Multidomaın Terminologization In Turkish: A Linguistic and Cultural Analysis of “Paça”

Öz

Multidomain terminologization refers to the use of a single lexical item as a technical term across different fields of knowledge. The everyday use of a word and the gradual concentration or specialization of its meanings may, over time, lead to its terminologization in multiple disciplines. This study examines the Turkish word paça as a representative example of multidomain terminologization. It also aims to identify the technical meanings that paça has acquired in different disciplines and to reveal the cultural dimensions underlying these meanings. The research employs dictionary review, cross-disciplinary comparison, and cultural context analysis as its primary methodological approaches. The findings demonstrate that paça exhibits distinct semantic layers in the terminologies of clothing and textiles, gastronomy and animal husbandry, as well as in slang, proverbs, and idiomatic expressions used in everyday Turkish. The study further suggests that the process of terminologization in Turkish is shaped not only by scientific and disciplinary boundaries but also by cultural attitudes and practices. This phenomenon is closely related to the notion of language as a living and dynamic entity. Cultural contexts facilitate semantic expansion, semantic narrowing, and the stratification of meanings, thereby enabling lexical items to function across multiple domains.

Anahtar Kelimeler

• Vocabulary
• Terminology
• Cultural Context
• Terminology
• Paça

Türkçede Çok Alanlı Terimleşme: “Paça” Üzerine Dilbilimsel ve Kültürel Bir İnceleme

Öz

Çok alanlı terimleşme bir kelimenin farklı alanlarda terim olarak kullanılmasını ifade eder. Bir kelimenin gündelik kullanımı ve anlam yoğunlaşması zaman içerisinde birden fazla alanda terimleşmeyi ortaya çıkartabilir. Makalede bu duruma örnek teşkil eden paça kelimesi çok alanda terimleşme yaklaşımı çerçevesinde incelenmiştir. Ayrıca paça kelimesinin farklı disiplinler bağlamında kazandığı terim anlamları ve bu anlamların kültürel boyutlarını ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırmada sözlük taraması, alan karşılaştırması ve kültürel bağlam analizi teknikleri kullanılmıştır. Buna göre paçanın; giyim ve tekstil terminolojisinde, gastronomi sahasında, hayvancılıkta, gündelik dilde kullanılan argo, atasözü ve deyimlerde farklı anlam katmanlarına sahip olduğu görülmüştür. Türkçede kelimelerin terimleşme süreci belirli bilimsel sınırlılıklara göre değil kültürel tutumların etkisiyle de gelişebilmektedir. Bu durum dilin canlı bir varlık olduğu nosyonuyla yakından ilgilidir. Kültürel bağlamlar dil unsurlarının anlam genişlemesine, daralmasına veya katmanlaşarak alanlar arası kullanımına olanak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Söz Varlığı
• Terimleşme
• Kültürel Bağlam
• Terminoloji
• Paça

Kaynakça

1. Acıpayamlı, O., 1978. Halkbilim Terimleri Sözlüğü. Ankara Üniversitesi Basımevi, 158 sayfa, Ankara.
2. Aksan, D., 2004. Türkçenin Sözvarlığı. Engin Yayınevi, ISBN: 975-7287-89-X, 249 sayfa, Ankara.
3. Aksan, D., 2015. Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim. TDK Yayınları, ISBN: 975-16-0975-5, 568 sayfa, Ankara.
4. Aksoy, Ö. A., 1988. Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü I-II. İnkılap Kitabevi, ISBN: 975-10-0125-0, 480 sayfa, İstanbul.
5. Albayrak, N., 2009. Türkiye Türkçesinde Atasözleri. ISBN: 978-9944-486-93-4, 1153 sayfa, Kapı Yayınları, İstanbul.
6. Aras, B. M., 2024. Türklerde kelle yemek ayrıcalığı ve Maraş kelle paça çorbasının kültürel kökenleri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21 (3):1300-1313.
7. Bilgin, A., 2004. Osmanlı Saray Mutfağı. Kitap Yayınevi, ISBN: 9799757321995, 312 sayfa, İstanbul.
8. Cabré, M. T., 1999. Terminology: Theory, Methods and Applications. John Benjamins, ISBN: 90-272-1633-9, 262 sayfa, Amsterdam.

9. Cafer Efendi., 1988. Risâle-i Mi‘mâriyye: Mimar Sinan’ın Hayatı ve Eserleri. haz. Orhan Şaik Gökyay. Türk Tarih Kurumu Yayınları, ISBN: 9786256777200, 144 sayfa, Ankara.
10. Demirkıvıran, S., 2024. Kavramsal yaklaşımlar ve terimleştirme süreci: kolay dil/basit dil ve kolay Türkçe/basit Türkçe. Edebiyat Bilimleri, 7:27-44.
11. Eker, S., 2013. Modernleşme sürecinde Türkiye’de terimbilim çalışmalarına genel bir bakış. Altnistics and Turkology, 1:68-95.
12. Faroqhi, S., 2002. Osmanlı Kültürü ve Gündelik Yaşam. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, ISBN: 9789753330664, 406 sayfa, İstanbul.
13. Fischer, A., 2018. Moda Tasarımında Giysi Teknikleri. Literatür Yayıncılık, ISBN: 9789750407857, 200 sayfa, İstanbul.
14. Günay, V. D., 2007. Sözcükbilime Giriş. Multilingual Yayınları, ISBN: 9789756008317, 310 sayfa, İstanbul.
15. Hatiboğlu, V., 1978. Dil Bilgisi Terimleri Sözlüğü. Ankara Üniversitesi Basımevi, 276 sayfa, Ankara.
16. Hızır Paşa., 1990. Müntehab-ı Şifâ. Haz. Zafer Önler. Türk Dil Kurumu Yayınları, ISBN: 978-975-17-4221-6, 580 sayfa, Ankara.
17. Işın, P. M., 2010. Osmanlı Mutfak Sözlüğü. Kitap Yayınevi, ISBN: 978-605-105-031- 7, 448 sayfa, İstanbul.
18. Karaman, B. İ., 2009. Terim oluşturma yöntemleri. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, 57 (2):45–59.
19. Kaya, D., 1996. Düğünlerimizle ilgili terimler ve bunların fonksiyonel özellikleri. Millî Folklor, 29-30:23-29.
20. Korkmaz Z., 1992. Gramer Terimleri Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları, ISBN: 9751605016 , 296 sayfa, Ankara.
21. Millî Eğitim Bakanlığı., 2011. Giyim Üretim Teknolojisi Kadın Pantolon Dikimi. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 65 sayfa, Ankara.
22. Millî Eğitim Bakanlığı., 2020. Terzilik Atölyesi. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, ISBN: 978-975-11-6304-2, 258 sayfa, Ankara.
23. Özcan, O., 2022. Terim oluşturma yöntemleri bağlamında Türk Dil Kurumu’nun Batı kaynaklı sözcüklere karşılıklar adlı çalışmalarındaki terimler üzerine bir değerlendirme. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1):105-120.
24. Özdemir, E., 1973. Terim Hazırlama Kılavuzu. Türk Dil Kurumu Yayınları, 102 sayfa, Ankara. Saussure, F., 2011. Genel Dilbilim Dersleri (Çev. B. Vardar). Multilingual, ISBN: 975-7262-20-X, 351 sayfa, İstanbul.
25. Şemseddin Sami., 2010. Kamus-ı Türkî. Haz. Paşa Yavuzarslan. Türk Dil Kurumu Yayınları, ISBN: 978-975-16-2269-3, 1370 sayfa, Ankara.
26. Temmerman, R., 2000. Towards New Ways of Terminology Description. John Benjamins, ISBN: 90-272-2326-2, 276 sayfa, Amsterdam.
27. Uyguç. A. A., 2006. Aydın Ağzı ve Sözlüğü. Kolalı Matbaası, 338 sayfa, Aydın.
28. Uygur, A. vd., 2025. Erzurum’da Çorba Kültürü ve Tarihi Paçacı Sülfettin Usta. Bilkent Üniversitesi Araştırma Projesi.
29. Vardar, B., 2007. Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü. Multilingual Yayınları, ISBN: 9789756542125, 310 sayfa, İstanbul.
30. Yıldırım, A. ve Şimşek, H., 2021. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık, ISBN: 9789750269820, 448 sayfa, Ankara.
31. Zülfikar, H., 2025. Terim Sorunları ve Terim Yapma Yolları. ISBN: 978-975-17-0398-2, 257 sayfa, Türk Dil Kurumu, Ankara.
32. URL 1: https://sozluk.gov.tr/ (Ziyaret tarihi: 14.03.2026)
33. URL 2: https://art-isanat.com.tr/library/word/pa (Ziyaret tarihi: 29.07.2026)
34. URL 3: https://aksozluk.org/paca (Ziyaret tarihi: 14.03.2026)