Kılıç, S. (2013). Çevre Sorunları ve Yoksulluk. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 5(1), s. 9 - 20. Kızıloğlu Algan, F. T., & Bilen, S. (2005). Toprak Kirlenmesi ve Biyolojik Çevre. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 1(36), s. 83 - 88. Lisans Tezi.
24. Manisalidis, I., Stavropoulou, E., Stavropoulos, A., & Bezirtzoglou, E. (2020). Environmental and health impacts of air pollution: A review. Frontiers in Public Health, 8, Article 14. Nunes, L. J. R. (2023). The rising threat of atmospheric CO₂: A review on the causes, impacts, and mitigation strategies. Environments, 10(4), 66.
25. Özdemir, B. (2009, Ocak-Haziran). Küresel Kirlenme Sürdürülebilir Ekonomik Büyüme ve Çevre Vergileri. Maliye Dergisi (156), 1-36.
26. Satır Reyhan, A. (2014, Haziran). Çevre Ekonomisinde Çevre Vergi Uygulamaları. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (1), 110-120.
27. Tıraş, H. (2012). Sürdürülebilir Kalkınma ve Çevre: Teorik Bir İnceleme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, 2(2), 57-73.
28. Türkeş, M., & Özay, B. (2022, Ağustos 02). Hava, Su, Toprak Kirliliği ve Çevre Kirliliğinin Kontrolü. Ekim 2025 tarihinde Öğretmen İmecesi Mesleki Gelişim: https://ogretmenimecesi.com/6-19-hava-su-toprak-kirliligi-ve-cevre- kirliliginin-kontrolu/ adresinden alındı
29. UNEP. (2010). Green Economy- Fiscal Policy, Economics and Trade Branch. 12 2021 tarihinde https://www.unep.org/explore-topics/green-economy/what- we-do/economic-and-trade-policy adresinden alındı
30. WHO. (2020, 01 26). Climate change: Land degradation and desetification. Ekim 2025 tarihinde World Health Organization: https://www.who.int/news- room/questions-and-answers/item/climate-change-land-degradation-and- desertification adresinden alındı
31. WHO. (2023, 02 13). Drinking Water. Ekim 2025 tarihinde World Health Organization: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/drinking- water adresinden alındı
32. WHO. (t.y.). Air Pollution. Ekim 2025 tarihinde World Health Organization: https://www.who.int/health- topics/air-pollution#tab=tab_1 adresinden alındı World Health Organization. (t.y.). Health impacts of air pollution. Erişim Tarihi: 14.11.2025. https://www.who.int/teams/environment-climate-change-and-health/air-quality-energy-and-health/health-impacts
33. Yerlikaya, G. K. (2003). Karbon Vergisi. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7(1-2), s. 685 - 700.