Eleştiri Kavramının Dilbilimsel Açıdan Analizi ve Yaygın Kullanım Hataları

Öz

Bu çalışma, eleştiri kavramının günümüzde uğradığı anlam kaymalarını dilbilimsel bir perspektiften incelemeyi amaçlamaktadır. Modern kullanımda eleştirinin çoğu zaman yergi, hakaret ve olumsuz değerlendirme ile özdeşleştiği gözlemlenmektedir. Bu durum, kavramın işlevsel sınırlarının bulanıklaşmasına ve iletişim süreçlerinde anlam kayıplarına yol açmaktadır. Çalışma, eleştiri kavramını sözlüksel ve anlambilimsel düzeyde ele almakta; ayrıca klasik belâgat geleneğinde yer alan yergi, inzâr ve reddiye kavramlarıyla ilişkisini incelemektedir. Bu yönüyle araştırma, eleştiri kavramını dilbilimsel çerçevede, ancak kültürel ve tarihsel bağlamı da dikkate alarak değerlendirmektedir. Araştırma, nitel bir yaklaşımla yürütülmüş; sözlük verileri, klasik kaynaklar ve kavramsal karşılaştırmalar üzerinden analiz yapılmıştır. Elde edilen bulgular, eleştirinin yalnızca olumsuz bir yargılama biçimi değil; aynı zamanda anlam inşa eden ve yönlendirici bir süreç olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, eleştiri kavramının yeniden tanımlanmasının hem akademik alanda kavramsal netliğe hem de toplumsal düzeyde sağlıklı bir eleştiri kültürünün gelişimine katkı sağlayacağını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Eleştiri
• Yapıcı Eleştiri
• Yergi
• İnzâr
• Reddiye
• Dilbilim

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, herhangi bir kurum/kuruluş/kişi tarafından mali olarak desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma; insan/deneysel hayvan katılımı, anket, mülakat, odak grup, gözlem, klinik veri, kişisel veri işleme vb. içermediğinden etik kurul izni gerektirmemektedir. Araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuştur. Kullanılan tüm kaynaklara atıf yapılmış, intihal ve sahtecilik yapılmamıştır. Yazar(lar)ın herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Teşekkür

Yayın sürecinde emeği geçen ve geçecek olan herkese teşekkür ederim.

Analysis of the Concept of Criticism from a Linguistic Perspective and Common Usage Errors

Öz

This study aims to examine the semantic shifts that the concept of criticism has undergone in contemporary usage from a linguistic perspective. In modern contexts, criticism is often equated with invective, insult, and negative judgment. This shift leads to a blurring of the concept’s functional boundaries and results in a loss of meaning within communication processes. The study addresses the concept of criticism at both lexical and semantic levels and examines its relationship with related concepts such as invective (yergi), warning (indhār), and refutation (reddiye) within the classical rhetorical (balāgha) tradition. In this respect, the research evaluates criticism within a linguistic framework while also taking into account its cultural and historical dimensions. The research adopts a qualitative approach, employing dictionary data, classical sources, and conceptual comparison as its primary analytical tools. The findings indicate that criticism is not merely a form of negative judgment but also a constructive and meaning-making process. In conclusion, the study demonstrates that redefining the concept of criticism will contribute both to conceptual clarity in academic discourse and to the development of a more constructive culture of criticism in society.

Anahtar Kelimeler

• Criticism
• Constructive Criticism
• Satire
• Admonition
• Refutation
• Linguistics

Kaynakça

1. Aksan, D., 2009. Anlambilim: Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi. Engin Yayınları, ISBN: 978-975-320-145-4, 312 s., Ankara.
2. Aydoğdu, Y., 2019. Bir Eleştirmen Olarak Cemil Meriç ve Onun Eleştiriye Bakışı. İslam Düşüncesinde Eleştiri Kültürü ve Tahammül Ahlâkı, Cilt III, ss. 103–109, Ensar Neşriyat, ISBN: 978-605-7619-54-5, İstanbul.
3. Brookfield, S. D., 2012. Teaching for Critical Thinking. Jossey-Bass, ISBN: 978-0470889348, 336 p., San Francisco.
4. Dijk, T. A. van, 2008. Discourse and Context: A Sociocognitive Approach. Cambridge University Press, ISBN: 978-0521840823, 267 p., Cambridge.
5. Eagleton, T., 1984. Literary Theory: An Introduction. Blackwell, ISBN: 978-0631201888, 248 p., Oxford.
6. el-Ehvâzî, Ebû Ali el-Hasen b. Ali b. İbrahim, 1970. Mesâlibü İbn Ebî Bişr. Nşr. Michel Allard. Bulletin d’Études Orientales, XXIII, Damas, 153–165.
7. Er, R., 2011. Tenkit. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 40, ss. 458–461, TDV Yayınları, İstanbul.
8. Eser, E., 2019. İslam Hukukunda Eleştiri Metodu. İslâm Düşüncesinde Eleştiri Kültürü ve Tahammül Ahlâkı, Uluslararası Sempozyum, İstanbul, Ekim 2019, TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 365–386.

9. ez-Zemahşerî, Ebu’l-Kasım Mahmud b. Ömer, 1998. Esâsü’l-belâğa. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ISBN: 978-2745104173, Beyrut.
10. Fairclough, N., 1995. Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. Longman, ISBN: 978-0582219847, 265 p., London.
11. Fîrûzâbâdî, Mecdüddin, 2005. El-Kāmûsü’l-Muhît. Müessesetü’r-Risâle, ISBN: 978-9953290660, Beyrut.
12. Fowler, R., 1991. Language in the News: Discourse and Ideology in the Press. Routledge, ISBN: 978-0415039347, 254 p., London.
13. Gündüz, T., 1998. Pedagojik Açıdan Kur’an’da “İnzar” Kavramı ve İlgili Diğer Bazı Kavramların İncelenmesi. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7(1), ss. 1–20.
14. İbn Manzûr, 1414/1993. Lisânü’l-‘Arab. Dâru Sâdır, ISBN: 978-2713203600, Beyrut.
15. İmamoğlu, M. Ragıp, 1991. İmam Ebû Mansûr el-Mâtürîdî ve Te’vîlâtü’l-Kur’ân’daki Tefsir Metodu. DİB Yayınları, ISBN: 9789751903549, Ankara.
16. İnzâr, t.y. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, islamansiklopedisi.org.tr/inzar. Erişim tarihi 17/08/2022.
17. İsfahânî, Râgıb, 2015. El-Müfredât fî Garîbi’l-Kur’ân. Yarın Yayınları, ISBN: 978-975-355-605-9, İstanbul.
18. Özgül, M. K., 2003. Tenkidi Eleştirmek. Hece Dergisi Eleştiri Özel Sayısı, 7, 13.
19. Sinanoğlu, M., 2007. Reddiye. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 34, ss. 516–521, TDV Yayınları, İstanbul.
20. Sular, M. E., 2019. İncil Kur’an Bağlamında Eleştiri Konusu Üzerine Özet Bir Değerlendirme. İslâm Düşüncesinde Eleştiri Kültürü ve Tahammül Ahlâkı, III, TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, İstanbul, 331–346.
21. Suyûtî, Celâleddîn Ebû’l-Fazl b. Ebî Bekr, 1927. Nazmü’l-İkyân fî A‘yâni’l-A‘yân. thk. Filip Hitti, el-Mektebetü’l-İlmiyye, Beyrut.
22. Yermek, t.y. Türk Dil Kurumu Sözlüğü, sozluk.gov.tr/?kelime=yermek. Erişim tarihi 17/08/2022.
23. Yıldız, R., 2019. Eleştiri Kültürü ve Tahammül Ahlakına Fıkhî Yaklaşım. İslâm Düşüncesinde Eleştiri Kültürü ve Tahammül Ahlâkı, III, TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, İstanbul, 387–401.