A Cultural Term in Anatolian Folk Cuisine: Hasuda

Öz

This study examines Hasuda, a dessert widely known in Anatolian folk cuisine, by approaching it not merely as a food item but as a cultural term characterized by historical continuity, multiple naming practices, and contextual transformation. Although Hasuda is referred to by different names such as Hasıda, Hasude, Hasuta, Hasüde, Haside, Hasıta, Harire, and Dolaz across various regions, it is produced using similar ingredients and a largely shared preparation method. Known in Ottoman cuisine as Aside and Haside, this dessert continues to function today in multiple contexts, including as a postpartum dish, a component of folk medicine practices, and a technical stage in the production of Köme (walnut sausage).In addition, its reinterpretation in digital environments as a “healthy snack” indicates that the term continues to circulate within contemporary cultural contexts. The study demonstrates that Hasuda constitutes a significant example that reveals how culinary terms in folk gastronomy maintain cultural continuity while simultaneously undergoing transformation.

Anahtar Kelimeler

• Hasuda
• Folk Cuisine
• Cultural Memory
• Digital Culture
• Folk Medicine

Anadolu Halk Mutfağında Kültürel Bir Terim: Hasuda

Öz

Bu çalışma, Anadolu halk mutfağında yaygın biçimde bilinen Hasuda’yı bir yemek adı olarak ele almakla sınırlı kalmayıp; tarihsel süreklilik, çok adlandırmalılık ve bağlamsal dönüşüm özellikleriyle kültürel bir terim olarak değerlendirmektedir. Hasuda; Hasıda, Hasude, Hasuta, Hasüde, Haside, Hasıta, Harire ve Dolaz gibi adlarla farklı coğrafyalarda anılmasına rağmen, benzer malzemeler ve ortak bir yapım reçetesiyle üretilmektedir. Osmanlı mutfağında Aside ve Haside adlarıyla bilinen bu tatlı, günümüzde doğum peltesi, halk hekimliği uygulamaları ve köme üretiminde kullanılan teknik bir aşama olarak da işlev görmektedir. Ayrıca dijital ortamlarda “sağlıklı atıştırmalık” olarak yeniden yorumlanması, terimin çağdaş bağlamlarda da dolaşımda olduğunu göstermektedir. Çalışma, Hasuda’nın halk gastronomisinde terimlerin kültürel sürekliliğini ve dönüşümünü görünür kılan özgün bir örnek sunduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hasuda
• Halk Mutfağı
• Kültürel Bellek
• Dijital Kültür
• Halk Hekimliği

Kaynakça

1. Aksan, D., 1999. Anlambilim: Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi. Engin Yayınevi. ISBN:978-975-32-0024-0, 232 sayfa, Ankara.
2. Başar, Z., 1972. Erzurum’da Tıbbi Mistik Folklor Uygulamaları Ankara: Sevinç Matbaası.
3. Çalışkan, S., 2023. Osmanlı Saray Mutfağı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları. ISBN: 978-975-11-7139-9, 224 sayfa, Ankara.
4. Çobanoğlu, Ö. 2009. Türk Halkbilimi Çalışmaları Kadrosuna Göre Atatürk Dönemi’nde Araştırma Eğilimleri ve Sonuçları Üzerine Genel Bir Değerlendirme. Cumhuriyet Dönemi Türk Kültürü: Atatürk (1920–1938), Atatürk Kültür Merkezi, ISBN: 978-975-16-2189-4, 1439 sayfa, Ankara.
5. Derleme Sözlüğü, 1969. Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü, Cilt. IV., Ankara: Türk Dil Kurumu.
6. Derleme Sözlüğü, 1993. Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü, Cilt VII., Ankara Üniversitesi Basımevi, ISBN: 978-975-16-0532-6, 331 sayfa, Ankara.
7. Dutoğlu, Y., 2012. Ak Zambaklar Şehri Tokat, Ötüken Neşriyat, ISBN:978-975-43-7884-9, 220 sayfa, İstanbul.
8. Erdoğan, H., 2022. Osmanlı Türkçesi (Eski Türkçe) Sözlük – Lügat, Cilt. 1–2. Hisar Yayınları, ISBN:978-975-74-2293-8, 976 sayfa, Kayseri.

9. Gösterir, İ., 2022. Çorum Yöresi Ağızları Sözlüğü. Çorum Belediyesi Yayınları, ISBN: 978-605-71-4800-1, 560 sayfa, Çorum.
10. Halıcı. F., 1992. Ali Eşref Dede’nin Yemek Risalesi. Atatürk Kültür Merkezi Yayını, ISBN: 978-975-16-0512-1, 77 sayfa, Ankara.
11. Halıcı, N., 2012. Açıklamalı Yemek ve Mutfak Terimleri Sözlüğü, Oğlak Yayınları, ISBN: 978-975-329-852-0, 370 sayfa, İstanbul.
12. İbn Manẓūr, 1990. Lisān al-ʿArab, C. 4. Beyrut: Dār Ṣādir.
13. Özgen, M., 2017. Şehr-i Meydan Tokat, Gece Kitaplığı, ISBN: 978-605-28-8097-5, 219 sayfa, Ankara.
14. Samur, Y., 2025. Tokat Lezzetleri, Eğitim Yayınevi, ISBN: 978625-38-5095-1,162 sayfa, İstanbul
15. Üçer, M., 2006. Anamın Aşı Tandırın Başı Sivas Mutfağı, Kitabevi, ISBN: 978-975-64-0384-6, 769 sayfa, İstanbul.
16. Vardar, B., 2007. Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü. ISBN: 978-975-65-4212-5 310 sayfa, Multilingual Yabancı Dil Yayınları, İstanbul.
17. Sanal Ağ Kaynakları
18. Ayşe ile Lezzetler. (2025, 6 Kasım). Pekmezli sağlıklı atıştırmalık [TikTok videosu]. Erişim: https://www.tiktok.com/@ayseylelezzetler/video/7569683547426999572 (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
19. Deniz Mutfakta. (2025, 26 Mayıs). Eski zaman tatlısı pekmezli pelte tarifi [YouTube videosu]. Erişim: https://www.youtube.com/watch?v =0Jed4frat9M (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
20. Fraktin TV. (2021, 24 Eylül). Anadolu'nun geleneksel tatlısı "Aside" [YouTube videosu]. Erişim: https://www.youtube.com/watch?v=RwwEoiKqsNU (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
21. Harikadan Harikaca Tarifler. (t.y.). Hasuda tatlısı [Instagram videosu]. Erişim: https://www.instagram.com/reels/DREdAhkDJvN/ (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
22. Hürriyet. (2024, 19 Mart). Hasuta tarifi. Erişim: https://www.hurriyet.com.tr/lezizz/hasuta-tarifi-41393193 (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
23. Kafkas Kars Haber Ajansı. (2021, 15 Şubat). Yöresel Kars Hasuta’sı nasıl yapılır? Faydaları nelerdir? [YouTube videosu]. Erişim: https://www.youtube.com/watch?v=yJtURaYh2kg (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
24. Meleksu Elinden. (2022, 9 Nisan). Bir bardak pekmeziniz varsa mutlaka deneyin [YouTube videosu]. Erişim: https://www.youtube. com/watch?v=_9j5JJbc6NE (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
25. Mutfağa Dair. (2021, 12 Ocak). Çayın kahvenin yanına muhteşem bir tarif [YouTube videosu]. Erişim: https://www.youtube.com/watch?v =3_dKNsttlf8 (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
26. Nefis Yemek Tarifleri. (2024, 22 Nisan). Pekmezli tatlı. Erişim: https://www.nefisyemek tarifleri.com/pekmezli-tatli-11473772/ (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
27. Özel Enfes Tarifler. (2025, 18 Nisan). Uzak Şehir Harire tatlısı [Facebook videosu]. Erişim: https://www.facebook.com/watch/?v=1771065766811259 (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
28. Seminya’nın Dünyası. (2023, 15 Kasım). Kahve yanına çok yakışıyor. Evde kolay sağlıklı şekersiz atıştırmalık [YouTube videosu]. Erişim: https://www.youtube.com/watch?v=FJVIdfCG0ks (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
29. Sevcan’la Lezzet Yolunda. (2021, 16 Nisan). Kayseri’ye özgü dolaz tatlısı tarifi [YouTube videosu]. Erişim: https://www.youtube.com /watch?v=wli0dvH00Ug (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
30. Soysal, S. (2022, 10 Haziran). Şöyle 50 yıl öncesine gidin ve 5 çocuklu bir aile düşünün… [Instagram videosu]. Erişim: https://www.instagram .com/reel/Cenwfh8gU02/ (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
31. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2024, 4 Kasım). Harire (Mardin mutfağı). Erişim: https://kulturportali.gov.tr/turkiye/mardin/neyenir/Harire (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
32. Türk Patent ve Marka Kurumu. (2022). Erzurum Hasıta / Hasuta coğrafi işaret tescil belgesi (Tescil No: 1117). Erişim: https://ci.turkpatent. gov.tr/Files/GeographicalSigns/68d9ea6b-7b9d-4b83-a4ad-34853c9e8db7.pdf (Erişim tarihi: 27 Mart 2026).
33. Türk Yemeği TV. (2025, 10 Mart). En kolay yöresel tatlı: Hasuta [YouTube videosu]. Erişim: https://www.youtube.com/watch?v=g-FjxnDXeV8 (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
34. Yemek.com. (2024, 11 Ocak). Az malzemeli pekmezli tatlı tarifi. Erişim: https://yemek.com/tarif/pekmezli-tatli/ (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
35. Yemek Net. (2024, 29 Ocak). Pekmezli tatlı. Erişim: https://yemek.net/tarif/pekmezli-tatli (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).
36. Zile Ticaret ve Sanayi Odası. (2017). Zile kömesi coğrafi işaret tescil belgesi (Mahreç işareti No: 224). Erişim: https://www.ziletso.tr/downloads/ zile_komesi.pdf (Erişim tarihi: 15 Aralık 2025).