Vergiler Yoluyla Mülksüzleştirme Politikaları ve Türkiye Örneği

Öz

Vergilendirme, devletlerin egemenlik haklarının ve temel fonksiyonlarının merkezinde yer alan, kamu hizmetlerini finanse etmek için kullanılan bir gelir elde etme aracıdır. Fakat bu vergilendirme yetkisi, dönem dönem kamu yararı sınırlarını aşarak mülkiyet haklarını zedeleyen bir mekanizmaya dönüşebilir. Vergiler yoluyla mülksüzleştirme; aşırı vergilendirme nedeniyle küçük işletmelerin büyük sermaye tarafından ele geçirilmesi, yüksek oranlı veraset vergileriyle mülkiyetin el değiştirmesi ve dolaylı vergiler ile düşük gelirli grupların alım gücünün zayıflatılması gibi yollarla işler. Marx’a göre vergiler, halkın emeğini devlet borçları aracılığıyla sermayeye aktaran en güçlü araçlardan biri olup vergi politikaları sadece kamu giderlerini karşılayan bir araç değil, mülkiyet ilişkilerini de yeniden şekillendiren ve mülksüzleştirmeye neden olan bir mekanizmadır. Karl Marx ve David Harvey’in yaklaşımları, mülksüzleştirmenin tarihsel süreçten ibaret olmadığını, modern dönemde de vergiler, borçlandırma ve kent rantları üzerinden mülksüzleştirme uygulamalarının gerçekleştirildiğini ortaya koyar. Çalışmanın kuramsal altyapısı, Marx’ın “ilkel birikim” ve Harvey’in “mülksüzleştirme yoluyla birikim” teorileri üzerine kurulmuştur. Marx, vergileri halkın emeğini devlet borçları üzerinden sermayeye aktaran bir araç olarak tanımlarken; Harvey, neoliberal dönemde bu sürecin özelleştirmeler, finansallaşma ve kent rantları üzerinden süreklilik kazandığını savunmaktadır. Bu çalışma, vergiler yoluyla mülksüzleştirme kavramını Marx ve Harvey’in analizleri üzerinden ele alır ve konuyu, Türkiye örneğinde somut olarak incelemeyi amaçlar.

Anahtar Kelimeler

• İlkel Birikim
• Mülksüzleştirme
• Mülksüzleştirme Yoluyla Birikim
• Vergilendirme

POLİCİES OF DİSPOSESSİON THROUGH TAXATİON AND THE CASE OF TÜRKİYE

Öz

Taxation is a means of generating revenue used to finance public services, which lies at the heart of states' sovereign rights and fundamental functions. This power of taxation can become a mechanism that infringes on property rights by exceeding the limits of public interest. Dispossession through taxation operates in ways such as the takeover of small businesses by large capital due to excessive taxation, the transfer of property through inheritance taxes, and the weakening of the purchasing power of low-income groups through indirect taxes. According to Marx, taxes are one of the tools that transfer the labor of the people to capital through state debt, and tax policies are not only a means of covering public expenditures but also a mechanism that reshapes property relations and causes dispossession. The approaches of Karl Marx and David Harvey reveal that dispossession is not merely a historical process, but that in the modern era, dispossession is carried out through taxes, indebtedness, and urban rents. The theoretical foundation of this study is based on Marx's theory of “primitive accumulation” and Harvey's theory of “accumulation through dispossession.” Marx defines taxes as a tool that transfers the labor of the people to capital through state debt, while Harvey argues that in the neoliberal era, the process has gained continuity through privatization, financialization, and urban rents. This study examines the concept of dispossession through taxation based on the analyses of Marx and Harvey and aims to explore the topic using the example of Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Primitive Accumulation
• Dispossession
• Accumulation through Dispossession
• Taxation

Kaynakça

1. Akçay, Ü., & Güngen, A. R. (2019). The making of Türkiye's 2018-2019 economic crisis. Working Paper, No. 120/2019, Hochschule für Wirtschaft und Recht Berlin, Institute for International Political Economy (IPE), 1-22. https://hdl.handle.net/10419/200182
2. Aktan, C. C. (2018). Mülkiyet hakları iktisadı: mülkiyet yapısı ve iktisadi performans arasındaki ilişki. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 7(19), 423-445. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/614989
3. Akyüz, Y. (2009). Sermaye bölüşüm büyüme. (7. Baskı). Ankara: Eflatun Basım Dağıtım Yayıncılık.
4. Atan, B. (2021). Ricardo’dan George’a rantların vergilendirilmesi. Maliye Çalışmaları Dergisi, (65), 177-189. https://doi.org/10.26650/mcd2021-874997
5. Bozdoğan, S., & Akkaya, A. Y. (2020). Karl Marx ve demokrasi üzerine bir inceleme. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (48), 155-174. https://dergipark.org.tr/en/pub/yyusbed/article/761837
6. Butler, J., & Athanasiou, A. (2013). Dispossession: the performative in the political. Cambridge, UK: Polity Press.
7. Cangöz, M. C., Emek, U., & Karaca, N. U. (2021). Türkiye’de kamu-özel işbirliği̇ modeli uygulaması: etkin risk paylaşımına yönelik bir model önerisi. TEPAV Elektronik Yayınları, (1). https://doi.org/10.5281/ZENODO.8330713
8. Doğan, B. (2014). Finansal liberalizasyon altında yatırım: 1980 sonrası Türkiye örneği. Yüksek lisans tezi, Yayın No. 369225, Çorum: Hitit Üniversitesi.

9. Epps, T. (2013). Taxation and expropriation. Otago Law Review, 13(1), 145-166.
10. Ertaş, S. & Turan Y. (1995). Türkiye'de liberalizasyon döneminde maliye politikasının reel kesim üzerindeki etkileri: ekonometrik bir deneme. Anadolu Matbaacılık, D.E.U. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye Bölümü, XI. Türkiye Maliye Sempozyumu, G.Magosa-Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, 15-41.