Türkiye’deki Barınma Sorununa Karşı Sürdürülebilir Bir Sigortacılık Modeli Önerisi

Öz

Çalışmanın amacı; kişilerin, temel insani bir hak olan barınma ihtiyaçlarını; sigortacılık başta olmak üzere, finans sektörünün bileşenleri ve diğer bazı kurumlar ile entegre halinde, daha güvenli ve sürdürülebilir bir biçimde karşılamalarına imkan tanımaktır. Modelde; sigortalı, sigorta şirketine yıllık olarak, uzun vadeli ve döviz bazında prim öder. Ardından sigorta şirketi, yasal zorunluluklar veya operasyonel risklerine yönelik karşılık ayırdıktan sonra kalan primi Portföy Yönetim Şirketine, Gayrimenkul Yatırım Fonunda değerlendirilmek üzere devreder. Değerlendirilen bu fon Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı tarafından konut projelerini yürütecek olan inşaat şirketlerine kaynak sağlamak için aktarılır. Bu fon ile sigortalılara konut sahibi olma, konutlarını yenileme veya yaşlılıkta barınma imkânı sunma gibi seçenekler yaratılırken; ekonomiye de pozitif dışsallıklar yaratacak önemli bir kaynak sağlanmış olur. Yapılan analizler Türkiye’de barınma maliyetlerinin, kişilerin gelir artış hızını aşarak hane halkı için ciddi bir yük haline geldiğini göstermektedir. Bu durum coğrafi nedenler ve farklılıklar söz konusu olduğunda daha net hissedilmektedir. Örneğin; İstanbul’daki yoğun göç ve nüfus baskısı, Muğla’daki turizm kaynaklı dönemsel talep ile Hakkâri’deki ekonomik kısıtlar; ekonomik tüm imkânları ve barınma maliyetlerini de farklılaştırmaktadır. İlgili durumlar; gerekli fırsat ve imkân eşitliğini de kapsayabilmek açısından, farklı model sonuçları, ürün / ödeme biçimleri ortaya çıkarmıştır. Modelde, Endeksa’nın 2024 yılı verileri temel alınmıştır. Türkiye ortalaması, Muğla, İstanbul ve Hakkâri illeri için uygulama örnekleri yapılmıştır. Başka bir veri seti, zaman veya coğrafi seçimde farklı sonuçlara açıktır. Modelle, barınma sorununa çok boyutlu, bileşenli ve sürdürülebilir bir finansal alternatif yaratılmak istenmiştir. Ayrıca modelin yaratacağı toplam fon, üretim ve talep artışlarıyla; ekonominin büyümesi ile istihdam ve milli gelir artışı da sağlanmış olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Barınma
• Kentsel Dönüşüm
• Konut Krizi
• Sürdürülebilirlik
• Yaşam Kalitesi

A Proposal for a Sustainable Insurance Model to Address the Housing Problem in Turkey

Öz

The aim of this study is to enable individuals to meet their housing needs, recognized as a fundamental human right, in a safer and more sustainable manner through an integrated model involving the insurance sector, other financial institutions, and related organizations. Within the proposed model, policyholders pay long-term, foreign currency-based annual premiums to the insurance company. After setting aside reserves for statutory requirements and operational risks, the remaining premiums are transferred to a Portfolio Management Company to be invested in a Real Estate Investment Fund. This fund, managed by a Real Estate Investment Trust, is then allocated to construction companies responsible for housing projects. In this way, the fund creates opportunities for policyholders to become homeowners, renovate their dwellings, or access housing in old age, while simultaneously providing a significant resource that generates positive externalities for the broader economy. The analyses indicate that housing costs in Turkey have outpaced income growth, becoming a significant burden on households. This effect is more pronounced under certain geographical conditions and differences. For instance, migration and population pressure in Istanbul, tourism-driven seasonal demand in Muğla, and economic constraints in Hakkâri have all contributed to divergent housing costs and economic opportunities. These circumstances necessitate differentiated model outcomes and tailored product/payment schemes to ensure fairness and equal opportunity. The model is based on Endeksa’s 2024 data, with application examples provided for Turkey overall as well as the provinces of Muğla, Istanbul, and Hakkâri. Alternative datasets, timeframes, or geographic selections may yield different results. The proposed model seeks to offer a multidimensional, component-based, and sustainable financial alternative to the housing problem. Moreover, the cumulative funds generated by the model, along with associated increases in production and demand, are expected to stimulate economic growth, employment, and national income.

Anahtar Kelimeler

• Housing
• Urban Transformation
• Housing Crisis
• Sustainability
• Quality of Life

Kaynakça

1. Aalbers, M. B. (2008). “The Financialization of Home and The Mortgage Market Crisis”, Competition&Change, Sayı 12(2), ss. 148-166.
2. Aalbers, M. B., & Christophers, B. (2014). “Centring Housing in Political Economy”, Housing, Theory and Society, Sayı 31(4), ss. 373-394.
3. Acikerisim MSGSU. (t.y.). *[PDF dokümanı]*. https://acikerisim.msgsu.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.14124/2151/184198.pdf?sequence=1&isAllowed=y
4. Arrighi, G. (1994). The Long Twentieth Century: Money, Power, and The Origins of Our Times, Londra, Verso
5. Aslan A.. (2019). “Barınma Problemine Çözüm Olarak Sunulan İpotekli Konut Kredilerine Erişilebilirliğin Değerlendirilmesi” Megaron , Cilt.14, ss.177-191.
6. Balaban, O. (2007). “Bir Konut Finansman Aracı Olarak Mortgage Sisteminin Türkiye’de Olası Etkileri Üzerine”, Ed.: A. Mengi (editör), Kent ve Planlama: Geçmişi Korumak, Geleceği Tasarlamak, Ankara, İmge Kitabevi, ss. 237-257.
7. Çelik, Ö., & Karaçimen, E. (2017). “Türkiye’de Gayrimenkul ve Finansın Derinleşen ve Yeniden Yapılanan İlişkisi”, Ed.: P. Bedirhanoğlu, Ö. Çelik, ve H. Mıhcı (editör), Finansallaşma Kıskacında Türkiye’de Devlet, Sermaye Birikimi ve Emek, Ankara, NotaBene, ss. 83-102.
8. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (t.y.). *Kentsel-kırsal nüfus oranı*. https://cevreselgostergeler.csb.gov.tr/kentsel---kirsal-nufus-orani-i-85670

9. Ergüder, B. (2017). “Türkiye’de İnşaat Sektöründe Büyüme ve Menkulleştirme: Vergi ve Yasal Düzenlemeler”, Institutions, National Identity, Power, and Governance in the 21st Century, ss. 191-208.
10. Glaeser, E. L., & Gyourko, J. (2008). “The economic implications of housing supply”, Journal of Economic Perspectives, Sayı 22(1), ss. 3–30.
11. Haber32. (t.y.). *Kiracı oranı yükseliyor: Ev sahibi olmak zorlaşıyor*. https://www.haber32.com.tr/kiraci-orani-yukseliyor-ev-sahibi-olmak-zorlasiyor
12. Hangikredi.com. (t.y.). *Konut kredisi hakkında bilmeniz gerekenler*. https://www.hangikredi.com/bilgi-merkezi/konut-kredisi-hakkinda-bilmeniz-gerekenler/
13. Harvey, D. (1985). The Urbanization of Capital, Baltimore, Johns Hopkins University Press
14. Harvey, D. (2015). On Yedi Çelişki ve Kapitalizmin Sonu, İstanbul, Sel Yayıncılık.
15. İnşaat Deryası. (t.y.). *İllere göre kiracı oranı belli oldu: İzmir’de kiracı oranı yüzde kaç?* https://www.insaatderyasi.com/illere-gore-kiraci-orani-belli-oldu-izmirde-kiraci-orani-yuzde-kac26860h.htm
16. KİPTAŞ. (t.y.). *Misyon ve vizyon*. https://www.kiptas.istanbul/misyon-ve-vizyon
17. Nadaroğlu, H. (2000). Kamu Maliyesi Teorisi, 11. Baskı, İstanbul: Beta Basın Yayın Dağıtım.
18. Sen, A. (1999). Development as freedom, Oxford University Press
19. Spo.org.tr. (t.y.). *[PDF dokümanı]*. https://www.spo.org.tr/resimler/ekler/2aee86157b4a40b_ek.pdf
20. Şen, B. (2005). “Soylulaştırma: Kentsel Mekânda Yeni Bir Ayrıştırma Biçimi”. H. Kurtuluş (editör), İstanbul’da Kentsel Ayrışma: Mekânsal Dönüşümde Farklı Dinamikler İçinde İstanbul, Bağlam Yayınları, ss. 127–159.
21. Şen, M. (2014). “Türkiye’de iç göçlerin neden ve sonuç kapsamında incelenmesi”. Çalışma ve Toplum, Sayı 1(40), ss. 231–256.
22. Toki.gov.tr. (t.y.). *Başvuru şartları*. https://www.toki.gov.tr/basvuru-sartlari
23. Tuik.gov.tr. (2022). *Kent, kir ve nüfus istatistikleri 2022*. https://data.tuik.gov.tr/bulten/index?p=kent-kir-nufus-istatistikleri-2022-49755
24. Tuik.gov.tr. (2023). *İstatistiklerle Aile 2023*. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Aile-2023-53784
25. Tuik.gov.tr. (t.y.). *Türkiye istatistikleri*. https://www.tuik.gov.tr/
26. Turcomoney. (t.y.). *Konut edindirme yardımı (KEY) neydi, ne oldu?* https://www.turcomoney.com/konut-edindirme-yardimi-key-neydi-ne-oldu.html
27. Türkün, A. (2022). “Dar Gelirli Kesimlerin Yaşam Alanlarında Kentsel Dönüşüm Uygulamaları”. G. Kaya & A. Şeker (editör), Dert Yükü Mekânlar-Kentlerin Sosyal Sorunları İçinde, Ankara, Nika Yayınevi, ss. 61–84.
28. Uğur, S. B. (2022). “Kentteki Yoksulluktan Kesitler: Evsizler, Dilenciler, Sokak Çocukları ve Geri Dönüşüm İşçileri”. G. Kaya & A. Şeker (editör), Dert Yükü Mekânlar-Kentlerin Sosyal Sorunları İçinde, Ankara, Nika Yayınevi, ss. 193–232.
29. Uzun, N. (2022). “Kentte Seçkinleştirmenin İstanbul Halleri”, G. Kaya & A. Şeker (editör), Dert Yükü Mekânlar-Kentlerin Sosyal Sorunları İçinde, Ankara, Nika Yayınevi, ss. 85–106.
30. Webdosya ÇSB. (2021, 26 Aralık). *[PDF dokümanı]*. https://webdosya.csb.gov.tr/db/ippc/duyurular/su-rdu-ru-leb-l-rtu-ket-mveu-ret-m-nkonutvei-ns-aatsektoru-neentegreed-lmes-neyo-nel-kyolhar-tasigel-s-t-r-lmes--20211226105812.pdf