Exposure: Conceptual Roots and Legal Framework In Occupational Health and Safety

Öz

This study comprehensively examines the etymological origins, semantic evolution, and both scientific and legislative uses of the term “exposure” within the context of occupational health and safety (OHS). The concept was analyzed comparatively across Turkish, Arabic, French, and English sources, revealing that although it is not included in the Turkish Language Association (TDK) dictionary, it is widely employed in OHS legislation and scientific literature. The findings indicate that the term “exposure” requires clearer and more standardized definitions. The study suggests that precisely defining exposure limits, standardizing measurement, and monitoring procedures, and ensuring consistent terminology in risk assessments will enhance the protection of worker health. Accordingly, this work contributes conceptual clarity to OHS terminology and provides practical insights for policymakers and professionals in the field.

Anahtar Kelimeler

• Exposure
• Occupational Health and Safety
• Occupational Risks

Maruziyet: Kavramsal Kökleri ve İş Sağlığı Güvenliğindeki Yasal Çerçevesi

Öz

Bu çalışma, "maruziyet" teriminin etimolojik kökenlerini, anlam dönüşümünü ve iş sağlığı ve güvenliği alanındaki bilimsel ve mevzuat temelli kullanımını kapsamlı biçimde incelemektedir. Terim, Türkçe, Arapça, Fransızca ve İngilizce kaynaklarda karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş; Türk Dil Kurumu sözlüklerinde yer almamasına rağmen, mevzuat ve akademik literatürdeki tanımları üzerinden analiz edilmiştir. Bulgular, maruziyet kavramının terminolojik olarak netleştirilmesi gerektiğini göstermektedir. Çalışma sonucunda, maruziyet sınır değerlerinin açık biçimde tanımlanması, ölçüm ve izleme süreçlerinin standartlaştırılması, ayrıca risk değerlendirmelerinde bu terimin tutarlı biçimde kullanılmasının çalışan sağlığının korunmasına katkı sağlayacağı önerilmektedir. Bu yönüyle çalışma, iş sağlığı ve güvenliği terminolojisine kavramsal bir açıklık getirmekte ve politika yapıcılar için yol gösterici niteliktedir.

Anahtar Kelimeler

• Maruziyet
• İş Sağlığı ve Güvenliği
• Mesleki Riskler

Kaynakça

1. Ay, I., 2024. Bir üniversite hastanesinde araştırma görevlisi olarak çalışan hekimlerin mesleki değer algısı ile sağlıkta şiddete maruziyet durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uzmanlık Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Aile Hekimliği Anabilim Dalı, 60 sayfa, Konya.
2. Ayverdi, İ., 2025. Kubbealtı Lugatı. Erişim adresi: https://www.lugatim.com/s/maruz (Ziyaret tarihi: 10.03.2025).
3. Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik, 2013. Resmî Gazete, 28 Temmuz 2013, Sayı 28721.
4. Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik, 2013. Resmî Gazete, 22 Ağustos 2013, Sayı 28743.
5. ÇASGEM, 2013. Meslek Hastalıkları. Erişim adresi: https://www.csgb.gov.tr/Media/fgwlc5ol/meslekhastaliklari.pdf (Ziyaret tarihi: 10.03.2025).
6. DWDS, 2025. Etymologisches Wörterbuch des Deutschen. Erişim adresi: https://www.dwds.de /wb/etymwb/Schicht (Ziyaret tarihi: 10.03.2025).
7. Etimoloji Türkçe, 2025. Etimoloji Türkçe. Erişim adresi: https://www.etimolojiturkce.com/arama/maruz (Ziyaret tarihi: 10.03.2025).
8. Google Çeviri, 2025. Maruziyet. Erişim adresi: https://translate.google.com/?hl=tr&sl=auto&tl=ar&text=maruziyet&op=translate (Ziyaret tarihi: 10.03.2025).

9. Hadımlı, A., Türk, B., Erdemen, G., 2024. Ebelik öğrencilerinin klinik uygulamalarda mobbinge maruziyet durumları: Ege Bölgesi örneği. Artuklu Health, 8: 26–32.
10. ILO, 1986. Asbest Sözleşmesi (No. 162). Erişim adresi: https://normlex.ilo.org/dyn/nrmlx_en/f?p=normlexpub:12100:0::no:12100:p12100_ınstrument_ıd:312307:no (Ziyaret tarihi: 10.03.2025).
11. ILO, 1990. Kimyasallar Sözleşmesi (No. 170). Erişim adresi: https://normlex.ilo.org/dyn/nrmlx_en/ f?p=normlexpub:12100:0::no::p12100_ınstrument_ıd:312315 (Ziyaret tarihi: 10.03.2025).
12. İnaltekin, A., Yağcı, İ., 2024. Sağlık çalışanlarının ruh sağlığı, intihar düşüncesi, mobbinge maruziyet ve iş doyumu: Bir ikinci basamak hastane örneklemi. Osmangazi Tıp Dergisi, 46(6): 869–877.
13. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 2012. Resmî Gazete, 30 Haziran 2012, Sayı 28339.
14. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, 2012. Resmî Gazete, 29 Aralık 2012, Sayı 28512, T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı.
15. Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, 2013. Resmî Gazete, 12 Ağustos 2013, Sayı 28733.
16. Laçiner, V., 2014. İş sağlığı ve güvenliği hukukunda çalışanların gürültü ile ilgili risklerden korunması. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 20(1): 749–766.
17. Larousse, 2025. Exposer. Erişim adresi: https://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/exposer/32311 (Ziyaret tarihi: 10.03.2025).
18. Mordoğan, D., Şahin, E., 2021. Bir üniversitede bulunan laboratuvarlarda kullanılan kimyasal maddelere maruziyet riskinin değerlendirilmesi. Yeni Yüzyıl Journal of Medical Sciences, 2(1): 30–40.
19. Nişanyan, S., 2009. Sözlerin Soyağacı: Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü. 6. Baskı, Everest Yayıncılık, İstanbul.
20. Online Etymology Dictionary, 2025. Exposing. Erişim adresi: https://www.etymonline.com/search? page=1&q=exposing&type= (Ziyaret tarihi: 10.03.2025).
21. OSHA, 1990. Occupational Safety and Health Standards. Erişim adresi: https://www.osha.gov/ laws-regs/regulations/ standardnumber/1910/ 1910.1450 (Ziyaret tarihi: 10.03.2025).
22. Özkan, Ö., Emiroğlu, O., 2006. Hastane sağlık çalışanlarına yönelik işçi sağlığı ve iş güvenliği hizmetleri. C.Ü. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 10(3): 192–199.
23. Pulat Seren, L., Yakıncı, C., 2017. Tıpta sıklıkla yanlış kullanılan kavramlar. Nobel Medicus, 13(1): 12–15.
24. Sarıeyyüpoğlu, M., Şen, D., Duman, E., Çalta, M., Sağlam, N., İnanlı, A., 2009. Su Ürünleri Terimleri Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
25. Selçuk, K., Avcı, D., Mercan, Y., 2018. Üniversite öğrencilerinde flört şiddetine maruziyet: Flört şiddetine yönelik tutumların ve toplumsal cinsiyet algısının şiddete maruziyet ile ilişkisi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 9 (3): 302–308.
26. SGK, 2013. Tüm yönleriyle maluliyet. Sosyal Güvenlik Bilgi Serisi 2013/11, Yayın No: 78, SGK Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü Maluliyet ve Sağlık Kurulları Daire Başkanlığı.
27. TDK, 2025. Türk Dil Kurumu Sözlükleri. Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr/ (Ziyaret tarihi: 10.03.2025).
28. TDK Kimya Terimleri Sözlüğü, 2007. Türk Dil Kurumu. Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr/ (Ziyaret tarihi: 10.03.2025).
29. Tozla Mücadele Yönetmeliği, 2013. Resmî Gazete, 5 Kasım 2013, Sayı 28812.
30. Türk Dil Kurumu, 2024. Veteriner Hekimliği Terimler Sözlüğü. TDK Yayınları, Ankara.
31. Türkmenoğlu, B., Sümer, H., 2017. Sivas il merkezi sağlık çalışanlarında şiddete maruziyet sıklığı. Ankara Medical Journal, 17(4): 216–225.
32. UNDRR, 2016. Report of the open-ended intergovernmental expert working group on indicators and terminology relating to disaster risk reduction. Erişim adresi: https://www.undrr.org/ publication/report-open-ended-intergovernment al-expert-working-group-indicators-and-termin-ology (Ziyaret tarihi: 10.03.2025).
33. Yakıncı, C., Celiloğlu, Ö., Aksu, B., 2011. Tıbbi yazılarda Türkçe kullanımı ve sıkça yapılan hatalar. Türk Pediatri Arşivi Dergisi, 46: 186–190.