Memlûk Kaynaklarında Türk Dilinden Geçen Kelimelerde Meydana Gelen Anlam ve Yazı Değişiklikleri

Öz

Bu çalışma, Memlûk dönemi Arapça kaynaklarındaki Türkçe alıntı kelimelerin anlamsal ve yazımsal dönüşümlerini incelemektedir. Emir Bedreddin Bektaş’ın Tarihü’l-Fahiri adlı eserinden derlenen kelimeler bir veri setine dayanan araştırma, 1260 Ayn Calut zaferi sonrası yoğunlaşan Türk-Arap etkileşimini temel alır. İnceleme sonucunda, kelimelerin çoğunun özgün anlamını koruduğu ancak atabek, sancak ve tablakhane gibi askerî-idarî terimlerde yerelleşmeye bağlı anlam kaymalarının yaşandığı tespit edilmiştir. Yazımsal açıdan ise Türkçe kelimelerin Arapça fonetiğine uyarlanması sürecinde; harf değişimleri (te/tı dönüşümü gibi), ses düşmeleri, dişilik eki eklenmesi ve kelimelerin Arapça çoğul kalıplarına sokulması gibi yapısal değişiklikler saptanmıştır. Sonuç olarak bu değişimlerin, kültürel temasın doğal bir neticesi olduğu ve Türkçe unsurların Arapça dil bünyesine ses, yazım ve anlam bakımından başarıyla bütünleştirildiği ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Arapça
• Türkçe
• Memlûk Dönemi
• Alıntı Kelimeler
• Anlam Değişiklikleri
• Yazım Değişiklikleri

Changes in Meaning and Spelling of Words in Turkish Language in Mamluk Sources

Öz

This study examines the semantic and orthographic transformations of Turkish loanwords in Arabic sources during the Mamluk period. Based on a dataset compiled from Emir Badr al-Din Baktash’s Tarih al-Fahiri, the research focuses on the intensified Turko-Arabic interaction following the 1260 victory at Ain Jalut. The analysis reveals that while most words retained their original meanings, significant semantic shifts and localizations occurred in military and administrative terms such as atabeg, sanjak, and tablakhane. Orthographically, the study identifies structural adaptations to Arabic phonology, including letter substitutions (e.g., 'te' to 'ta'), elisions, the addition of feminine suffixes, and the application of Arabic plural patterns to Turkish roots. Ultimately, these changes are characterized as natural results of cultural contact, demonstrating the successful phonetic, orthographic, and semantic integration of Turkish elements into the Arabic linguistic structure.

Anahtar Kelimeler

• Ancient Turkish Belief Systems
• Buddhism
• Uyghur Buddhist Terminology
• Qur’an Translations
• Islamic Terms

Kaynakça

1. ʿAbd er-Raḥîm, Yâsîn, 2012. Mavsūʿatu’l-ʿÂmiyye’s-Sûriyye. Şam: el-Heyʾetu’l-ʿÂmme’s-Sûriyye li’l-Kitâb.
2. Abdurrahim, F., 2011. Muʿcem al-Dakhil fi al-Luġa al-Arabiyya al-Haditha ve Lahacatuha. Şam: Dar al-Kalem.
3. Akalın v.dğr., Şükrü Halûk, 2011. Türkçe Sözlüğü. 11. Baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu.
4. al-Bayhakî, ʿAlî b. Zeyd b. Muḥammed b. al-Ḥusayn, 2004. Târîḫu Beyhak. çev. Yûsuf el-Hâdî. Dımaşk: Dâr İkraʾ.
5. al-Fāḫirī, Badrü’d-Dîn Bektâş, 2010. Tarihü’l-Fâhirî, thk. ʿAbd es-Salâm Tadmurî. Beyrut: el-Mektabe el-ʿAsriye.
6. al-Mansūrī, Baybars, 1998. Zubdat al-Fikra fī Tārīh al-Hicra. thk. Donald S. Richards. Beyrut: al-Şerike al-Muttaḥida li-l-Tavzīʿ.
7. Bedrân, Abdülkâdir, 1985. Munâdama’t-Atlâl ve Musâmara’t’l-Hayâl. thk. Zuhayr eş-Şâvîş. Beyrut: el-Mektübü’l-İslâmî.
8. Buhârî, Şeyh Süleyman Efendi, 1298/1881. Lugat-i Çağatay ve Türkî Osmanî. İstanbul: Mehran.

9. Cezîrî,Yaḥyâ. et-Türâsü’l-Miʿmârî li-Medîneti’l-Ḳuds eş-Şerîf. ed-Dârü’s-Sekâfiyye, t.y.
10. Clauson, Sır Gerard, 1972. An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford.
11. Dilçin, Cem, 1983. Yeni Tarama Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu.
12. Dozy, Reinhart, 1992. Takmîletu’l-Maʿcim el-ʿArabiyye. tr. Muḥammed Selîm en-Neʿîmî. Bağdat: Dâru’l-Şu’ûni’l-Sakâfiyye’l-ʿÂmme.
13. Ebû Ḥayyân el-Endelüsî, 1309h. el-İdrâk li-Maʿrifeti’l-İdrâk. İskenderiye: Maṭbaʿat ʿÂmir.
14. Ebū l-Fidāʾ, al-Mukhtaṣar fī Tārīḫ al-Bashar (Miṣr: al-Maṭbaʿa al-Ḥusaynīya, n.d.
15. Ebû Şâme, Şihâbü’d-Dîn ʿAbdü’r-Raḥmân b. İsmâʿîl b. İbrâhîm b. ʿUṯmân el-Maḳdisî, 1997. er-Ravżateyn fî Aḫbâri’d-Devleteyn en-Nûriyye ve’ṣ-Ṣalâḥiyye. thk. İbrâhîm ez-Zeyb. Beyrut: Müʾessesetü’r-Risâle.
16. ed-Devâdârî, Ebû Bekr b. Abdullah b. Aybek, 1982. Kenzü’d-dürer ve câmiʿu’l-gurer, thk. Bernd Radtke ve diğerleri. Kahire: Îsâ el-Halebî.
17. ed-Dimşkî, Abdülkâdir b. Muhammed en-Neʿîmî, 1990. ed-Dâris fî Târîhi’l-Medâris, thk. İbrahim Şemsüddîn. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye.
18. el-‘Askalânî, Ebü’l-Fazl Ahmed b. Ali b. Muhammed b. Ahmed b. Hacer, 1349h. ed-Dürerü’l-kâmine fî a‘yâni’l-mi’e es-sâmine, 4 cilt, Haydarâbâd: Dâire el-Ma‘âref el-Osmaniyye.
19. el-ʿAkrî, ʿAbdü’l-Ḥayy b. Aḥmed b. Muḥammed İbnü’l-ʿİmâd el-Ḥanbelî, 1986. Şeẕerâtü’ẕ-Ẕeheb fî Aḫbâri men Ẕeheb. thk. ʿAbdü’l-Ḳādir el-Arnaʾût – Maḥmûd el-Arnaʾût. Dımaşk: Dâr İbn Kesîr.
20. el-ʿAmâyire, Muḥammed ʿAbdullāh Sâlim, 2011. el-Muʿcemu’l-ʿAskerî el-Memlûkî. Amman: Kunûzu’l-Maʿrife.
21. el-ʿAynî, Badrüddîn Mahmûd, 2010. ʿUḳdü’l-Cumân fî Târîhi Ahlü’z-Zamân. thk. Muhammed Muhammed Amîn. Kahire: Dârü’l-Kütübi ve’l-Vevâkıki’l-Kuvmiyye.
22. el-Beşşârî, Muḥammed b. Aḥmed el-Maḳdisî, 1991. Aḥsenu’t-Tekāsîm fî Maʿrifeti’l-Eḳālîm. Kahire: Mektebet Medbûlî.
23. el-Cebertî, ʿAbdurraḥmân b. Ḥasan, 1978. Târîḫu ʿAcâibi’l-Âsâr fî’t-Terâcimi ve’l-Aḫbâr. Beyrut: Dâru’l-Cîl.
24. el-Cevâlikî, Ebû Manṣûr, 1990. el-Muʿarrab mine’l-Kelâmi’l-Aʿcemî ʿalâ Ḥurûfi’l-Muʿcem. thk. F. ʿAbdü’r-Raḥîm. Şam: Dârü’l-Ḳalem.
25. el-Cevzî, Cemâlü’d-Dîn Ebü’l-Ferec ʿAbd ar-Raḥmân b. ʿAlî b. Muḥammed, 1992. el-Muntaẓam fî Târîḫi’l-Ümem ve’l-Mulûk. thk. Muḥammed ʿAbd al-Kâdir ʿAtâ. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye.
26. el-Endelüsî, Abdullâh b. ʿAbdü’l-ʿAzîz b. Muḥammed el-Bekrî, 1992. el-Masâlik ve’l-Memâlik. thk. Adrian van Lieuven – André Verry. Beyrut: Dârü’l-Gharb el-İslâmî.
27. el-Esedî, Muḥammed Ḫayruddîn, 1987. Mavsūʿatu Ḥaleb el-Muḳārene. Ḥaleb: Câmiʿetu Ḥaleb.
28. el-Ğazzî, Necmuddîn Muḥammed b. Muḥammthk, 1997. el-Kevâkibu’s-Sâʾire bi-Aʿyâni’l-Miʾeti’l-ʿÂşire, thk. Ḫalîl Manṣûr. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye.
29. el-Ğıyâsî, ʿAbdullâh b. Fetḥullâh el-Baġdâdî, 1975. et-Târîḫu’l-Ğıyâsî. thk. Ṭâriḳ Nâfiʿ el-Ḥamdânî. Baġdâd: Maṭbaʿat Esʿad.
30. el-Ḥanafî, ʿAbdü’l-Bâsiṭ b. Ḫalîl b. Şâhîn Zeynü’d-Dîn, 2002. Neylü’l-Eme l fî Żeyli’d-Düvel. thk. ʿAbdü’s-Selâm Tedmürî. Beyrut: el-Mektebetü’l-ʿAṣriyye.
31. el-Ḥanbelî, Mucîrü’d-Dîn, 1999. el-Ünsü’l-Celîl bi-Târîḫi’l-Ḳuds ve’l-Ḫalîl, thk. Nec Maḥmûd ʿAvde el-Kîlânî. el-Ḫalîl: Mektebet Nînîs.
32. el-Hasen es-Safedî, 2003. Nüzhetü’l-mâlik ve’l-memlûk fî muḫtaṣari sîreti men velî Mısra mine’l-mülûk. thk. Ömer Abdüsselâm Tedmürî. Beyrut: el-Mektebetü’l-ʿAsriyye.
33. el-Hatîb, Mustafa Abdülkerîm, 1996. Muʿcemu’l-Muṣṭalaḥât ve’l-Elḳābi’t-Târîḫiyye. Beyrut: Müessese’t-Resâle.
34. el-Hemdânî, Aḥmed b. Muḥammed b. İshâk, 1996. el-Buldân. thk. Yûsuf el-Hâdî. Beyrut: ʿÂlemü’l-Kütüb.
35. el-Ḥemvî, Muhammed bin Sâlim bin Nasrullah bin Sâlim İbn Vâsel, 1957. Muferric el-Kurûb fî Ahbâr Beni Cemâlüddîn el-Şiyâl. Mısır: Darü’l-Kütüb ve’l-Vevâthîk el-Kavmiyye.
36. el-Ḥimyârî, Muḥammed b. ʿAbd Allâh b. ʿAbdü’l-Müneʿim, 1974. er-Ravżu’l-Miʿṭâr fî Ḫaberi’l-Eḳṭâr. thk. İḥsân ʿAbbâs. Beyrut: Mektebet Lübnân.
37. el-Ḳalḳaşendî, Aḥmed b. ʿAlî b. Aḥmed el-Fezârî, 1922. Ṣubḥu’l-Aʿşâ fî Ṣınâʿati’l-İnşâʾ. Kahire: Dâru’l-Kutubi’l-Mısriyye.
38. el-Kütübî, 1973. Fevâtü’l-Vefeyât. thk. İḥsân ʿAbbâs. Beyrut: Dâr Ṣâdır.
39. el-Makrîzî, Aḥmed b. ʿAlî b. ʿAbd el-Kâdir, 1998. el-Mavāʿiẓ ve’l-Iʿtibār bi-Zikri’l-Huṭaṭ ve’l-Âsâr. thk. Ḫalîl el-Mansûr. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye.
40. el-Makrîzî, Ahmed b. Ali b. Abdülkadir, 1991. el-Mukaffâ el-Kebîr. thk. Muhammed el-Yaʿlâvî. Beyrut: Dârü’l-Gharb el-İslâmî.
41. el-Makrîzî, Ahmed b. Ali b. Abdülkadir, 1996. es-Sülûk li-maʿrifeti Dûli’l-Mülûk. thk. Muhammed Abdülkadir ʿAttâ. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye.
42. el-Mansûrî, Baybars, 1993. Muḫtârü’l-Aḫbâr. thk. ʿAbdü’l-Ḥamîd Ṣâliḥ Ḥamdân. Kahire: ed-Dârü’l-Mısrıyye el-Lübnâniyye.
43. el-Mekdesî, el-Muṭahhar b. Tâhir. el-Bedʾü ve’t-Târîh. Bursâ: Mektabetü’l-Ṭefkıh et-Dîniyyé, t.y.
44. el-Muhibbî, Muhammed Emîn b. Fazlullah b. Muhibbiddîn b. Muhammthk, 1284/1867. Hulâsatü’l-eser fî aʿyâni’l-karni’l-ḥâdî ʿaşer. Kahire: el-Matbaʿatü’l-Vehîbiyye.
45. el-Ömerî, Şihâbüddîn Ahmed b. Fazlullah, 2010. Mesâliku’l-ebsâr fî memâliki’l-emsâr. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye.
46. el-Verdî, Sirâcü’d-Dîn Ebû Ḥafṣ ʿUmar b. el-Muẓaffar, 2008. Ḫarîdetü’l-ʿAcâʾib ve Ferîdetü’l-Ġarâʾib. thk. Envâr Maḥmûd Zenâtî. Kahire: Mektebetü’s-Sekâfe el-İslâmiyye.
47. el-Verdî, Zeynüddîn Ömer bin Mezfer İbn, 1996. Tarih İbn el-Verdî. Beyrut: Darü’l-Kütüb el-İlmiyye.
48. el-Yûnînî, Kutbüddîn Mûsâ b. Muhammthk, 1992. Zeylü Mirʾâtü’z-zamân. thk. Vizâratü’t-Taḥkīkāti’l-Ḥukmiyye ve’l-Umûri’s-Sekāfiyye li’l-Ḥukûmeti’l-Hindiyye. Kahire: Dârü’l-Kitâbi’l-İslâmî.
49. en-Nâsırî, Ahmed bin Hâlid, 1955 el-İsteksâ li-Ahbâr Dûl el-Mağrib el-Akṣâ. thk. Câfer en-Nâsırî – Muhammed en-Nâsırî. El-Dâr el-Beyḍâ: Dar el-Kitâb.
50. en-Nuvayrî, Ahmed b. Abdü’l-Vahhâb, 2004. Nihâyetu’l-Arb fî Funûni’l-Edab. thk. Mufîd Kâmîha vd. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye.
51. es-Safedî, Halîl b. Aybek, 1998. A‘yânü’l-‘asr ve a‘vânü’n-nasr. thk. Ali Ebû Zeyd ve âhâr. Dımaşk: Dârü’l-Fikr.
52. es-Sahhâvî, Muḥammed b. ʿAbdü’r-Raḥmân, 1992. eḍ-Ḍav’ü’l-Lâmiʿ li Ehlis-Sekkineti’s-Sâbiʿe. Beyrut: Dârü’l-Cîl.
53. es-Sallâbî, Ali Muhammed Muhammthk, 2001. ed-Davle’tü’l-‘Osmâniyye – Avâmilu’n-Nuhûd ve Esbâbu’s-Sukût. Mısır: Dârü’t-Tavzî‘ ve’n-Nashr el-İslâmiyye.
54. es-Selâmî, Tekîddîn Muhammed b. Hicres b. Râfiʿ, 1982. el-Vefayât. thk. Sâlih Mehdi Abbâs ve Beşar ʿAvvâd Maʿrûf. Beyrut: Müessessetü’r-Risâle.
55. es-Semʿânî, ʿAbdul-Kerîm b. Muḥammed b. Manṣûr et-Temîmî, 1996. el-Müntehab min Muʿcem Şuyûḫ es-Semʿânî. thk. Muvaffak b. ʿAbd Allâh b. ʿAbd al-Kâdir. Riyad: Dâr ʿÂlemü’l-Kütüb.
56. es-Senûsî, Muḥammed b. ʿOsmân, 1994. Mesâmirâtü’z-Zarîf bi-Ḥusni’t-Taʿrîf. thk. Muḥammed eş-Şâzlı en-Nîfer. Beyrut: Dârü’l-Gharb el-İslâmî.
57. eş-Şehâbî, Ḳuteybe, 1999. Muʿcem Dımaşk et-Târîḫî. Dımaşk: Vezâretü’s-Sekâfe.
58. eş-Şitîvî, Muḥammthk, 1999. Melâmiḥu’l-Ḳâhire fî’l-ʿAṣri’l-Memlûkî. Kahire: Dârü’l-Âfâḳi’l-ʿArabiyye.
59. ez-Zehbî, 2003. Târîhu’l-İslâm ve Vefayâtü’l-Meshâhîr ve’l-E‘lâm. thk. Beşar ʿAvvâd Maʿrûf. Beyrut: Dârü’l-Gharb el-İslâmî.
60. Gülensoy- Küçüker, Tuncer –Paki, 2015. Eski Türk-Moğol Kişi Adları Sözlüğü. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
61. Ḥâcî Ḫalîfe, Muṣṭafâ b. ʿAbd Allâh, 2010. Süllümü’l-Vuṣûl ilâ Ṭabaḳāti’l-Fuḥûl. thk. Maḥmûd ʿAbdü’l-Ḳādir el-Arnaʾût. İstanbul: Mektebet İRCİCA.
62. Hallak – Sabbâğ, Hasan – Abbas, 1999. El-Mu‘cem el-Câmi‘. Beyrut: Darü’l-İlm li’l-Milyon.
63. Hasanîn, Abü’l-Naim Muhammthk, 1982. Kâmûsu’l-Fârisiyye. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Lübnânî.
64. İbn Arabşâh, Ahmed b. Muhammed, 1819. Acâ’ib el-Mekdûr fî Ahbâr Teymûr, Hindistan: Kalküta.
65. İbn Asâker, 1995. Tarih Dimışk, thk. Muhibüddîn Ömer bin Ġerâme el-‘Amrûrî. Beyrut: Darü’l-Fikr.
66. İbn Asâker, 1995. Târîh Şâm, thk. Muhibeddîn Ömer b. Gırâme el-‘Amrûy, Beyrut: Dar el-Fikr.
67. İbn el-ʿAdîm, ʿUmar b. Ahmed Kemâleddîn, Bughiyetu’t-Talab fî Târîhi Ḥaleb, thk. Suhayl Zekkâr. Beyrut: Dârü’l-Fikr, t.y.
68. İbn el-Fakîh, Ahmed b. Muhammed b. İshâk, 1996. el-Büldân, thk. Yusuf el-Hâdî, Beyrut: Âlem el-Kütüb.
69. İbn el-Fûtî, Abd er-Razzâk b. Ahmed eş-Şeybânî, 1416h. Mecma’ el-Âdâb fî Mu’cem el-Elkâb. thk. Muhammed el-Kâzım. Tahran: Kültür ve İrşâd Bakanlığı.
70. İbn el-Kalânsî, Hamza b. Asad b. Ali b. Muhammed, 1983. Târîh Dimışk. thk. Suhayl Zekkâr, Şam: Dar Hassan.
71. İbn el-Verdî, Ömer b. el-Muzaffer, 2008. Ḫurîdetü’l-ʿAcâʾib ve Ferîdetü’l-Ġarâʾib, thk. Enver Mahmûd Zenâtî, Kahire: Mektebet el-Tevkulturel İslâmiyye.
72. İbn el-Verdî, Ömer b. Muzaffer, Târîh İbn el-Verdî, 2 cilt, Beyrut: Dar el-Kitâb el-İlmiyye, 1996.
73. İbn Ethmân, Muvaffakeddîn, 1415h. Mürşid ez-Zuvâr ilâ Kubûr el-Ebrâr, thk. Muhammed Fethî Ebû Bekr, Kahire: Dar el-Mısriyye el-Lübnâniyye.
74. İbn Haccî, Ahmed b. Haccî es-Sa‘dî el-Hasbânî ed-Dımeşkî, 2003. Târîh İbn Haccî, thk. Abdullah el-Kindarî Ebû Yahyâ, 2 cilt, Beyrut: Dar İbn Hazm.
75. İbn Haldûn, Abdurrahman, 2000. Târîh İbn Haldûn, thk. Halîl Şehâde, 8 cilt, Beyrut: Dar el-Fikr.
76. İbn Ḫallikân, Şemsü’d-Dîn Aḥmed b. Muḥammed b. İbrâhîm b. Ebî Bekr el-Bermekî el-Erbelî, 1900. Vefeyâtü’l-Aʿyân ve Enbâʾü Ebnâʾi’z-Zamân, thk. İḥsân ʿAbbâs. Beyrut: Dâr Ṣâdır.
77. İbn Hımârûye, Muhammed b. b. Tûlûn, 1998. Mufâkahât el-Hulân fî Havâdis ez-Zamân, thk. Halîl Mensûr, Beyrut: Dar el-Kitâb el-İlmiyye.
78. İbn Kesîr, İsmâîl b. Ömer, 2003. el-Bidâye ve’n-Nihâye, thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî, Mısır: Dar Hacer.
79. İbn Memâtî, el-Fâşûş fî Ḥükmi Ḳaraḳûş. thk. ʿAbdü’l-Laṭîf Ḥamze (y.y.: y.y., t.y.
80. İbn Muflih, Burhânü’d-Dîn, 1990. el-Makṣûdü’l-Erşed fî Zikri Eşhâbi’l-İmâm Ahmed. thk. ʿAbdü’r-Raḥmân el-ʿUṯmeyn. Riyâd: Mektebetü’r-Raşîd.
81. İbn Nukta, Muhammed b. Abdülğanî el-Bağdâdî, 1989. Tekmiletü’l-ikmâl. thk. Abdülkayyûm Abdürrabbü’n-Nebî. Mekke: Câmiʿatü Ümmi’l-Kurâ.
82. İbn Râfi‘, Tekîddîn Muhammed b. Hacres es-Selâmî, 1982. el-Vefâyât, thk. Sâlih Mehdi Abbas ve Beşâr Avvâd Ma‘rûf, 2 cilt, Beyrut: Müessese er-Risâle.
83. İbn Şeddâd, Yusuf b. Râfi‘ b. Temîm b. Utbe el-Esedî el-Mosulî, 1994. en-Navâdir es-Sultâniyye ve’l-Mehâsen el-Yûsufiyye, thk. Cemâleddin eş-Şiyâl, Kahire: Mektebet el-Hâncî.
84. İbn Şeddâd, Yusuf b. Râfi‘ b. Temîm b. Utbe el-Esedî el-Mosulî, 1994. en-Navâdir es-Sultâniyye ve’l-Mehâsen el-Yûsufiyye. thk. Cemâlü’d-Dîn eş-Şeyyâl. Kahire: Mektebetü’l-Ḫâncî.
85. İbn Tûlûn, Muhammed bin Hımâruve, 1998. Mufâkehet el-Hulân fî Ḥavâdis ez-Zemân. thk. Halîl Mensûr. Beyrut: Darü’l-Kütüb el-İlmiyye.
86. İbn ʿUthmân, Muvaffaked-Dîn, 1415/1994. Murşidu’z-Züvvâr ilâ Kubûri’l-Ebrâr. Kahire: ed-Dârü’l-Mısrıyye el-Lübnâniyye.
87. İbnü’l-ʿAcemî, Aḥmed b. İbrâhîm b. Muḥammed b. Ḫalîl Sebṭ., 1996. Künûzü’z-Zeheb fî Târîḫ Ḥaleb. thk. Şevḳî Şaʿt – Fâliḥ el-Bekûr. Ḥaleb: Dârü’l-Ḳalem.
88. İbnü’l-Âṯîr, Ali b. Muhammed b. Muhammed, 2012. el-Kâmil fî’t-Târîh, thk. Abdüs-Selâm Tedmârî, Beyrut: Dar el-Kitâb el-Arabî.
89. İbnü’l-Cevzî, Şemsü’d-Dîn Ebü’l-Muẓaffar Yûsuf b. Ḳızʾoğlî b. ʿAbd Allâh Sebṭ, 2013. Mirʾâtü’z-Zamân fî Tevârîḫi’l-Aʿyân. thk. Muḥammed Berakât ve diğerleri. Dımaşk: Dârü’r-Risâle.
90. İbnü’l-ʿİbrî, el-Eb Ġrigoryûs Ebü’l-Ferec b. Hârûn el-Malṭî, 1992. Târîḫu Muḫtaṣari’d-Düvel. thk. Anṭûn Ṣâleḥânî el-Yesûʿî. Beyrut: Dârü’r-Râʾid.
91. İbnü’l-Müstaufî Şerefuddîn el-Erbilî el-Arbilî, 1980. Târîh Erbil, thk. Sâmî b. Seyyid Hımâs es-Sakkâr, 2 cilt, Irak: Kültür ve Enformasyon Bakanlığı.
92. İşler- Özay, Emrullah-İbrahim, 2015. Türkçe Arapça Kapsamlı Sözlük. 5. Baskı. Ankara: Fecr.
93. Kāsim, Kāsim ‘Abduh, 1994.. ‘Aṣr Salāṭīn al-Mamālīk. al-Kāhirah: Dār al-Şurūk.
94. Kesrâî, Şâkir, 2014. Kâmûs Fârisî-‘Arabî. Beyrut: ed-Dârü’l-‘Arabiyye li’l-Mavsû‘ât.
95. Kitâb-ı Mecmû-ı Tercümân-ı Türkî ve Acemi ve Mugalî, 2000, haz. Recep Toparlı v.dğr. Ankara: Türk Dil Kurumu.
96. Kucur, Sadi S., 1993. “Çomakdar”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları.
97. Miskavayh, Aḥmad b. Muḥammad b. Yaʿkūb, 2003. Tacārib al-Umam va-Taʿākub al-Himam. thk. Sayyid Kasravī Ḥasani Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya.
98. Muḫtâr, Ahmed ‘Umar, 2008. Muʿcemü’l-luġati’l-ʿarabiyyeti’l-muʿāṣıra. Kahire: ʿĀlemü’l-Kütüb.
99. Nuvar, Salahed-Din Muhammad. Tavāif al-Muğūliyya fi Mısr. İskenderiye: Menşeatü’l-Maarif, t.y.
100. Özcan, Nuri, 2003. ‎“Mehter”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları.
101. Tağrîberdî, Cemâlüddîn Yusuf el-Atabekî, 1984. el-Menhâl es-Sâfî ve’l-Mustevfâ ba‘de’l-Vâfî. thk. Muhammed Muhammed Amîn. Mısır: el-Hey’etu’l-Miṣriyye’l-‘Âmme li’l-Kitâb.
102. Tağrîberdî, Cemâlüddîn Yusuf el-Atabekî, 1963. en-Nücûmu’z-Zâhire fî Mülûki Mısr ve’l-Kâhire. Mısır: Vezâretü’l-Thakâfe.
103. Ṭakkūsh, Muḥammad Suhayl, 1997. Tārīkh al-Mamālīk fī Miṣr wa’sh-Shām. al-Kāhirah: Dār al-Nafā’is.
104. Yitik, Ali İhsan, 2007. “Oruç”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları.