Bir Osmanlı Ekonomi Gazetesinin Sanayileşme Meselesine Yaklaşımı: Takvim-i Ticaret Gazetesi

Bu çalışma Osmanlı’nın ikinci ekonomi gazetesi olan Takvim-i Ticaret’in Osmanlı sanayileşmesi meselesine yaklaşımını incelemektedir. Makalenin birincil kaynağı 1866-1879 yılları arasında yayınlanan Takvim-i Ticaret gazetesinin ulaşılabilen nüshalarıdır. Çalışma, 19. yüzyıl Osmanlı iktisadi düşüncesinin önemli kaynaklarından olan süreli yayınların iktisadi problemlere yaklaşımlarının belirlenmesi açısından alana katkı sağlamayı amaçlamaktadır. 19. yüzyıl, Osmanlı Devleti’nin askeri, mali ve iktisadi alanlarda karşılaştığı birçok probleme “kanun-ı kadim”den çözüm bulamadığı, dolayısıyla Avrupa’dan etkilenme kanallarının arttığı bir dönemdir. Bu fikirsel dönüşüm, iki yolla gerçekleşmiştir. Kalemlerde yetişen bürokratların Avrupa’dan etkilenerek Osmanlı’ya getirdiği yeni fikirler ve bu yeni fikirlerin Osmanlı’ya girişini kolaylaştıran, Osmanlı’nın iktisadi kalkınma tartışmalarını halka aktarılmasını sağlayan gazeteler. Osmanlı kalkınmasının sanayi, ticaret ve ziraat üzerinden gerçekleşeceğine dair fikirlerini paylaşan gazeteler, reform - kalkınma tekliflerinde bulunmuşlardır. Takvim-i Ticaret gazetesi, Osmanlı kalkınmasında ticarete ve ticarette terakkiye önem vermiş olup, dönemin birçok politikasını ticaretin terakkisi bağlamında ele almıştır. Gazetenin makaleleri incelendiğinde, Osmanlı sanayileşmesinin önündeki engellerin bürokratik ve toplumsal olarak değerlendirildiği görülmüştür.

This study examines the challenges of Ottoman industrialization through the perspective of Takvim-i Ticaret, the empire’s second economic newspaper, published between 1866 and 1879. By analyzing its available issues, the study contributes to understanding how Ottoman periodicals approached economic problems, providing insight into 19th-century Ottoman economic thought. As the empire’s traditional legal framework failed to address military, financial, legal, economic, and political challenges, economic thought evolved under European influence. This transformation took place through two channels: bureaucrats introducing European ideas and newspapers disseminating these concepts to the public. Takvim-i Ticaret played a key role in advocating trade as an essential basis of economic development, proposing reforms and reviewing contemporary policies on trade expansion. Its articles argue that the fundamental barriers to industrialization were social and bureaucratic, emphasizing structural issues that hindered economic progress.