Yapay Zekâ Destekli Tarım Teknolojilerinin Tarım İşçileri Üzerinde Sosyo Ekonomik Etkileri

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 255 - 269, 29.12.2025

Banu Özbucak Albar

https://doi.org/10.70506/eisrcdergi.1817172

Öz

Yapay zekâ destekli tarım teknolojileri, günümüzde “Tarım 4.0 ” kavramı ile birlikte üretim süreçlerinde köklü değişimler yaratarak tarımda verimliliği, sürdürülebirliği ve karlılığı arttırma hedefiyle geliştirilmiştir. Bu kapsamda tarımsal otomasyon, sensör sistemleri, robotik teknolojiler ve akıllı sistemlerin yaygınlaşmasıyla birlikte, tarım sektörünün başrolünde yer alan tarım işçilerinin de çalışma koşulları üzerinde önemli değişiklikler olmuştur.
Yapay zekâ destekli tarım teknolojilerinin iş sağlığı ve güvenliği, verimlilik artışı, yeni meslekler ve eğitim fırsatları gibi olumlu etkilerinin yanı sıra; özellikle düşük vasıflı tarım işçileri üzerindeki dijital uçurum, işgücü piyasasından dışlanma, istihdamın azalması, kentsel yoksulluk ve sosyal sorunlar gibi olumsuz etkileri de bulunmaktadır. Özellikle Türkiye’de yapay zekâ ve gelişen tarım teknolojisi üzerine çalışmalar artmakla birlikte, sektörün gölgesinde kalan tarım işçilerinin sosyo ekonomik durumunu ortaya koyan literatür sınırlı kalmaktadır. Bu kapsamda çalışmanın temel amacı, Türkiye’de yapay zekâ destekli tarım teknolojilerinin tarımsal işgücünün niteliğini, vasıf gerekliliklerini, istihdam yapısını, gelir düzeylerini ve çalışma koşullarını nasıl etkilediğini incelemektir. Bu doğrultuda tarım işçilerinin konumunu tehdit eden unsurlara karşı, uygun eğitim ve yeniden beceri kazandırma programları ile tarım politikalarının sadece teknolojik dönüşümleri değil, insan kaynağının dönüşümünü de kapsayacak biçimde yeniden yapılandırılmasına yönelik farkındalık oluşturulması hedeflenmektedir

Anahtar Kelimeler

Tarım İşçisi , Emeğin Dönüşümü , Tarım 4.0 , Yapay Zekâ , Tarımsal Teknoloji

SOCIO-ECONOMIC EFFECTS OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE SUPPORTED AGRICULTURAL TECHNOLOGIES ON AGRICULTURAL WORKERS

Öz

Artificial intelligence supported agricultural technologies have been developed with the aim of growing policies, sustainable unity and profitability in agriculture by creating changes in production growth together with the components of "Agriculture 4.0". With the spread of these security system automations, sensor systems, robotic technologies and smart systems, there have been significant changes in working conditions in the functioning of agriculture, led by the agricultural sector.
In addition to the positive effects of artificial intelligence-supported agricultural technologies such as occupational health and safety, increased productivity, new professions and educational opportunities; it also has negative effects such as digital divide, exclusion from the labor market, decrease in employment, urban poverty and social problems, especially on low-skilled agricultural workers. Although studies on artificial intelligence and growth technology are increasing, especially in Turkey, the literature emerging in the economic environment of agricultural production, which remains in growth, is limited. The main purpose of providing this capability is to ensure the creation of the structure of artificial intelligence-supported agricultural technologies in Türkiye and how to increase skill requirements, employment, income levels and working styles. It is aimed to grow this ecological agriculture against unprotected and threatening elements, with appropriate training and reskilling programs, and to restructure agricultural policies not only in technological transformations, but also in the transformation of human resources in an individual way.

Anahtar Kelimeler

Agricultural worker , Transformation of Labor , Agriculture 4.0 , Artificial Intelligence , Agricultural Technology

Kaynakça

• Acemoğlu, D. & Restrepo, P. (2018). Artificial Intelligence, Automation And Work. The Economics of Artificial Intelligence: An agenda. University of Chicago Press, 197-236.
• Acemoğlu, D., Auotor, D., Hazell, J. & Restrepo, P. (2022). Artificial Intelligence and Jobs: Evidence From Online Vacancies, Journal of Labor Echonomics, 40 (S1), 293-340.
• Arvanitis, K. G. & Symeonaki, E.G. (2020). Agriculture 4.0: The Role of Innovative Smart Technologies Towards Sustainable Farm Management, The Open Agriculture Journal, 14(1), 130–136pp. https://doi.org/10.2174/1874331502014010130
• Beluhova-Uzunova, R & Dunchev, D. (2022). Agriculture 4.0 - Concepts, Technologies and Prospects, Scientific Papers Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development Vol. 22, Issue 2, 97-104 pp. http://lib.au-plovdiv.bg:8081/SPP/np010040/F0010040.pdf
• Boz Yılmazer, E. Ve Tunalıoğlu, R. (2024). Akıllı Tarım Uygulamalarında Akademi ve Özel Sektörün Rolü, Tarım Ekonomisi Dergisi, 30 (2), 111-120.
• Doruköz, K. D. ve Uslu, B. (2023). Yapay Zekânın İş Hayatındaki Yeri: Avantaj, Dezavantajlar ve Politikalar, Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6, 45-62.
• Er, S. ve Gürbüz, İ. B. (2022). Mevsimlik Tarım İşçilerinin Çalışma Hayatında Karşılaştığı Sorunlar; Bursa/Mudanya Örneği, Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 8, 214-223.
• Ercan, Ş., Öztep, R., Güler, D. ve Saner, G. (2019). Tarım 4.0 ve Türkiye'de Uygulanabilirliğinin Değerlendirilmesi, Tarım Ekonomisi Dergisi, 25 (2), 259-265.
• Gökhan, M. Ve Belemir, Ş. (2023). Yapay Zekânın İstihdama Yönelik Etkileri: Bir Sosyal Politika Önlemi Olarak Evrensel Temel Gelir, Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 85, 199–213. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3280276
• Göktürk Çetinkaya, S. ve Koç, M. (2023). Türkiye’nin İnsansız Hava Araçları Serüveni, Anadolu Strateji Dergisi, 5 (1), 1-27. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3237670 Koca, D. (2020). Sanayi Devrimlerinin Arka Planı ve İşgücü Becerileri Üzerindeki Yansımaları, OPUS-Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(31), 4531-4558.
• M. Aarif K.O., Alam, A. & Hotak, Y. (2025). Smart Sensor Technologies Shaping the Future of PrecisionAgriculture: Recent Advances and Future Outlooks, Wiley Journal of Sensors, 1-26. https://doi.org/10.1155%2Fjs%2F2460098
• McKinsey. (2020). İşimizin Geleceği: Dijital Çağda Türkiye’nin Yetenek Dönüşümü Rapor Özeti, McKinsey & Company, https://www.mckinsey.com/tr/~/media/McKinsey
• Özgüven, M.M., Türker, U., Çetin, N. ve Çolak, A. (2025).Tarımda Dijital Çağın Getirdiği Yenilikler İklim Akıllı Tarım Ve Sürdürülebilir Uygulamalar, Türkiye Ziraat Mühendisliği X. Teknik Kongresi, 13-17 Ocak, 246-263.
• Pirim, H. (2006). Yapay Zekâ. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 1 (1), 81-93. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jyasar/issue/19113/202842
• Saygılı, F., Kaya, A.A., Çalışkan, E.T. ve Erdölek Kozal, Ö. (2019). Türk Tarımının Global Entegrasyonu ve Tarım 4. 0, İzmir Ticaret BorsasıYayını, Ocak, İzmir.
• Schlogl, L. & Sumner, A. (2018). The Rise of the Robot Reserve Army: Automation and the Future of Economic Development, Work, and Wages in Developing Countries, Centre for Global Development Working Paper No: 487
• Stone, P., Brooks, R., Brynjolfsson, E., Calo, R., Etzioni, O., Hager, G., Hirschberg, J., ... & Teller, A. (2022). Artificial Intelligence and Life in 2030: The One Hundred Year Study on Artificial Intelligence and Life in 2030. arXiv preprint arXiv:2211.06318. https://doi.org/10.48550/arXiv.2211.06318
• Şahin, M.(2022). Geleceğin Çalışma Hayatında İnsana Yakışır İş “Future Of Decent Work”, Editörler: Işık, V. Ve Erikli Selek, S., Gelecekte Çalışma Hayatı ve Yönetimi içinde, Nobel yayınevi, Ankara, 88-108.
• Terzi, İ., Özgüven, M.M., Altaş, Z. ve Uygun, T. (2019). Tarımda Yapay Zekâ Kullanımı, International Erciyes Agriculture, Animal & Food Sciences Conference, 24-27 Nisan 2019, Kayseri, 245-255.
• Tokol, A. (2017). Endüstri İlişkileri ve Yeni Gelişmeler, Dora yayınları, 7. Baskı, Bursa. Uzun, Y., Bilban, M. ve Arıkan, H., (2018). Tarım ve Kırsal Kalkınmada Yapay Zekâ Kullanımı, VI. Uluslararası KOP Bölgesel Kalkınma Sempozyumu, 26-27 Ekim, Konya.
• Wang, T., Xu, X., Wang, C., Li, Z. & Li, D. (2021). From Smart Farming Towards Unmanned Farms: A New Mode of Agricultural Production, Agriculture, MDPI, 11, 145. https://doi.org/10.3390/agriculture11020145
• Varnalı, T. (2024). Tarım Sektöründe Robot Teknolojileri: Gelecek Ve Politika Önerileri, Malatya Turgut Özal Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 5(1), 1-22.